vendredi, août 31, 2007
شصت سال کریستین دیور
در جستجوی ویکتور از گرانویل گذشتم. گرانویل در نرماندی قرار گرفته است و نرماندی برای فرانسویان مانند استان مازندران برای ایرانیان است. گرانویل شهریست مثل همه شهرهای مورد علاقه و سلیقه ویکتور: یعنی هم زیباست . هم آرام است و هم بناهای کهن و زیبا دارد و هم دریا دارد دارد و هم ساحل شنی و هم صخره و از همه مهم تر گل و گیاه و سبزه و باغ های زیبا. گرانویل از قدیم شهری اعیان نشین بوده و همین طور هم مانده است. 
گرانویل زادگاه کریستین دیور، طراح معروف مد هم هست. کنار ساحل بر فراز صخره ای، خانه ایست که کریستین در آن متولد شده است و باغ خانه را خانم دیور، مادر کریستین طراحی کرده است. باغ دیور چیزی است شبیه به باغ بهشت و شاید زیباتر و معطرتر از آن. چیزی زیبا و صمیمی و خوشبو، چیزی مثل آغوش باز یک مادر باسلیقه. ویلا را بازسازی کرده اند و خانه اکنون تبدیل به موزه کریستین دیور شده است و در حال حاضر نمایشگاهی از شصت سال طراحی مد کریستین دیور در آنجا در معرض دید عموم قرار گرفته است. نمایشگاه تا اول پاییز ادامه دارد. هشتاد پیراهن خیال انگیز با طراحی دیور و یا آتلیه دیور در کنار اشیاء لوکس و عطر ها و لوازم آرایش کارخانه دیور در این موزه به تماشا گذاشته شده است. صورتی های خاص دیور که گاهی با خاکستری مخلوط می شود و ترکیب جالب و به یاد ماندنی را در ذهن ایجاد می کند.
همین صورتی ها و خاکستری ها و زردها، رنگهای خانه ی مادری کریستین است و انگار با طرح هر پیراهنی، مادر و خانه اش را از نو و به شکلی زیبا بازسازی کرده است. پیراهن های خوش دوخت مشکی و حداقل یازده نوع رنگی در دل سیاهی یافته است تا به زن و انسان شکلی آراسته ببخشد. خال خالی هایش را به خوبی به خاطر داشتم چون آنها در بر تن آدری هیپورن در فیلمها دیده بودم و آن زن چه زیبا بود و چه زیباتر و باشکوه تر می شد در میان پیراهن های کریستین دیور.نمایش کلکسیون های مد کریستین دیور مثل بسیاری از رویدادهای فرهنگی هنری اروپا، از جمله آغاز فستیول آوینیون، از سال 1947 یا پایان جنگ دوم جهانی آغاز می شود. همه می خواهند تلخای جنگ را فراموش کنند و خوب بخورند و خوب بپوشند و نمایش خوب ببینند و خلاصه زندگی کنند. دیگر جنگ تمام شده و زنان مجبور نیستند مانند اسکارلت اوهارا از پرده های خانه برای خود پیراهن بدوزند و با سیلی صورت خود را سرخ نگه دارند. کریستین دیور از سال 1947 به بعد لباسهایشان را طراحی خواهد کرد و عطرهایشان را تولید خواهد کرد و برایشان لوازم آرایش باسیلقه ای در کارخانه ی خود خواهد ساخت. در شصت سال گذشته، ملکه ها و ثروتمندترین و مشهورترین زنان معاصر پیراهنهای کریستین دیور را پوشیده اند: اوا پرون. ژاکی کندی. فرح دیبا. ثریا.
کریستین دیور فقط یک خیاط و یا یک طراح مد نیست بلکه نوعی فرهنگ است که در روحیه فرانسوی وجود دارد: فرهنگ خوب پوشیدن و خوب نوشیدن و خوب خوردن و موزیک خوب شنیدن و تئاتر خوب دیدن. میل لذت بردن از تمام نعمتها در کنار هم، در روحیه فرانسوی وجود دارد و فرانسوی که دو جنگ جهانی را پشت سر گذاشته باشد قدر زندگی را بیشتر می داند و می خواهد از تمام نعمتهای زندگی بهره مند شود و از همه چیز لذت ببرد. 
هرگز در زندگیم کریستین دیور نپوشیده ام. پولش را نداشته ام. خیالش را نداشته ام. کریستین دیور ذغذغه ام نبوده است. در جستجوی ویکتور بود که به گرانویل رفته بودم. آنجا سه ساعت کنار ساحل راه رفتم تا به کنار صخره ای رسیدم. بالای صخره باغ و موزه کریستین دیور بود. پله های سنگی را بالا رفتم، درست مانند جک که خود را از ساقه ی لوبیایی که ناگهان سبز شده است بالا می کشد. پردیس دیور روح افزا و جانبخش بود. توی باغ خانه اش بود و موزه اش بود و حالا که تا آنجا رفته ام حیف است پیراهن هایی که همه ی زنان حسرتش را دارند را نبینم.
هشتاد پیراهن خوش دوخت و خیال انگیز! یکی صورتی و یکی خاکستری سربی بود که نمی توانستم از آنها دل بکنم. آقای دیور، برای خلق اینهمه چیزهای زیبا از تو متشکرم. مرسی کریستین! مرسی از اینکه مرا به شادیهای کوچک زندگی برگرداندی.
یادتان نرفته که...؟
jeudi, août 30, 2007
نشر اکاذیب/ فرهاد سلمانیان
پرونده شرق/ رامین احمدی
برای اينکه ملتی خود را از چنگ ديکتاتوری رها کند بايد که اول ذهن خود را از اسارت آزاد کند. دموکراسی در دنيای حقير و خشونت بار بردگان معنايی ندارد. اگر روشنفکران ما ميخواهند از شر ديکتاتوری جمهوری اسلامی خلاص شوند بايد اول خود با جهان بينی متجاوز و خشن دينی با کلاهبرداری و زرنگی آخوندی با فساد مالی و اخلاقی ولايت فقيه خداحافظی کنند. ذهن آزاد ميداند که آزادی و حقوق بشر تجزيه پذير نيست. ذهنيتی که ديگری را به خاطر تفاوت در جنسيت ، هويت جنسی و ترجيح تن، بيمار و هرزه گرد و مساوی با مواد مخدر و بنابراين مجرم ميخواند همان ذهنيتی است که در زندانهای سپاه پاسداران و وزارت اطلاعات دانشجويان و فعالان سياسی را شکنجه ميکند. همان تفکری است که بنا به فرمان ولايت فقيه زندانيان سياسی را قتل عام ميکند و از هرگونه اعمال غيرانسانی ابايی ندارد. ذهنيت اسير، ذهنيتی متوهم و متجاوز است. در آينه پرونده ی شرق خطوط اين ذهنيت اسير جامعه روشنفکری ما را بخوبی ميتوان بازشناخت.برای آشنایی بیشتر با ساقی قهرمان، سه شعر از او را در چشمان زنان بخوانید
mercredi, août 29, 2007
داستان "ساعت شنی"
"ساعت شنی" را شانزده سال پیش نوشتم و تاکنون به فارسی منتشر نشده است. ترجمه انگلیسی آن توسط خانم شعله وطن آبادی و محمد مهدی خرمی در مجموعه داستانی از نویسندگان درباره مهاجرت در کتاب "دریایی دیگر، ساحلی دیگر"در آمریکا منتشر شده است. در جلسه شب جمعه 24 اوت در مرکز صلح لندن بخش هایی از داستان "ساعت شنی" را به فارسی خواندم و جنیفر لانگر همان بخش ها به انگلیسی برای تماشاگران خواند."My life has become just like an hourglass; the moments fall one by one and pile up until the night arrives. At night you have to turn this hourglass over so you can measure the time. Then once again, the sands fall, in the darkness, grain by grain, moment by moment. It seems a balance has been found between this sleeping, these nightmares, and the nightly trips of my soul, and that i no longer continue my days without them. As if i am leading a double life."
--from 'Hourglass' by Mahasti Shahrokhi in "Another Sea, Another Shore - Persian Stories of Migration"...
mardi, août 28, 2007
دوباره در خانه

باز برگشتم به خانه
وطن من
خانه ام
کلید کوچکی است که هر روز در ته کیفم دنبالش می گردم
وطن من
خانه ام
کلید کوچکی است که هر شب زیر بالشم گم می شود
vendredi, août 24, 2007
بهروز نرو !/ نامه ای سرگشاده به بهروز وثوقی

آقای وثوقی، بهروز عزیز این سومین نامه ایست که برایت می نویسم:
نوشتم "آقای وثوقی" چون شما را هیچ نمی شناسم و نوشتم "بهروز عزیز" چون از وقتی یادم می آید ترا می شناسم. درست یک وجب بودم و رفته بودم سینما و تو بزرگترین و قوی ترین آدم دنیا بودی. تمام عرض و طول پرده را فتح کرده بودی و گسترده بودی خود را بر پهنه ی بیکران سینما. همه ی عضلات سر و صورت و دست و شانه هایت را می شناسم. نگاهت را می شناسم پرش ریز زیر چشمهایت را می شناسم. دستهایت! نحوه ی کبریت کشیدنت! صدایت؟ صدا؟ صدا صدای خودت بود و در ذهنم حک شده است. چشم بسته ترا از صدایت هم می شناسم. ترا بهتر از پدرم و بیشتر از هر مردی در زندگیم، از همان اول می شناسم و بارها و بارها دیده ام.
