lundi, septembre 26, 2011
فدر با طراحی ژان کوکتو
فدر یکی از تراژدی های یونان باستان است که اوریپید و پلاتون و سنک درباره اش تراژدی نوشته اند، دو نمایشنامه نویس قرن هفدهم در فرانسه، نیکلا پرادون و ژان راسین نیز بر اساس ماجرای فدر نمایشنامه نوشته اند؛ بر اساس فدر آثار متنوعی ساخته شده است؛ پس از «فدر» اثر ژان راسین، در پنج پرده، باله فدر یکی از این آنهاست؛ - در سال 2003 اجرایی از فدر راسین به کارگردانی پاتریس شرو و بازی دومینیک بلان در نقش فدر به روی صحنه آمد، باله فدر با موزیک ژرژ اوریس و طراحی رقص سرژ لیفار و طراحی پرده و لباس و دکور ژان کوکتو و هنرمندی ستارگان باله اپرای پاریس در حال حاضر در اپرای گارنیه پاریس به روی صحنه است
- خلاصه داستان: فدر داستان یک عشق ممنوع و ناکام و یک سره و نافرجام زنی شوهردار به ناپسری اش است؛ فدر (دختر مینوس پادشاه کرت) عاشق هیپولیت پسر شوهرش (تزه پادشاه آتن) می شود و هیپولیت عاشق آریسی است، بر اثر خبری فدر گمان می برد که تزه مرده است و عشق خود به هیپولیت را افشا می کند ولی تزه نمرده است و در بازگشت راز فدر برملا خواهد شد، اونون، ندیمه فدر برای نجات جان بانوی خود به هیپولیت تهمت می زند که قصد اغوای فدر را داشته است؛ هیپولیت ناچار به دفاع از حیثیت و بیگناهی خود و نجات عشق خود به آریسی است؛ در پایان فدر سم می خود و حقیقت را به شوهرش می گوید و جان می سپارد
داستان فدر بی شباهت به داستان سودابه (همسر کاووس) به سیاوش ناپسری خود نیست اما از سودابه تصویر منفی و پلیدی داده می شود تا حدی که در ادبیات ایران سودابه به عنوان نمادی از شهوترانی و هوسرانی و دروغگویی و فتنه گری شناخته می شود؛ در حالی که فدر عاشقی است که می سوزد و می سازد و زمانی که گمان می برد شوهرش کشته شده است راز عشق خود را به هیپولیت افشا می کند، در پایان هم حقیقت را به شوهرش می گوید در حالی که از فرط نومیدی و بن بست سم خورده است می میرد
- ژان کوکتو هنرمند فرانسوی قرن بیستم که در عرصه های مختلف هنری، (شعر، نمایشنامه نویسی، طراحی، گرافیک، مجسمه سازی و سینما) آثار نوین و ارزشمند و ماندگاری از خود ارائه داده است و به اساطیر یونان علاقمند بوده است باله فدر را طراحی کرده است و در ویدئوی زیر می توانید پرده و لباس ها و دکور نمایش را با طراحی ژان کوکتو ببینید، مدرن بودن طراحی کوکتو پس از هفتاد سال هنوز هم به وضوح مشهود است، کلود بسی از شاگردان و بالرین های سرژ لیفار، طراحی رقص او را با دکور و طراحی لباس و پرده ژان کوکتو بازسازی کرده است و به روی صحنه آورده است
Libellés : Art, Ballet, Cocteau, Théâtre
vendredi, septembre 23, 2011
کلاه کلمنتیس

داستان «کلاه کلمنتیس» از میلان کوندرا نویسنده چک ساکن فرانسه را با ترجمه احمد میرعلایی بخوانید*
عکس بالا از تابلوهای رنه ماگریت نقاش بلژیکی است

