شهرنوش پارسی پور می گوید: ادبیاتمعاصر فارسی با هدایت و جمالزاده شروع می شود و این دو، دو نوع ادبیات متفاوت را پیش می برند. یکی ادبیاتی نزدیک به ادبیات کلاسیک غرب که جمالزاده آن را پیش می برد و دیگری ادبیاتی که صادق هدایت آن را خلق می کند و پیش می برد. صادق هدایت انسانی بسیار مبتکر است و ادبیاتی را به وجود می آورد که تا امروز مطرح است و هنوز و همچنان گفته می شود که « بوف کور » زیباترین رمان فارسی است.

این ادبیات را نویسندگانی مانند سیمین دانشور، صادق چوبک، ابراهیم گلستان و دیگران پیش می برند. با این تفاوت که این دوره از نویسندگی، الزاماً نوعی رهبری سیاسی را هم برای نویسندگان به همراه می آورد. یعنی مردم به طور واضح از کسانی که حرفه شان ادبیات فارسی بود، توقع سیاسی داشتند و این توقع گاه مسائلی را هم پیش می آورد.

مثلا «جلال آل احمد» که یک نویسنده مطرح است، با آیت الله خمینی بیعت می کند، یا «به آذین» که عضو فعال حذب توده است، گروهی از سیاسیون را بدین گونه رهبری می کند.

تقریبا تمام نویسندگان این دوره به نحوی از انحا درگیر مسائل سیاسی اند.

هر چه زمان می گذرد، نویسندگان ایرانی بیشتر از آن برش سیاسی خارج می شوند و به روابط مردم در جامعه توجه می کنند. در واقع زمان آن که نویسندگان برای جامعه فرمول بنویسند یا نسخه بپیچند یا با مردم بازی سیاسی کنند، پایان می گیرد.

و نویسندگان این دوره به جای ارائه راه حل سیاسی به بررسی و به تصویر کشاندن مشکلات نهادی جامعه می پردازند.

صحبت امروز من روی چهار نویسنده متمرکز خواهد بود: دو زن و دو مرد.

توجه داشته باشیم که تا پیش از انقلاب اسلامی در ایران، نویسندگان ( رمان نویس های) زن به ده نفر هم نمی رسیدند: لعبت والا، سیمین دانشور، مهشید امیرشاهی، غزاله علیزاده، خود من و چند نفر دیگر که همه رمان چاپ کرده بودیم. ( توضیح می دهم که صحبت کنونی من فقط درباره ی ادبیات منثور داستانی است و درباره ی شاعران صحبت نمی کنم.)

امروز ما مطابق آماری که الهام قیطانچی در مقاله ای ارائه داده است، ما 373 زن رمان نویس داریم. و روشن است که در چنین گستره ی وسیعی اظهار نظر درباره رمان بسیار مشکل است.

به هر حال من در گزینه هایم، - ایرج رحمانی، مهستی شاهرخی، سپیده شاملو و یعقوب یادعلی-، یک خط مشترک را انتخاب کرده ام و روی آن تمرکز خواهم کرد. ضمن این که هر چهار نویسنده ی فوق، نویسندگان بسیار درخشانی هستند و آثار ماندگاری به وجود آورده اند.

ایرج رحمانی و مهستی شاهرخی از نویسندگان خارج از کشور هستند. این هم پدیده ای تازه در ادبیات ماست که بخش هایی فوق العاده باارزش از آن در خارج از کشور خلق می شود و وقوع این اتفاق بعد از انقلاب اسلامی بسیار زیاد دیده می شود.

ایرج رحمانی مقیم کاناداست و مهستی شاهرخی مقیم فرانسه، اما فضای داستانش در انگلستان شکل می گیرد.

این دو نویسنده سعی می کنند انسان مهاجر ایرانی را در خارج از کشور جایگزین کنند. یعنی نشان دهند که انسان مهاجر چگونه خودش را با محیطی که به آن وارد می شود هماهنگ می کند.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

در کتاب مهستی شاهرخی،- شالی به درازای جاده ابریشم- ما با شخصیتی رو به رو هستیم که سعی می کند هویت خودش را در جامعه غیر ایرانی باز یابد.

یک زن مهاجر ایرانی با یک مرد مهاجر از یک کشور دیگر (احتمالا آمریکای لاتین) ازدواج کرده است و آپارتمان آنها محل رفت و آمد و دور هم جمع شدن دوستان مهاجر مرد است. این دوستان با ملیت های مختلف در تمام طول قصه در این خانه رفت و آمد می کنند و زن هم سعی می کند در چنین فضایی ریشه کند.

یک راه برای این ریشه کردن، بارداری و زایمان است. زن فکر می کند برای این که بخشی از این جامعه شود، باید مادر شود. باردار می شود.

ولی به مرور متوجه می شود که زیر پایش خیلی خالی است و جامعه میزبان هنوز او را کاملا در خود نپذیرفته است. آشفته می شود و در حالی بسیار پر خلجان تصمیم می گیرد بچه را از بین ببرد.

از اینجا به بعد یکی از شاهکارهای ادبیات فارسی خلق می شود. به این صورت که جنین شروع می کند برای مادرش و برای ما حرف زدن و سعی می کند بگوید پدر و مادرش چگونه آدم هایی هستند و از کجا آمده اند و در این جا چگونه روزگار می گذرانند و او چرا باید از بین برود.

کتاب بسیار زیباست و به نظر من یکی از زیباترین داستان هایی است که در زبان فارسی نوشته شده است.

مهستی شاهرخی در این اثر، رشد بسیار زیاد یک نویسنده را نشان می دهد و بی هویتی انسان مهاجر را با موفقیت تمام به تصویر می کشد.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

عکسها و تنظیم متن و گزارش از خانم ماندانا زندیان است که بخش مربوط به مهستی شاهرخی و رمان شالی به درازای جاده ابریشم را اختصاصاً برای چشمان بیدار فرستاده اند. حرفهای شهرنوش پارسی پور و متن کامل گزارش در مورد هر چهار نویسنده به زودی در مجله ره آورد (چاپ آمریکا) منتشر خواهد شد.