زیاد سینما می رفتیم. خانه مان نزدیک سینما بود و هر چند روز، بعد از شام، مادرم، خواهرم را که نوزاد بود توی کیف حمل نوزاد می گذاشت و می رفتیم به سینما و معمولاً هر فیلمی که بر روی پرده ی سینمای محله مان، که سینما فلور بود و بعدش در محله ی بعدی سینما حافظ را می دیدیم. تمام سری جیمزباند، تمام "مأمور ما فلینت"، تمام "الویس پریستلی" ها و فیلم های ایرانی و گاهی هم هندی. بعدها دیدم بعضی از مردان زندگیم گمان می برند جیمز باند اند! یا همان مأمور دو صفر هفت! ولی آخرش "آقای چهارصد و بیست" از کار درمی آمدند! از الویس خوشم می آمد. پسر خوبی بود و گیتار می زد. شنا هم بلد بود. برای من دریا ندیده، الویس همیشه کنار ساحل روی ماسه ها می رقصید و آواز می خواند و معصومیتی خرکی داشت که گول زننده بود. الویس خوش قیافه هم بود فقط برای منی که به زور تا کمر پدرم می رسیدم زیادی گنده بود. مردان زندگیم هیچکدام به خوش تیپی و هنرمندی و دخترکشی الویس نشدند و نبودند البته همه شان در ذهن خود خیال می کردند الویس اند! الویس با حال بود. تو هم بودی. تو با خشم ات و انتقامت و قصاص!
در دوران نیم وجبی بودنم، در عالم واقعیت، پدر و مادر داشتم. پدر و مادری که با آنها به سینما می رفتم ولی توی ذهنم پدر و مادر سینمایی هم داشتم. مادر واقعی ام یک خانم معلم کلاسیک بود. باشخصیت و موقر. شیک هم بود. مادرم هرگز در زندگیش نرقصید، آنقدر نرقصید تا از غصه مرد. پدرم رقصیدن بلد نبود و بلد نبود مرا مثل لیلا فروهر با دو دست بلند کند و بالا بیندازد. پدرم با من بازی نمی کرد و بیشتر با رفقای خودش بازی می کرد. آذر شیوا خیلی شیک و با کلاس بود و فریبا خاتمی هم به همچنین، خوش لباس و تی تیش مامانی. مادر سینمایی باید بانمک و شاد و شنگول باشد و برقصد و بزن و بکوب کند و پدر سینمایی هم بایست بانمک و خوش تیپ باشد و بلد باشد با بچه ها بازی کند، حتا اگر آن بچه ها، بچه های خودش نباشند. پدر و مادر سینمایی ام، فروزان و فردین بودند. با فروزان می شد رقصید و با فردین می شد مسخره بازی درآورد و فردین بلد بود مرا با دو دست مثل لیلا فروهر بلند کند و ببرد بالا و بچرخاند. تو هیچوقت با من هیچ نسبتی نداشتی. هنوز هم نداری. من فقط می شناسمت، آره تو هم از همان اول بودی. همین. فردین همیشه با ماشین بزرگش عقبمان می آمد، من و لیلا فروهر، هردو لباسهای مهمانی پوشیده بودیم و روبان به سرمان زده بودیم و فردین ما را با خود می برد و می گرداند.
یک بار بعد از انقلاب، بابا فردینم را تصادفی دیدم. میدان ونک، خیابان ونک، بابا فردینم مقابل یک فرش فروشی ایستاده بود و با کسی حرف می زد و ناگهان خندید. موهایش سپید شده بود و ناگهان دوچال آشنا بر دو گونه اش. در آن روز، من خانمی بودم با مانتوی و روسری سیاه در عزای یکی از پسرخاله هایم، آنکه در شانزده سالگی در اولین ماه جنگ، کنار رود کارون به رگبار گلوله بسته شد.
آیا ممکن است پدری یکی از فرزندانش که روزی روی دست بلند کرده است و خندانده است را به چشم نبیند و به رسمیت نشناسد؟ انگار نامریی شده بودم چون بابا فردینم مرا نشناخت و ندید. من واقعی تر بودم یا سینما؟ او واقعی تر بود یا تخیلات من؟ بابا فردینم مدتها بود فیلم بازی نکرده بود و موهای سرش سپید شده بود. بابا فردینم از غصه بازی نکردن دق کرد و مرد. بابا فردینم خوب و مهربان بود و همه دوستش داشتند. سلطان واقعی قلبها بابا فردین خودم بود. اینها اگر می خواستند گلی به سر هنرپیشه ای بزنند، آن را به سر بابا فردینم می زدند و نمی گذاشتند تا از غصه بمیرد. بابا فردینم دم دستشان بود، بابا فردینم در ایران مانده بود. مگر بابا فردینم چه مشکلی داشت که تمام این سالها نگذاشتند بازی کند و با زبان، بازی اش دادند تا آخر سر از غصه مرد؟
بهروز، بالاخره از نیم وجبی بودن در آمدم و یک وجبی شدم. اما من ولی هیچوقت به بزرگی آفیش های سینما که تصویر ترا منعکس می کردند نرسیدم. من همیشه مقابل تو بیشتر از یک وجب نبودم. تو همه جا بودی. دانشگاه که رفتم بیشتر پسران هم دانشکده ای ام چیزی از تو داشتند. یکی شلوار ترا می پوشید و یکی مثل تو تی شرت می خرید. یکی همیشه سرش را مدل موهای تو کوتاه می کرد و یکی استکان چای را مثل عرق خوردن تو در فیلم قیصر بالا می انداخت و من در ته وجودم به او می خندیدم و همیشه می گفتم: "آخه چایی رو که این جوری نمی اندازن بالا!" یکی پشت موتور بیخودی می ایستاد و ژست "رضا موتوری" ترا می گرفت. تو همه جا بودی و مرتب تکرار می شدی و مرتب تکثیر می شدی. انگار از تو بارها و بارها فتوکپی گرفته بودند. در پیاده رو و یا در عکسهای بالای سینماها.
همیشه از خود می پرسیدم: "آخر چگونه طاقت می آورد مدام نقش لات ها را بازی کند؟" نقش بازی می کردی و خوب نقش شان را بازی می کردی. سیلی می زدی. مشت می زدی. قمه می زدی. چاقو می کشیدی. و من همه را تحمل می کردم چون می دانستم سینماست و فقط نقش است و داری بازی می کنی. از چشمانت معلوم بود که باهوشی. از طرز پاسخ گفتن به سئوالات در مصاحبه هایت معلوم بود که الکی و قلابی و آدم یک بار مصرف نیستی. جنس ات یک چیزی شبیه فاستونی مرغوب بود. از نوع حرف زدنت در مورد همکاران و اطرافیانت معلوم بود که با شخصیتی و با هنرپیشه های دیگر برخورد دوستانه و حرفه ای داری. بهروز عزیز می بینی چقدر خوب می شناسمت؟ پس برای همین نوشتم آن بالا "بهروز عزیز".
بهروز عزیز اول ترا شناختم و بعد همه ی مردان زندگیم، هر یک سایه ای از تو بودند. تو در نقش بودی و آنها در واقعیت. خشونت تو سینمایی بود. خشونت آنان دردناک و شکننده بود. سایه های تو، همیشه برایم آدم شکن بوده اند.
یادت هست توی فیلم همسفر به گوگوش سیلی می زدی و رویش را کم می کردی. تکنیک سینمایی اش را بلدم. همانطور که تو با دست راست سیلی می زنی توی صورتش، همزمان او دستش را بالا می آورد صورتش را برمی گرداند به سمت چپ. دست تو به جایی نمی خورد و یا همزمان با دست راست سیلی می زنی توی دست چپ خودت تا صدایش هم ایجاد شود. تمرین و تایمینگ لازم است. سینماست دیگر. اولین سیلی ام را در پانزده سالگی از دست تو خوردم و هیچ سینمایی هم نبود. جای سیلی ات هنوز روی صورتم هست. البته تو نه، یکی مانند تو. مرا سیلی زدی چون برایم نامه عاشقانه فرستاده بودی و من جواب نداده بودم. یادت هست آقای قیصر؟
بهروز جان یک بار، از یکی از سایه های تو چنان سیلی جانانه ای خوردم. از سمت چپ به راست زد و راست به چپ زد و زد و زد تا دماغم خون افتاد و سرم منگ شد و گیج خوردم و افتادم زمین و بعد لگدم زد که: "فیلم در نیار! پاشو بینم!" فیلم درنمی آوردم. توان پا شدن نداشتم. آخرین سیلی ها را از دستان متبرک همسرم خوردم، با آن دستی که قرار بود پلی از عشق و نور و نسیم بر فراز شبها بزند چنان جلوی چشمان مادرم زد توی گوشم که هنوز گوشم تیر می کشد.