- «کلاه کلمینتس» اثر میلان کوندرا داستان کوتاه و موفقی است که با استناد به یک واقعه تاریخی به مسئله سانسور و چهره های مختلف آن در دوران سلطه اتحاد جماهیر شوروی یا یک حکومت توتالیتر یا تمامیت خواه می پردازد؛ داستان در ابتدا به سانسور به صورت حذف فیزیکی کلمینتس (دار آویختن) و سپس حذف تاریخی (زدودن و پاک کردن نامش از همه اوراق و خلاصه صحیفه هستی) می پردازد و در کنار این روایت تاریخی به خودسانسوری میرک در حذف عشقش به زدنا، زنی که در جوانی دوستش می داشته و انکار هویت و حیثیت او و انکار عشقی که به او داشته و خلاصه محو کردن همه آثار رابطه ای عاشقانه در گذشته ای مشترک؛ میرک را وامی دارد تا به سراغ زدنا برود تا نامه های خود را از او پس بگیرد تا نابود و حذف کند؛ در این داستان حذف کلمینتس از تاریخ با حذف زدنا، عشق دوران جوانی میرک به صورت موازی صورت گرفته است ولی عکس کلاه کلمنتیس به نشانه مهربانی رفیقانه اش در یک روز برفی بر سر گوتوالد رهبر حزب کمونیست بازگوی حضور فراموش نشدنی و اثری از وجود او در آن روز خاص تاریخی است؛ در زندگی میرک نیز، تخریب شخصیت زدنا و انکار حس عاشقانه خود به او در گدشته و حتا حذف و محو نامه ها و مکاتبات گدشته نمی تواند خاطره عشقبازی او با آن زن زشت با دماغ گنده در خانه کوچک سفیدی با گلهای بگونیا را از ذهنش پاک کند
- داستان مقطعی به مدت ربع قرن از تاریخ چکسلواکی را در بر می گیرد؛ *واقعه ای تاریخی در فوریه 1948 یا اولین همایش بزرگ کمونیست های چکسلواکی در پایان جنگ دوم جهانی وعکسی تاریخی که حتا به کتابهای درسی مدارس راه پیدا می کند اولین تصویر و آغازگر داستان است؛ *چهارسال بعد با استقرار گرفتن حزب کمونیست هوادار یا پیرو سیاست شوروی در رأس قدرت و کنار گداشتن دگراندیشان(حذف ملی گرایان و استقلال طلبان و آزادی خواهان به جرم خیانت و اقدام علیه منافع حزبی)؛ در عمل مصلحت حزب جای آرمان های عدالت خواهانه را می گیرد و به مرور هر نوع اعتراضی را ساکت و خفه می کند؛ * بهار پراگ یا بهار پراگ واقعه دیگری متأثر از جنبش گسترده ای در اروپاست که به آن اشاره می شود؛ در چکسلواکی نیز پس از گذشت بیست سال باز شوری در سر عاشقان و آزادیخواهان افتاده است اما این شور انقلابی در 21* اوت 1968 هنگامی که (پراگ و منطقه بوهمیا یا) چکسلواکی توسط ارتش سرخ شوروی یا به قول کوندرا قشون روس اشغال تظامی می شود و با سرکوبی گسترده مواجه می شود، از این به بعد حزب کمونیست حاکم به شکلی گسترده شروع به حذف معترضان کرده است، در سال 1971* موج دستگیری ها شدت می گیرد، معترضانی که نمی توانند یا نمی خواهند از کشور خارج شوند را به جرم های واهی متهم و سپس محاکمه می کند؛ امیدواران دیروز، زندانیان امروز* 1973 در داخل کشور هستند تا حکومت «ایدئولوژی برای همه» با قدرت تمام به جان و مال مردم تسلط داشته باشد؛ داستان در فاصله سالهای 1975 به بعد در فرانسه نوشته شده است و در سال 1978 در مجموعه داستان «کتاب خنده و فراموشی» به چاپ رسیده است
- داستان با هوشمندی و ریزه کاری بسیار نوشته شده است و در لحظاتی با دور و نزدیک شدن دانای کل از درونیات میرک و زدنا باخبر می شویم همچنانکه استفاده ابزاری حزب از لمپن ها و دیوانگان (سایکوپتها) برای تخریب شخصیت افراد مانند همان زن بیسوادی که به همه فحش می دهد و به همه اتهام می زند و هیچ کاری با او ندارند از چشم نویسنده پنهان نمی ماند، تعقیب ها و دستگیری ها و اتهامات بی دلیل، برای ما ایرانیان بسیار ملموس است و گرچه تجربه اشغال پراگ و دولت کمونیستی در ایران را نداریم ولی تجربه حزب توده که به شکل خزنده به همکاری با حاکمیت در اتهام