بهروز هنوز هم جایی توی سرم و جایی توی صورتم از شدت سیلی ها و ضربه های تو و امثال تو درد می کند و هنوز جگرم از دستان سنگین تو زخمی است. یادم است انقلاب شد و شهر پر از تو شد، بهروزها همه با قمه. وثوقی ها همه نعره کشان. رضا موتوری ها همه برای اعتراض. قیصرها همه برای ناموس.
آقای وثوقی، بهروز جان، هیچ می دانی سهم بدآموزی فیلمهای تو در این انقلاب ناموسی چقدر بود؟ سهم بدآموزی لاتهای مسعود کیمیایی در زن کشی ایرانیان را می دانی؟ بیخود نبود که زود بعد از انقلاب، و در جمهوری زن کشی و پدرسالاری غالب، مسعود کیمیایی شد رئیس شبکه دوی تلویزیون. بیخود نیست هنوز هست. بیخود نیست که هیچ کاریش ندارند. کیمیایی در بار آوردن نسل زن کشان خیلی به گردنشان حق دارد. ولی آقای وثوقی شما فقط هنرپیشه بودید و بهروز تو چه هنرپیشه خوبی بودی در "سوته دلان" و باز در نشان دادن آنهمه معلول ذهنی در آن اجتماع عقب افتاده.
آقای وثوقی من اگر الان دارم این نامه را می نویسم برای اینست که به وجود و حضور انسان در درون آدمی هنوز اعتقاد دارم و هنوز آنقدر ذهنم سیاه نشده است که سپیدی شیر پربرکت و مهربان مادرم را از یاد برده باشد. هنوز حتا پس از مرگش موج های پر مهرش به سویم شناور است. پس باورت می کنم وقتی از احضارشدنت توسط ساواک برای یک پرس و جوی ساده حرف می زنی. سالهای آخر شاه مخوف بود وگرنه به اینجا نمی رسیدیم. خوف پنهان!
آن زمان دانشجوی هنرهای زیبا بودم و یادم هست با جوانی دم تئاتری قرار دیدار داشتیم. من به خاطر راه بندان دیر رسیدم و او زودتر رسیده بود و منتظرم ایستاده بود. قرار سازمانی نبود. قرار ملاقاتی بود دنج و شاید بشود عاشقانه بین دو جوان بیست ساله. آنجا بغل یکی از کوچه های خیابان فردوسی ایستاده بود و راه پایی می کرده تا هر وقت من از تاکسی پیاده شدم بیاید جلو و باهم برویم یک قنادی یا جایی بنشینیم تا زمان نمایش فرا برسد. ناگهان یک پیکان سفید با چهار نفر سرنشین توقف می کند و دو نفر پیاده می شوند و به سمتش می آیند و ... برده بودندش توی یکی از همین خانه های ساواک و پرس و جو و چند ساعت طول کشیده بود و شانس آورده بود چون بعد آورده بودند و ولش کرده بودند... این تلخ ترین قرار عاشقانه من است که به خوبی به یاد دارم و توی ذهنم حکاکی شده است. بهروز جان ما، من و او (اینجا اسمش را می گذارم: بهروز) من و بهروز فقط دو دانشجوی ساده بودیم و فعالیت سیاسی هم نداشتیم و داشتیم در دوران خوش اختناق فقط با هم می رفتیم تئاتر! چند ماه بعد از این اتفاق کارهایش را راست و ریست کرد و برای همیشه از ایران رفت. الان بایست جایی نزدیک شما، در کالیفرنی باشد. بهروز را بازجویی کرده بودند چون سر کوچه یا خیابانی منتظر بوده است!!! منتظر بودن جرم بود؟ مجسم کن بهروز بیست ساله ای را که سر کوچه ای که به اداره تئاتر می رود منتظر دختری بوده است و هول و هراس و دست پاچگی که ای وای اگر بابام مرا ببیند چه می شود؟ اگر عموم مرا اینجا ببیند چه می شود؟ اگر خاله ام مرا اینجا ببیند چی می شود؟ اگر بیاید چی می شود؟ اگر نیاید چی می شود؟ و مجسم کن مأموران ساواک را که گمان برده اند چریک گرفته اند یا چی؟ بهروز من باور می کنم هنرپیشه ی مشهوری مانند ترا هم احضار کرده باشند و بعد هم برای ترساندنت تهدیدت کرده باشند. ترس و ارعاب سلاح دیکتاتوری هاست. بهروز من باورت می کنم.
حاشیه رفتم. می روم سر اصلا مطلب. علت این نامه ویژه نامه بهروز وثوقی نیست. ویژه نامه ات مدتهاست که آماده است. ولی این مصاحبه آخرت باعث شد که این نامه را بنویسم و تاکنون دو نامه نوشته ام و این سومین است و آقای وثوقی هیچ تقصیر شما نیست ولی به علت بی احتیاطی نامه اول را سیو نکرده بودم و پاک شد. و بار دوم هم از بدشانسی چون آخر شبها می نویسم و خواب آلوده بودم و باز دوباره همین طور شد و همین بدبیاری باعث شد که اراده کنم که حتماً و حتماً سومین نامه را بنویسم و سیو کنم و حتماً برایتان بفرستم.
آقای وثوقی ویژه نامه ات آماده بود ولی مصاحبه ات در سایت انتخاب مرا به فکر انداخت. گفته ای می خواهی برگردی به ایران. گفته ای اگر از تو دعوت رسمی به عمل بیاید به ایران رسماً سفر خواهی کرد! آیا سفرت به ایران یعنی رسمیت بخشیدن به دولت ایران و رسمیت بخشیدن به سینمای دولتی ایران؟ آیا سفرت به ایران سفری دیپلماتیک است؟ از به وجود آوردن انجمنی برای سینماگران جوان حرف زده ای؟ کمک به قیصرها و رضا موتوری ها و مسعودهای کوچک تا سینمای ایران را آباد کنند؟ و بهروز جان با کدام بودجه؟ هیچ در مصاحبه ات از بودجه و منابع مالی این پروژه عظیم حرف نزده ای؟
بگذار داستانی ساده ای را برایت تعریف کنم. ده سال پیش آلمان رفته بودم. جوان هنرمندی مدام با این و آن حرف می زد و نظرخواهی می کرد چون می خواست به ایران برود و در شرایط ایران تئاتر کار کند. از من هم مثل دیگران نظرخواهی کرد. به او گفتم: "(اینجا اسمش را می گذارم: بهروز) بهروز جان، رفتن و کار هنری کردن در ایران فعلی به قول پدرم "مثل شاه شدن می ماند و راه ترقی ندارد". یک بار می روی ایران و خیال می کنی شاه شده ای و آنها با تبلیغات بسیار برای خودشان، به تو مانند تواب نادمی که دست از پا درازتر سرافکنده به وطن برگشته و توبه کرده، از سر بزرگواری امکان می دهند که نمایشی را در تئاتر شهر با معیارهای آنان به روی صحنه بیاوری. این هم آغاز و هم پایان داستان است. شاه شده ای . شاه شدن ترقی ندارد. اول تا آخرش بایست با معیارهای آنان و شرایط آنان در تئاتر شهر کار کنی. خوب اینجا مگر این آرکاداش تئاتر کلن چه اش است؟ اینجا تو تماشاگران تئاتر و آزادی قلم و اندیشه ات را داری، پس چه نیازی به این پس رفت و همکاری می بینی؟ مرتب به نشانه تأیید سر تکان می داد ولی دو ماه دیدم رفته ایران و نمایشی برده برای جشنواره فجر!!!
می دانی آدمها هم ضعیف اند و هم پیچیده! بعد هم شایعه بیماری غریبش جگرمان را کباب کرد و هیچ به رویش نیاوریم. سفری با خانواده اش به پاریس داشت. به او گفته بودم ویدئوی نمایش هایش را بیاورد تا هنرمندان ساکن پاریس ببینند و با کارش آشنا شوند. می دانی سوقات سفر دوست مهاجرمان برای ما چه بود؟ ویدئوی اجرای نمایش "پستچی" در تئاتر چهارسو؟ یعنی این آقای مقیم آلمان اول برداشته فیلم نامه خارجی را با موازین اسلامی ترجمه کرده و بعد با روسری و چاقچور داستان پابلو نرودا را به شیوه ای کاملاً اسلامی در تئاتر چهارسو سانسور و اجرا کرده و دست آخر از همان ضبط ویدئویی به عمل آورده و همان تحفه را آورده به ما در پاریس نشان می دهد. و ما در پاریس با امکانات زیرصفر او را دوستانه زیر سقف کوچکی مهمان کرده ایم تا از طریق او توسط جمهوری اسلامی تف باران شویم!!! تازه فکر می کند من وظیفه ام است! و بدتر از آن اینست که گمان می برد تصمیم او به من مربوط نیست و من باید به نام "دوستی" به او کمک کنم تا جمهوری اسلامی را در خارج از مرزها برقرار نگه دارد! وقاحت این حرکت زشت او را هرگز فراموش نمی کنم که تا چه حد ما را بازیچه خود قرار داد. بهروز جان آدم ها هم ضعیف اند و هم پیچیده!
آقای وثوقی نمی دانم این انجمنی که قرار است تأسیس شود تا چه حد به جشن سینما ربط دارد؟ همین قدر می دانم که کمک به جوانان علاقمند به سینما پروژه ایست در خور توجه و تعمق ولی از آنجا که در این ده سال اخیر دیده ایم هر چه می شود یا سرش به جمهوری اسلامی بند است و یا ته اش و یا نخش، به این پروژه با تردید می نگرم و نگران چگونگی طرح دقیق اجرایی و منابع مالی این پروژه هستم.
آقای وثوقی از من دلخور نشو ولی جمهوری اسلامی همیشه مرا به یاد فیلمی قدیمی و جنگی می اندازد که بر اساس حفظ یک پل در زمان جنگ بنا شده بود. توی آن فیلم، نیروهای داخلی و مقاوم تلاش کردند تا پل بین دو سرزمین را حفظ کنند و نگذارند پل منفجر شود و پل سالم بماند و برای آن پل لعنتی کشته هم دادند. پل ماند ولی در پایان فیلم ارتش بیگانه سوار بر قطاری آمد و به راحتی از روی آن پل گذشت. بهروز جان دیده ای هر چه تلاش می کنیم تا چیزی را بسازیم و یا حداقل آنچه مانده را حفظ کنیم در آخرین لحظه جمهوری اسلامی دستش را روی آن می گذازد و به نام خود تمام می کند؟
مثلاً جمهوری اسلامی چه گلی به سر زنان ایران زده است که فرستاده هایش می آیند و می گویند در دوران جمهوری اسلامی آمار تحصیل زنان بالا رفته است!!! مگر جمهوری اسلامی که همه ی درها را به روی زنها نبسته است؟ و همه ی حقوق انسانی را از آنان دریغ نمی کند؟ پس به چه حقی، مبارزه زنان را برای تحصیل و تکامل به نام خود تمام می کند؟ یا مثلاً انوشه انصاری چه ربطی به جمهوری اسلامی داشت که دست آخر خودش پول سفرش را هم جیبهای پرپولش پرداخته بود ولی بایست آرم جمهوری اسلامی را بر روی لباسش حمل می کرد و با سفینه آمریکایی ها به فضا می برد؟ آخر جمهوری اسلامی برای انوشه انصاری چه کرده بود که آخرش مهرش را به او زد؟ و جمهوری اسلامی جز تیغ سانسور و خانه نشین کردن فیلمسازانی مانند بهرام بیضایی چه گلی به سر سینمای ایران زده است که سینماگرانش زود مثل جن برای جمع آوری افتخارات همه جا حاضر می شوند؟ و اگر کسی مانند مرجان ساتراپی با دستان خالی و اراده و پشتکار موفق شود و جایزه ای ببرد چون تن به خواری نداده است جمهوری اسلامی طردش می کند و سمیراها و نیکی های دست پرورده های اهلی اش را جلو راه می اندازد؟
سینمای مولف ایران با دست خالی و کمترین بودجه در سالهای جنگ ایران و عراق در روستاهای شمال ایران و حتا توسط افراد عادی و کودکان محلی بازی شد و پیامهای صلح دوستانه و انسانی خود را به گوش جهانیان رساند و توانست در نهایت سادگی، با نیروی جوان و با شور زندگی و با میل سازندگی ایرانیان، نگاه غربیان را به سوی خود بکشد ولی موقع دروی جوایز که فرا رسید یواش یواش سپاهی مخملی از فیلمسازان دولتی و حکومتی روانه بازارهای جهانی شدند تا افتخارات و پولها و جوایز را دریافت کنند.
بهروز جان، کدام جشن سینما؟ کدام دعوت رسمی؟ آیا واقعاً فیلمهای سمیرا مخملباف قابل ارائه به بازارهای جهانی و کسب جوایز است؟ آیا بهرام بیضایی بایست بنشیند ته خانه و بنویسد و اجازه فیلم ساختن نداشته باشد؟ آیا این محسن مخملباف است که بایست مدال شوالیه افتخاری را از دولت فرانسه دریافت کند؟ جشن این جمهوری اعدام و زندان برای چی است؟ جشن مال کی است بهروز؟
پارسال مطلبی در نقد سینمای فمینیستی جمهوری اسلامی نوشتم، چند روز بعد نامه ای خصوصی از یک سردبیر و روزنامه نگار سرشناس اصلاح طلب (اسمش را نمی آورم چون مثل جن و بسم الله مشهور است!) در سه صفحه برایم آمد که می پرسید چرا من بانوان فیلمساز درون کشور را مورد انتقاد قرار داده ام و چرا نمی گذارم آنها یک لقمه نان با خیال راحت بخورند؟ من که آنجا نیستم بهتر است دخالت هم نکنم. ببین سردبیر اصلاح طلبی خصوصی از تو می خواهد در خارج از کشور ساکت بمانی و بگذاری رخشان ها بدرخشند! ببین گفتمان واسطه هایشان چقدر حقیر و بازاری و نازل است. آنها از هیچ آرمان والایی دفاع نمی کنند. همه را می خشکانند و می خرند و یا فریب می دهند و وادار به سکوت و دعوت به دروغ می کنند تا خر خود را پیش برانند.
در مصاحبه ات از تماسهای گرفته شده و افراد مشخصی حرف زده ای که چه زن و چه مرد از دلالان رژیم اند و کار چاق کن. این افراد هنری ندارند ولی دوره ای بود که هر چه جایزه بود اینها می گرفتند چون در فیلمهای فیلمسازان دولتی بازی می کردند و هنرشان در واقع خوش رقصی است وگرنه خانمی که در مردسالارانه ترین و ضدزن ترین فیلمهای ایرانی سی سال اخیر بازی کرده است و هنری هم ندارد چرا باید بیاید و در بنیاد پژوهش های ایران از او به عنوان زن برگزیده سال تجلیل شود و در ایران بشود زن ماندگار سال!!!؟؟؟ اینها تبدیل شده اند به دلالان و دلاله های عرصه های جهانی! هر کدام برای خود مارمولکی است! بهروز جان پس از این همه سال ماندن، حالا تو با این مارمولکها چکار داری؟
بهروز! آقای وثوقی ولشان کن! خرابت می کنند! به گندت می کشند! اگر ویژه نامه می خواهی من خودم در همین وبلاگهای محقرم برایت ویژه نامه درمی آورم. رسمی نشو! رسمی نرو! بمان و تعداد علاقمندانت را دو برابر کن! بمان و امید بده! اینها خیرشان به کسی نمی رسد. ترا تا استخوان می پوکانند و بعد مثل زباله ای دور می اندازند. ولشان کن بهروز جان! تو به آنها احتیاجی نداری. در حالی که آنها برای رسمیت بخشیدن به جمهوری دروغ، به تو و دیگران احتیاج دارند. گول پیامها و نامه ها و سر و زبان چرب و تماسهای دلالها و دلاله هایشان را نخور! دروغ اند و دغل! دروغ پشت دروغ جور می کنند! جمهوری دورغ است دیگر! منظورم از این حرفها این بود که گول واسطه ها و دلال و دلاله ها را نخور! تو هم به قول خودت مستثنی نیستی. برای تو هم حلوا خیرات نخواهند کرد فقط اسمت و عکس ات. باقی دروغ ها را خودشان آماده دارند و تنظیم خواهند کرد. آقای وثوقی متاسفانه و یا خوشبختانه زندگی یک بار بیش نیست و من بر این گمانم که همین یک بار را در آرامش و سادگی بایست به خیر از سر گذارنید و بازیچه دست خیمه شب بازان زمانه نشد.
آقای وثوقی تو الان پیغمبر همه ی قیصرهایی! بیا و در جهت بهروزی بمان و چیزی بساز! به جای نسل لاتی که از تصویر سینمایی تو تکثیر شد و کشوری هفتاد و چند میلیونی را فتح کرده است، بیا و نسلی از جوانان هشیار و معقول و صلح جو با سینمایی که چاقو و قمه هایش را دور انداخته است تولید کن! سینمایی که در آن دیگر هیچ مردی متجاوز نباشد! سینمایی که در آن زنی (به جرم این که مورد تجاوز قرار گرفته است) توسط برادرانش به قتل نرسد. سینمایی که در آن هیچ زنی سنگسار نشود. سینمایی که در آن هیچ زنی فاحشه نیست. سینمایی زنانش گناهکار نیستند و هیچ مردی آنها را به مشهد و یا قم نمی برد تا بر سرشان آب توبه بریزد و بعد عقدش کند و گوشه ی خانه ی خود بنشاند. سینمایی که زنهایش فقط یک ناموس نیستند بلکه انسان اند و هر یک برای خود هویتی مستقل و شخصیتی دارد. سینمایی که زنهایش فقط رقاصه نیستند تا هی تن خود را بجنبانند و سینمایی که مردانش فقط جاهل نیستند بلکه هشیارند و انسانند و به هیچ دلیلی به هیچکس تجاوز نمی کنند. سینمای که زن را تحقیر نمی کند. سینمایی که لاتها و لمپن ها را تکثیر نمی کند. بهروز جان بیا و نسل جدید و نویی از ایرانیان بساز و آن تصویر قلابی و لات اولیه را محو کن! می دانم که در تو این توان وجود دارد.