زنی و حذف دگراندیشان پرداخت و جنبش مردم را در مقاطع مختلف سرکوب کرد شباهت بسیاری با این وقایع دارد و از این داستان دور نیست؛ کوندرا با هشیاری حالات شخصی و روانی افراد که می تواند در تصمیم گیری های سیاسی آنان نقش مستقیم داشته باشد را شرح می دهد؛ میرک از زمانی حرف می زند که واژه روشنفکر به عنوان فحش توسط همان روشنفکران خطاب به همدیگر به کار برده می شده و در نتیجه وقتی زدنا به او می گوید که از عشقبازی راضی نیست چون میرک با او مثل روشنفکرها عشقبازی می کرده منظور زدنا را نمی فهمد؛ زدنا وفاداری به حزب و تصمیمات کمیته مرکزی را نوعی وفاداری می داند، او وفایی که در رابطه عشقانه و شخصی نیافته است را درعملکرد سازمان سیاسی می جوید و یا خودسانسوری بی وقفه میرک نسبت به عشق دوره بیست سالگی و جوانی اش مگر چیزی جز سرکوب و طرد همان آرمان های جوانی نیست؟ می توان درباره آزادی بیان شعارها داد و در عمق وجود مانند دری بسته باقی ماند اما مگر می شود آن کلاه در آن عکس را ندید؟ آن را چگونه انکار می کنی؟ با فتوشاپ؟ یاد آن روز را در ته ذهنت چگونه انکار می کنی؟ با تصاویر و خاطراتی که در یادهایت حک شده اند چه می کنی؟ آیا همه را به نفع حزب انکار می کنی؟
- کوندرا به اهمیت تصویر در حافظه جمعی تأکید دارد و مگرهمه پروپاگاندهای حزبی و تبلیغات سیاسی با تصاویر غول آسا در مراکز عمومی پخش و منتشر و تکثیر نمی شود تا حافظه جمعی را از تصاویر ساختگی پهلوان پنبه ای های خلق اشباع کند؟
در حکومت های توتالیتر روشنفکران و دگراندیشان صادقی چون کلمنیتس به سادگی متهم به خیانت و سپس در دادگاهی محکوم و سرانجام به دار آویخته می شوند اما*در حکومت های توتالیتر آثار حیات و وجودی دگراندیشان از حافظه جمعی تراشیده و محو می شود اما*
در حکومت های توتالیتر دایره اتهام برای حذف از صحنه، به مرور همه را چون گردابی در خود می کشد و به مصاحبه های تلویزیونی و اظهار ندامت و امضا و اعتراف های ساختگی و زندان مجبور و محکوم می کند اما*
کلاه کلمینتس در عکسی باقی ماند؛ این عکس تاریخی را با جستجو در اینترنت می توان هنوز بر سر گوتوالد رهبر حزب کمونیست چکسلواکی و اولین رئیس جمهور کمونیست چکسلواکی دید؛ خاطره یک عشق جوانی نیز در ته ذهن میرک مدام حرف خود را می زند و گاه هرگز فراموش نمی شود؛ امروز استالین مرده است، گوتوالد مرده است، اتحاد جماهیر شوروی با سیاست صدور انقلاب سوسیالیستی اش از هم فرو پاشیده است؛ اما این داستان مانند کلاه کلمنتیس یا شاهدی از زمانه در حافظه جمعی باقی مانده است،
- احمد میرعلایی را با حرف فیزیکی از بین بردند و محو کردند اما -
Libellés : censure, Littérature
vendredi, septembre 09, 2011
مکبث: جاه طلب جانی

مکبث یکی از تراژدی های شکسپیر است که علیرغم ماجراهای خونینی که در آن اتفاق می افتد به دلیل ادغام عوامل طبیعی و غیرطبیعی در قالب داستانی پرکشش طرفداران بیشماری دارد و بسیار به روی صحنه می آید چرا که جنایتی که در مکبث نشان داده می شود بازتابی از «جنایات عالم سیاست» و نسخه اشکاری از «راز رسیدن به مقام رهبری» و «شگردهای در رأس قدرت باقی ماندن» به شیوه ای ماکیاولیک است - داستان تراژدی مکبث از زندگی شاه مکبث که در قرن یازدهم میلادی به پادشاهی اسکاتلند رسید و هفده سال پادشاهی کرد تا دولت غاصبش سرانجام 1057 در نبردی سرنگون شد، نزدیک به پنج و نیم قرن بعد 1606 توسط ویلیام شکسپیر نوشته شده است؛ شکسپیر از جنگهای اسکاتلند و نروژ و تاریخ الهام گرفته است اما مانند هر نویسنده خلاقی بنابه نیاز خود واقعیت تاریخی را پس و پیش کرده است تا حقیقت نهایی را به روایت خود و از قلم خود بیان کند