یک نکته دیگر برای گفتن باقی مانده. آن سالی که بهروز را توی میدان فردوسی گرفتند، درست همان وقتها در نمایشی بازی می کردی. راستش نیامدم تا ترا بر روی صحنه تئاتر ببینم. در سالهای اقامتم در فرانسه هم حداقل دوبار برای اجرای نمایش به پاریس گذارت افتاده است و من نیامدم چون بهروز وثوقی جایی توی تخیل من وجود دارد و دیدن واقعی اش ممکن است آن تخیل را مخدوش کند. تخیل من می خواهد تو جوان و خوب و نیرومند باقی بمانی و تصویرت برای همیشه در دل مردم محبوب بماند و نگو "من مستثنی نیستم" چون چیزی ترا بهروز وثوقی کرده است و ترا متمایز از بقیه و بقای تو بهروز جان همان است. مستثنی باش. همین را حفظ کن. همین طوری بمان.
برایت آرزوی بقا و تندرستی دارم/ به امید روزهای بهتر/ مهستی شاهرخی
پاریس اول سپتامبر ۲۰۰۷
آقای وثوقی این نامه چون حداقل سه بار نوشته شده است و به نظرم خصوصی هم نیست را به صورت سرگشاده منتشر می کنم.
jeudi, août 23, 2007
شازده کوچولو به سفر می رود
شازده کوچولو چند روزی به سفر می رود. چندی پیش، این عکس را توی وبلاگ سهیل دیدم. سهیل آصفی بیست و چند روز است که در انفرادی بند دویست و نه اوین زندانی است. مادر احسان منصوری می گوید: پسرم را شکنجه کرده اند. دادستان کل می گوید: هنوز شکنجه نکرده ایم که بفهمید شکنجه یعنی چه. دو روزنامه نگار کرد، عدنان حسن پور و هیوا بوتیمار در اعتراض به حکم اعدام خود، چهل روز است که در اعتصاب غذا به سر می برند. باز سه نفر را در ساری به دار کشیدند. دنیای بدی است و با این همه، شازده کوچولو چند روزی به سفر می رود. او از دریا هم خواهد گذشت.mercredi, août 22, 2007
درختی که به یاد می آورد
mardi, août 21, 2007
نسل جدیدی از بچه پلنگها
lundi, août 20, 2007
گفتگوی رادیو همبستگی در مورد کتاب زندانی تهران از مارینا نعمت
در مورد مارینا نعمت و کتابش "زندانی تهران" حرف بسیار است و به همین دلیل رادیو همبستگی برنامه مخصوصی در این باره داشته است. در این برنامه آقای ناصر یوسفی با افراد مختلفی مصاحبه کرده است و نظرات آنان را جویا شده است: ایرج مصداقی و مرجان افتخاری و سودابه اردوان و مارینا نعمت و منیره برادران و فریبا مرزبان و نسرین پرواز و مهستی شاهرخی و شیما کلباسی همگی در این برنامه به صورت فشرده نظرگاه خود را بیان می کنند.
برنامه مخصوص رادیو همبستگی درباره کتاب "زندانی تهران"مارینا نعمت
مارینا نعمت: زندانی تهران یا طعمه ی جدیدی برای جماعت سانسور و قاطعیت تبعید
این یک داستان واقعی است/ جمهوری خاوران
زنده باد دن کیشوت!
دن کیشوت اثر میگوئل سروانتس نویسنده اسپانیایی را اولین رمان جهان دانستهاند. درست است که رمان تعاریف گوناگونی داشته است و دارد که در هر دوره و با هر اثر و با تفسیر هر نظریه پرداز، تعربف رمان نیز متحول شده و می شود اما چیزی که واضح است اینست که از همان ابتدای پیدایش رمان، رمان و اندیشه ی ترقیخواهی با هم در آمیخته اند پس دن کیشوت گامی بلند به سوی تجدد و ترقیخواهی است.توجه داشته باشیم که رمان از زمان انتشار دن کیشوت تاکنون دچار تحولات بسیاری گشته است. دن کیشوت چهارصد سال پیش چاپ شد. خیال ورود به بحثهای تکنیکی را ندارم بلکه به نگاه نویسنده و به جهانبینی سروانتس می پردازم. نگاه و جهان بینی نویسنده در چهار قرن پیش بی نهایت مدرن است و مهمترین نکته ای که در این نگاه مدرن نویسنده وجود دارد واژگون کردن ارزشهای سنتی چه در فرم و چه در محتواست. پس از دوره حماسه سرایی و قهرمان سازی و قهرمان پردازی و ادبیاتی سلحشورانه، ناگهان دن کیشوت ظهور می کند. دن کیشوت، پرسوناژی که نه جوان است و نه قوی. به جای اسبی چالاک، اسبی مردنی و به جای همراهی ورزیده و ورزشکار، سانچو پانزا، مرد چاق و خپله و روستایی را انتخاب می کند و با انبانی از تخیلات غریب به جنگ ناشتاخته ها و آسیاب های بادی می رود. مگر نه اینکه همه ی قهرمانان مجبوبه ای دارند و بانویی آفتاب مهتاب ندیده و نشسته در پستوی قصری؟ ولی دن کیشوت، به جای زنی اشرافی و نجیب زاده، زنی زحمتکش و روسپی یی را به محبوبه گی برمی گزیند و خود نامش را محبوبه می گذارد. او به جای ارزشهای قرون وسطایی در مورد زن، با محک ارزشهای زندگی مدرن و ترقیخواه، کار و رنج و انسان بودن را ارج می نهد و مهر دولچینه را در دل خود می نشاند، کاری که ممکن است از چشم بسیاری، دیوانگی جلوه کند.
نگاه مدرن سروانتس در چهار صد سال پیش به زن، از نگاه برخی از نویسندگان ایران امروز بسیار مدرن تر و انسانی تر و پیشروتر است. عرصه ادبیات کنونی ایران، عرصه تاخت و تاز مردان در فضایی بسیار پدر - مردسالارانه است. وقتی نوشته های برخی از قلم پردازان و قلم فرسایان عرصه ی ادبیات ایرانیان را می بینم که به جای بازگرداندن ارزشهای انسانی به روسپیان و تلاش برای ساختن دنیایی نو، در دادگاه منکرات ذهن خویش، با لحنی تحقیر آمیز زن نویسنده ای را با بهتان و دشنام تا حد روسپی یی خوار و پست شمرده اند از خود می پرسم چند سال دیگر؟ چند وقت دیگر؟ چند قرن دیگر دن کیشوت در ته ذهن ایرانیان ظهور خواهد کرد؟ پس هنوز و همیشه زنده باد دن کیشوت!
دن کیشوت در ویکیپدیای فارسی/ "دن کیخوته" چهارصد ساله شد/ چهارصد سال دیوانگی/ Don Quichot
dimanche, août 19, 2007
بیداد فقر در جهان
بنگرید بیداد فقر را در جهان: نمایشگاه عکس: هشت راه برای تغییر دنیا/ زندگی پناهجویان آفریقایی از نگاه کودکان/ عکسهایی از پناهجویان منطقه دارفور/ چهره لیبریا پس از پایان جنگ داخلیفقر در ایران: زندگی 9/2 میلیون نفر زیر خط فقر شدید مطلق/ گزارشی از دو روستا/ آخرین اردوگاه بم کی برچیده می شود؟/ تصاویر دیگری از آخرین اردوگان باقیمانده در بم/ تصاویر اسکان سیل زدگان استان گلستان/
vendredi, août 17, 2007
تلافی: حمله به تسلیمه نسرین در هند
مراسم معرفی کتاب "تلافی" تسلیمه نسرین، نویسنده و شاعر بنگلادشی در ایالت تامیل نادو در جنوب هند با حمله مخالفان روبرو شد.گزارش ها حاکی است که حمله کنندگان از جمله مسلمانان تندرویی بودند که با آثار و نوشته های خانم نسرین مخالفند. تسلیمه نسرین، از دهه 90 میلادی با تهدید گروه هایی مواجه شده که آثار وی را "ضد اسلامی" می دانند. طبق گزارش ها، گروهی به رهبری سه سیاستمدار محلی تامیل نادو که عضو حزب "مجلس اتحاد مسلمین" (MIM) بودند، به مراسم معرفی کتاب خانم نسرین حمله کرده و با سر دادن شعار و پرتاب اشیا به طرف وی، جلسه را مختل کردند.به دنبال این اقدام، خانم نسرین با کمک روزنامه نگاران و سازمان دهندگان این مراسم به بیرون از محل منتقل شد. ادامه مطلب
"Nature says women are human beings, men have made religions to deny it.
Nature says women are human beings, men cry out NO!"
"Even a mangy cur of the house barks now and then,
but over the mouths of women cheaply had,
there's a lock, a golden lock."
jeudi, août 16, 2007
"روزهای خوش" نمایشنامه ای از ساموئل بکت

نمایش روزهای خوش اثر ساموئل بکت با بازی مادلن رونو در نقش وینی و به کارگردانی روژه بلن در تئاتر ادئون پاریس، برای اولین بار در اکتبر ۱۹۶۳ اجرا شده شد.
وینی: شروع کن، وینی (مکث) روزت رو شروع کن وینی! (ص ۸۲)
در آغاز نمایش روزهای خوش، در زیر نوری خیره کننده، وینی تا کمر در دل خاک فرو رفته است. آیا این تصویر یادآور باتلاقها و گنداب روها و زاغه ها و دیوانه خانه های دابلین، شهر زادگاه بکت و نواحی جنوبی آن نیست؟ و یا شاید اشاره ایست به سیاهچال روزانه ای که در آن به سر می بریم؟ و یا ... دوزخ نیست؟
" از کجا معلوم که خودم هم آخر سر ذوب نشوم و نسوزم، البته نه اینکه الو بگیرم، همین جور خرده خرده ذغال بشوم، همه این گوشتها" (ص ۱۰۴)
شاید هم تصویر خود هنرمند به هنگام پیری باشد؟
"نه بهتر است، نه بدتر، فرقی نکرده... دردی ندارد..." (ص ۸۵)
چرا بکت آدمهایی را به ما معرفی می کند که که در خزه، گل چسبناک، شن و یا خمره ای فرو رفته اند؟ راستی منظورش چیست؟ بکت بدون هیچ توضیحی زوجی را به ما نشان می دهد که در گل نشسته اند، زنی در میان وسایلش می لولد در حالی که مردی پشت سرش نشسته است. این تصویر به کارت پستال زوجی میانسال در تعطیلات کنار دریا می ماند. تمام حرکت ها، تمام بیانات تصویری محو شده اند. به گفته ی پیتر بروک: ذهن ما به صورت خودکار مثل یک نوار مغناطیسی این تصویر را در خود ضیط می کند: " انسانی محبوس در میان حفره ای گلی"
بکت در نامه ای به تاریخ ۱۹۵۹ چنین می نویسد: "حفره ای که اکنون در آن مانده ام، چون سرود پنجم دوزخ، لال از تمام نورهاست و به خدا سوگند تهی از عشق"
زن محبوس در میان گل، فقط با خود چتری آفتابی و کیفی دستی به همراه دارد. "دارد تمام می شود... خوب دیگر... کاریش نمی شود کرد... مثل همیشه... همین است که هست... کاریش نمی شود کرد... نمی شود کاریش کرد" (ص ۸۳) وینی یک بند حرف می زند و گه گاه از سر ملال در درون کیفش به جستجو می پردازد. "مخصوصاً آن ته ها، خدا می داند چه چیزهایی آن تو هست... چه دلخوشی هایی... بله، کیفم هست." (ص ۱۰۰)
آیا این اشیاء ، نمادی از وابستگی ها و نشانه های شادی کوچک روزمره نیستند؟
مرد، ویلی، برعکس بسیار کم حرف است و مدام روزنامه می خواند. بنابر اظهارات وینی، به نظر می رشد که روزهایی خوش در جریان است. آیا وینی و ویلی، این زوج پیر، استعاره ای از سیر زندگی زناشویی نیستند؟ " هیچوقت به نظرت دوست داشتنی بوده ام یا نه؟... نمی توانی بگویی؟" (ص ۹۹) آنها به شکلی نمادین دوری زن و شوهر را از یکدیگر در عین نزدیکی جسمی شان منعکس می سازند. "{حالا} خیال داری بیایی این طرف زندگی کنی... یک چند وقتی؟" (ص ۱۲۳) در کنار دیگری زیستن، با شخص دیگری بودن و با اینهمه هر کس فرو رفته در پیلهء تنهایی خویش."
همین قدر که وینی پر حرف است، ویلی ساکت می ماند، حرف زدن وینی، سکوت ویلی و تلاش مذبوهانه و نهائی او برای خزیدن، همگی حرکاتی رقت بارند. وینی و ویلی محبوس در میان حفره ها، خود را، با انبوه کلماتی که وینی بیرون می ریزد و یا ویلی در روزنامه ها می خواند از تفکر باز می دارند و ذهن خود را پرواز می دهند.
وینی، همچنان، یک بند حرف می زند.:" ... اگر می توانستم تنهایی را تحمل کنم خوب بود. با خودم حرف بزنم. هیچ کس هم نباشد بشنود... البته می دانم تو هم چندان چیزی نمی شنوی... اما روزهایی هم هست که جواب می دهی... بنابرین من همیشه می توانم بگویم، حتی وقتی مه جواب هم نمی دهی، شاید هم هیچ چیزی نمی شنوی، می توانم بگویم که بعضی از حرفهایم شنیده می شود، که هیچ وقت مدت درازی حرف نزده ام، فقط با خودم، تو بر برهوت، چون این را هیچ نمی توانم تحمل کنم... این است که می توانم ادامه بدهم، یعنی به حرف زدنم ادامه بدهم..." (ص ۹۱/۹۲)
بکت در نامه ای می نویسد: "از آنجا که برای توجیه پوچی به ذهنی قضاوت کننده نیازمندیم، دنیای من پوچ نیست... در جهانی که از داوری تهی شده است، هیچ چیز پوچ نیست." این ممکن است بدان مفهوم باشد که در جهان بی همتا، معنایی (خواه نمادین، خواه لفظی)، وجود ندارد، و این جرئیات، هر چند درخشان و گبرا باشند، باز هم جزئیات اند. وینی در کیف دستی خود چیزهایی مثل مسواک، خمیردندان، هفت تیر و آینه... دارد. آیا این اشیاء، "چیز"هایی از جزئیات بی معنای این جهان بی معنا نیستند؟ این اشیاء برای وینی تسلی بخش اند. هر شیئی از اموال وینی، جزیی درخشان و بی معنا از دنیای اویند. "همه چیز عجیب است... خیلی هم عجیب است... هیچ فرقی هم نمی کند... هر روز هم عجیب تر و عجیب تر می شود..." (ص ۱۰۹)
انسان هر قدر هم شیفته سکوت باشد ناگزیر به نوشتن و یا سخن گفتن است. سخن گفتن با صدای درونی و یا حرف زدن با صدای برونی. تنها یک "صدا"! "گاهی صداهایی می شنوم... اما نه همیشه... نعمتی است، این صداها نعمتی است، کمک می کنند تا روزم را طی کنم... به اصطلاح قدیم!... آره، روزهایی که صدا بیاد روزهای خوشی است... روزهایی که صدا می شنوم" (ص ۱۱۶) وینی از ملال می گریزد و مدام حرف می زند. آیا تنها راهی که انسان می تواند از پوچی زندگی و یا "هیچ" صحبت کند، این نیست که انسان از آن طوری حرف بزند که انگار "چیزی" هست؟ بکت، قالبی تازه، برای بیان دیدی تازه نسبت به امور جهان یافته است. او توانسته است به این "هیچ" شکلی هنری ببخشد. "ویلی، مورچه، مورچه زنده!... کجا رفتش؟... ایناهاش! ... انگار یک چیزی مثل توپ سفید توی بغلش است... فرو رفتش... عین توپ سفید کوچولو." واژه ها، مکث ها، اشیاء درون کیف وینی، بله همان اموال کوچک و حقیر و پیش پا افتاده ای که در زندگی به آنها پایبند می شویم، انسان را سرگرم می کنند تا نتوانیم تفکری هولناک از موقعیتی متداول که روزمره بدان دچاریم داشته باشیم.
در پرده دوم، زن، وینی تا گردن در خاک فرو رفته است، وینی همچون شمعی که آخرین و بلندترین شعله هایش را منور می سازد، روشن است و همچنان خوشبین، با اعتقاد به اینکه "روزی خوش" است. مثل روز و روزهای قبل. "احساس غریبی دارم، انگار یک نفر دارد به من نگاه می کند. انگار شفافم، بعدش کدرم، بعدش اصلاً نیستم، بعدش باز کدرم، بعدش باز شفافم، باز همین جور، می روم و می آیم، توی چشم یک نفر ظاهر می شوم، غایب می شوم، عجیب است؟" (ص ۱۰۸)
از هم پاشیدگی تمرکز ذهنی وین و شاید هم "لاکی" در نمایشنامه "در انتظار گودو" نشاندهندهء تباهی نظم ذهنی آنهاست. تحمل ناپذیرست، چرا که داشتن فکری تازه از فکر کردن هم بدتر است. "توی این دنیا باید یک چیزی حرکت کند، من که دیگر نمی توانم... یک نسیمی ... یک نفسی... آن اشعار جاودانی چی بودند؟ ... شاید تاریکی ابدی باشد؟ شب سیاهی بی پایان...؟" (ص ۱۲۱) اصلاً فکر کردن چیزی تلخ است که باید رهایش کنیم تا انتظار را دامه بدهیم، چرا که ناگزیزیم. ولی راستی ما در انتظار چه چیزی هستیم؟
چند وقت است که این بازی "روزهای خوش" ادامه دارد؟ هیچ نمی دانم. آیا این تصویری از سکون دوزخ نیست؟ آیا وینی چون مردابی ساکن است؟ چرا وینی در دل خاک لحظه به لحظه، بیشتر و بیشتر فرو می رود؟ بکت با خلاقیت خود به ما نشان می دهد که چگونه انسان، این جسم راکد شده وبی حرکت در دوزخ زندگی، با ذهن خود در طول زمان حرکت می کند. "روزهای خوش" به نوعی فاجعهء سترونی و زوال و سقوط و محو شدن در دل زندگی، به شکلی روزمره و بی معناست.
وینی یک بند حرف می زند. "البته من صدای فریاد می شنوم... ولی این صداها قطعاً توی کلهء خودم هستند... یعنی ممکن است ... نه، نه، کلهء من همیشه پر فریاد بوده... آن هم فریادهای خفه مغشوش... می آیند... بعدش می روند... انگار با باد می آیند و می روند... خوبی اش به همین است... بعد هم تمام می شوند..." (ص ۱۱۹) حرف زدن مداوم وینی مثل فکر کردن با صدای بلند می ماند. مثل به یاد آوردن خاطره ای کهنه از "روزهای خوش" دیرینه. " هنوز هم یک نفر دارد به من نگاه می کند... هنوز به من توجه دارد... خوبی اش به همین است... چشم به چشم من دوخته... چه بود آن شعر فراموش نشدنی؟" (ص ۱۰۳/۱۰۴) وینی همچنان وراجی می کند. از گذشته و از حال سخن می گوید تا به توسط صدای خویش، خالی عظیم حفرهء پهناور زندگی را پر سازد. این زن از چه سخن می گوید؟ از "هیچ"؟! و یا شاید دارد از "هیچ" برای خود "روزهایی خوش" می سازد؟
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
منابع: ۱/ ساموئل بکت، نوشته ویلیام یورک تیندال، ترجمهء احمد گلشیری، شرکت سهامی کتابهای جیبی، مجموعه نویسندگان امروز 3، 1351، 82 ص.
Oh les beaux jours! de Samuel Beckett, Mise en scène de Peter Brook, 19966, Théâtre Vidy - Lausanne 5.T.E., 32 p.
Oh les beaux jours - Happy days, Samuel Beckett, texte billingue édite par James Knowlson, publié par fabar and Fabar, 1985
Oh les beaux jours!, 33 Tours 3, Samuel Beckett, L'Avant - Scène bi mansuel, n 313, 15 juin 1967-4, pp. 1-20.
5/ بکت، ساموئل، روزهای خوش، ترجمه منیژه کامیاب و حسن بایرامی، 1348
6/ بکت، ساموئل، نمایشنامه های بکت (2 جلد)، ترجمه نجف دریا بندری، شرکت سهامی کتابهای جیبی با هنکاری انتشارات فرانکلین، 1354. (چه روزهای خوشی، جلد 2، صص 81-125)
* برای نقل قولها از این ترجمه استفاده شده است.
ـــــــــــــــــــــــــــــ
مطالب مرتبط: سایت ساموئل بکت/ نمایشگاه ساموئل بکت در مرکز فرهنگی ژرژ پمپیدو و ساموئل بکت کیست؟ و داستانهای بکت و شعرهای بکت و در انتظار گودو / "می بی" از مگی مرن (اجرای رقص -تئاتر بر اساس آثار بکت) / چند فیلم از اجرای نمایش های بکت / نمایشنامه چی کجا / برگردان مهستی شاهرخی و بکت و نقاشی و یک نامه منتشر نشده از بکت/ برگردان مهستی شاهرخی / دست نویس های بکت/ دفترهای کار گردانی بکت/ انعکاس" صدا" در آثار بکت/ نقش زبان در آثار ساموئل بکت /
mardi, août 14, 2007
طنز شب: داستان پیوند مداد و پاک کن
پرونده کاسه گرم تر از آش را ببینید
خواندنی ها و دیدنی ها
lundi, août 13, 2007
سهیل مگر چه کرده بودی؟

سهیل آصفی هنوز در زندان است.
اصانلو و صالحی نمایندگان سندیکاهای شرکت واحد و کارگری در زندان اند. خانه اصانلو محاصره شد.
شکنجه شدیم: اظهارات سه دانشجوی پلی تکنیک
مجید و حسین کاووسی فرد را به عنوان اراذل و اوباش در ملاء عام به دار کشیدند.
قوه قضائیه حکم اعدام دو روزنامه نگار کرد را تایید کرد.
گزارشی از محل سنگسار جعفر کیانی / ولی الله خلیلی و شیوا زرآبادی
بر ما چه می گذرد؟
سهیل نگرانم. نگران.
dimanche, août 12, 2007
ویژه مایاکوفسکی و "ابر شلوار پوش"
من يک سرود مي خواهم:
يک سرود اوراتوريو!
مگر
ما
خود
مخلوق داغ ترين سرود نيستيم؟
و فیلمی بر اساس زندگی و شعر مایاکوفسکی را هم در همانجا ببینید
vendredi, août 10, 2007
این یک داستان واقعی است
سال شصت و سه، رضا _ فرزند ششم خانواده _ در حالی که تکه های نان خشک را سق می زد، دیده بود که پانزده مرد سبز پوش چگونه به منزلشان یورش بردند و بعد که رفتند خانه آنها زیر و رو شده بود. همه چیز را به هم ریختند و هر چه کتاب بود با خود بردند حتی کتاب هزار و یک شب را که چند روز قبل از یکی از بچه ها گرفته بودم .
فایز را گرفتند، بعد از چند ماه حبس انفرادی به ده سال زندان محکوم شد.
انتقال فایز از گچساران به زندان عادل آباد شیراز مصیبتی بود برای مادر. هر هفته هفت ساعت باید می رفت برای ملاقات پسر ، چهار سال بدین منوال گذشت، تا تیر ماه شصت و هفت که فایز را برای مرخصی طولانی و چهل روزه به خانه فرستادند. بعد از این مرخصی چهل روزه و از مرداد همان سال هر هفته که مادر برای ملاقات می رفت به نحوی بوسیله زندانبانان دست به سر می شد و بر می گشت. پنج ماه کار مادر رفتن به درب زندان عادل آباد و برگشتن بی نتیجه بود.
"خانم میرین قبرستان دارالرحمه به این آدرس و این قطعه را پیدا می کنین، خودشون راهنماییتون می کنن، برای دریافت لباسها و وسایلشون هم بعدا مراجعه کنید"
این جواب زندانبان به مادر بود در آذر همان سال _ شصت و هفت _ البته به همراه نصایحی از این دست که مراسم نگیرید، سر و صدا نکنید و ....و مادر که دیگر چیزی نمی شنید.
و الان نوزده سال از آن سال می گذرد. چند سال بعد پدر دق کرد و مرد، بچه ها بزرگ شدند و لی هنوز هم حسرت یک مراسم کوچک را برای برادر بزرگ در دل دارند.
در کدام مسلک و آیین، کسی را به حبس محکوم میکنند و در همان حبسی که چهار سالش را نیز گذرانده، بدون اینکه خبری از دنیای بیرون داشته باشد و جرمی جدید مرتکب شده باشد، بی خبر اعدام می کنند و شبانه به خاکش می سپارند و پنج ماه بعد به خانواده اش_ آنهم اینگونه که به مادر من گفتند _ خبر می دهند؟
فایز سیدی پور متولد 1340 در سوق از استان کهگیلویه و بویر احمد و اعدام در زندان در مرداد 1367
مهستی عزیز نمی دانم چرا این را برای شما فرستادم، اما فکر می کردم که باید به کسی می گفتم.
_____________________
طنز نصفه شب: کاسه ی گرم تر از آش!
تفسیر زیر و عنوان زیر کلاً ساختگی است و از من نیست و فقط ساخته ی یک ذهن بیمار و فرصت طلب. همین عمل درست مثل همان رفتاری است که روزنامه کیهان با بقیه انجام می دهد :بارها در مورد سانسور و تحریف و تقسیر نوشته ام و با آن مبارزه خواهم کرد ولی از کاسه های گرم تر از آش به هیچ وجه خوشم نمی آید.
آقای نوش آذر اگر میل به خوش خدمتی برای پیشگاه حضرت رفسنجانی و جمع تشخیص مصلحت عوام را در نظر دارید لطفاً از خودتان مایه بگذارید نه از بقیه. متهم کردن و خوار کردن بقیه در نظر دیگران هیچ دردی را دوا نخواهد کرد. من چندین بار شما و عوامل شما را جارو کرده ام و لطفاً برای اوامر و اهداف کثیف و شنیع خود، دور مرا خط بکشید و مخارج اعتیاد شدید خود را از جایی دیگر تأمین کنید.
توجه داشته باشید که هیچ اتفاق مهمی نیفتاده، ساقی در کانادا نشسته و بیدی نیست که از این بادها بلرزد. من هم هیچ باجی ندارم که به امثال شما بپردازم. کاسه ی گرم تر از آش نشوید و پای کسانی که را که این قضیه به آنها مربوط نیست وسط نکشید. شما که در اوج دستگیری ها و اعدامها به عزاداری برای گربه ای مشغول بودید چه انتقادی به من داری؟ و چرا هر وقت یک قضیه گندی هست شما وسطش ایستادید و به هم می زنید؟ آیا باید تأکید کنم که برای من ادبیات مهم تر از چرندیات است؟ یا همین کافیست؟ کمی فرهنگ و شعور بیاموزید. ذره ای حداقل. کمی انسان باشید. فاتحه!
jeudi, août 09, 2007
طنز هفته: گاوها و تفسیرات گاوگونه
پاسداره نصفه شبی نشسته توی اتاقم و هی میپرسه: "این چیه؟" و "اون چیه؟" و یا "اینجا منظورت چی بوده؟"
وقتی کتابهای جلد سفید یا جلد قرمزی رو که از جلو دانشگاه خریده بودم رو جمع می کنه و می ریزنه روی قالی با غرشی خرکی به من می گه:"اینا چیه؟"
می گم : "کتابه دیگه!"
نعره می زنه: چی توش نوشته؟
می گم: همه رو هنوز نخوندم
یکی رو برمی داره و می گیره جلوی چشمم: مثلاً این!
چشمام رو باز می کنم و هی نگاه می کنم و من و من کنان می گم: ما... ما... تر... یا... بلد نیستم بخوونمش... کلمه اش خارجیه!... آخه هنوز درسمون به اینجا نرسیده!
و اینطوری میشود که کتاب ماتریالیسم دیالکتیک از گونی پرونده مطالعاتی من حذف میشود.
پی نوشت: گاوها همه وقت و همیشه توی نوشته ها و کتابهای من می پلکند و توضیح میخواهند. صبح تا شب! شب تا صبح! برای هر کلمه ای بایست به گاوها توضیح داد.
( با پوزش فراوان از گاو مهربان و شیرده و خوش گوشت و گیاهخوار!)
mercredi, août 08, 2007
نقش زبان در آثار ساموئل بکت
ساموئل بکت زمانی که در ایرلند بود، فرانسه می آموخت و تحصیلاتش به زبان فرانسه بود. به فرانسه که آمد آموزش خود را در دانشگاه به زبان انگلیسی ادامه داد. دو زبان، دو زبان از هم گسیخته زبانش شد. بعدها بکت ترجمه آثار خود را از انگلیسی به فرانسه و بالعکس به عهده گرفت و در دو زبان زنده جهانی سیاحت کرد و سرانجام به زبان بی زبانی و یا زبان ادبیات و هنر تئاتر رسید.
آثار تئاتری بکت، نمایانگر پوچی زبان و مکالمه و یا بهتر بگوییم "پوچی کلام" اند. بکت، انسان را مانند موشی که در میان حفره ای خاکی قرار گرفته است، به ما نشان می دهد. مضمون اکثر کارهای بکت تکراریست، بدین معنی که غالباً زمان بشری و زندگی روزمره و انتظار و انقضای مهلت و تنهایی و از خود بیگانگی و مرگی و آوارگی و عدم ارتباط انسانها و خاطره و امید و شوق، درونمایه اصلی آثار او را تشکیل می دهند. بکت، هر بار به زبان خاص خود این مضامین را به نمایش می گذارد.
بکت دستور زبان (گرامر) و صفات و قیدها و اسامی خاص خود را اختراع می کند و به زبان خود می نویسد. مثلاً در داستان "بی همگی" واژه ی بی همگی اختراع بکت است، چون عکس چیزی همه گیر، چیزی خاص است و نه بی همگی، ولی بکت واژه بی همگی را اختراع می کند و به جای آن می گذارد. در داستان "بی همگی" غالباً جمله فعل ندارد. دستور زبان و صرف افعال نیز به شیوه سنتی و روال معمول در زبان انگلیسی و یا فرانسه نیست بلکه غالباً جمله فعل ندارد و قطاری از کلمه است. اسامی به حداقل رسیده اند و گاهی به بام و بوم و یا فقط یک حرف از حروف الفبا خلاصه می شود.
بکت نمی گوید: "آسمان نزدیک است" بلکه می گوید" آسمان نادور است" او از پیشوند نا و کلمه دور واژه ی جدید نادور را می سازد که شاید معنایی مشابه با نزدیک داشته باشد ولی لزوماً همان نیست و بار معنایی دیگری هم دارد. بکت قید را تبدیل به اسم می کند و صفت را به جای قید به کار می برد و به هیچ قانونی جز قانون زبان خودش پایبند نیست.
بکت از هیچ قانون رایج زبانی پیروی نمی کند و زبان و دستور زبان خاص خود را خلق می کند. بکت با توجه به تسلط کامل خود بر دو زبان انگلیسی و فرانسه، بر خلاف جریان این دو زبان حرکت می کند. زبان بکت، زبانی ساختار شکن است و برای همین او همه ی قواعد دستور زبان را به عمد به هیچ می گیرد و دستور زبان خاص بکت را اختراع می کند.
بکت صفت را به جای قید، و قید را به جای صفت به کار می برد. بکت اسم خاص را به جای اسم عام، و اسم عام را به جای اسم خاص به کار می برد. فیلمی دارد که نامش "فیلم" است. نمایش های بی کلام بکت، "نمایش بی کلام" نامیده می شود، تنها تفاوت یکی با دیگری، نمره گذاری آنهاست. "نمایش بی کلام یک" یا "نمایش بی کلام دو".
پرسوناژها در عین به خصوص بودن خود، نامی خاص مانند دیگران ندارند؛ بلکه "و" یا "آ" و یا "بوم" و "بام" نامیده می شوند. در نمایش "در انتظار گودو"، به غیر از ولادیمیر که نامی روسی است، بقیه اسامی تقریباً همگی ساختگی و انتزاعی هستند؛ البته همه ی اینها برای بکت معنا دارد چون وقتی به یادداشت ها و دفترهای دست نویس بکت نگاه می کنیم متوجه می شویم که چگونه او با دقت، مانند یک سنفونی همه نت ها و آواها و مفاهیم را در نظر می گرفته است و هیچ چیزی در کار او بی دلیل نیست و حتماً هر چیزی از پیش فکر شده است و برای خود معنایی دارد.
بکت همین شیوه ی بیگانه سازی با زبان اصلی و ریشه دار و کهن را در زمینه اساطیر و پس زمینه ی اثر و لایه های دیگر کارش نیز انجام می دهد و به همین دلیل سریع نمی توانیم شخصیت های او را با شخصیت های اساطیری مقایسه کنیم در حالی که می دانیم در کار بکت هیچ چیز تصادفی نیست و همه چیز بسیار دقیق و حساب شده به کار گرفته شده است.
فرق بکت این است که او زبان و اساطیر و شیوه ی بیان و همه ی اثر را از نو، به شیوه ی خود خلق می کند و تمام علائم گذشته را در انتهای کار، از درون اثر پاک می کند، در نتیجه ولادیمیر و استراگون و یا لاکی و پوتزو و یا وینی هر یک در عین غریب بودن خود، چیزی آشنا را به همراه دارند که ما با آن ارتباط برقرار می کنیم ولی نمی توانیم به کلمه یا اتفاق خاصی استناد کنیم، چون بکت در آثارش علائم را به حداقل رسانده است، همه چیز مانند کلاه لاکی و یا کیف وینی زیر میکروسکوب، ابعادی نمادین دارند.
زبان بکت، زبان بریدگی از وطن و زبان جهانی و مدرن از ریشه کنده شدن است. زبان بکت، صدای نویسنده ایست که زبان مادری و کشور موطن خویش را رها کرده است و به زبان دیگری که زبان یک فرانسوی عادی نیست، می نویسد. حالا یک بار دیگر "بی همگی" را بخوانید الان بهتر می فهمیدش.
ـــــــــــــــــــــــــــــ
مطالب مرتبط: سایت ساموئل بکت/ نمایشگاه ساموئل بکت در مرکز فرهنگی ژرژ پمپیدو و ساموئل بکت کیست؟ و داستانهای بکت و شعرهای بکت و در انتظار گودو / "می بی" از مگی مرن (اجرای رقص -تئاتر بر اساس آثار بکت) / چند فیلم از اجرای نمایش های بکت / نمایشنامه چی کجا / برگردان مهستی شاهرخی و بکت و نقاشی و یک نامه منتشر نشده از بکت/ برگردان مهستی شاهرخی / دست نویس های بکت/ دفترهای کار گردانی بکت/ انعکاس" صدا" در آثار بکت/