- شروع نمایش مکبث حیرت انگیز است، مکبث و بانکو دو سردار عالیمقام در دوران پادشاهی دانکن در اسکاتلند، در هنگام بازگشت از جنگی با سپاه دشمن (نروژ) به سه ساحره برمی خورند؛ با پیش بینی شگفتی برانگیز و رمزآمیز ساحره ها، معمایی مطرح می شود آنها مکبث را شاه اینده می دانند و پسران بانکو را پادشاه بعدی می دانند اما چگونه این امر ممکن است؟ این خود معمایی است شگفت که مکبث در صدد کشف و تغییر آن به مراد خود است در نتیجه در کنار حذف فیزیکی دیگران برای رسین به پادشاهی، مکبث عزم راسخ دارد فرزند بانکو و نسل رفیق خود را ریشه کن کند و در این راه همسر جاه طلب خود را چون همدست و شریک اعمال جنایتکارانه اش همیشه به همراه دارد و هر جا لازم بداند از نیروی سحرو جادو و جنبل کمک خواهد گرفت
جادوی نویسنده همراه با جادوی ساحره ها شکل می گیرد چون ساحره ها با پیشگویی گنگ خوذ در ابتدا فرضیه ای غیرممکن را مطرح می کنند و تمام تلاش مکبث از این به بعد برای تحقق بخشیدن به این پیش بینی ساحره ها و در واقع «ممکن کردن یا عملی کردن یا تحقق بخشیدن به غیرممکن» هاست
- مکبث و همسرش - شاه و همراهانش را در شبی که شاه مهمان آنهاست - با قساوت تمام و به شکلی فجیع در خانه خود می کشند؛ البته این جنایت تا ابد در خفا نمی ماند و از این پس مدام با اشاراتی وقوع خود را در خلال نمایش اعلام می کند
- بی خوابی مکبث از یک سو و رفتار هذیان آلود همسرش، لیدی مکبث و حرکات دستان گناهکارش برای شستن خونهای ریخته شده در جهت افشای جنایت، گرچه ناآگاهانه است اما آنها با ناخوداگاه حود، جنایتی که در عالم خودآگاه مرتکب شده اند را به شیوه ای نمایشی لو می دهند، (نقش لیدی مکیث یکی از مشکل ترین نقش هاست که همیشه بهترین و تواناترین بازیگران زن به ایفای این نقش پرداخته اند چند نمونه از این بازیها را در انتها گداشته ام تا ببینید)
- رمز و معماها به داستان و نمایش کشش می دهد، شکسپیر در این تراژدی از تکنیک معمایی که در اسطوره اودیپ وجود داشته استفاده می کند و به ناممکن ها مجال تحقق یاقتن و امکان پذیرشدن می دهد، مگرنه اینکه سرانجام کودکی که از مادرراده نشده است (نسل سوم و نطفه ای از پسر پسران معدوم رقیب و نوه رفیق پیشین) پیدا خواهد شد و مکبث را سرنگون خواهد کرد؟
- ریچارد سوم و مکبث و یاگو سه چهره جاه طلب و خبیث و مخوف شکسپیر، نمادی از حکومت های شقاوت بار قرون وسطایی و جنگهای صلیبی، هر سه با بی اخلاقی بی مرز به خباثت خود برای رسیدن به قدرت ادامه می دهند اما روش آنها متفاوت است: مکبث با جنایت، یاگو با فتنه گری و دسیسه و ریچارد سوم به روشی که ترکیبی از فتنه گری و جنایت است در راه اهداف جاه طلبانه خود گام برمی دارند؛ یاگو با فتنه گری اتللو را وادار به تیشه زدن به ریشه خود و سرانجام قادر به کشتن همسر بیگناه خود می کند و او را از سر راه برمی دارد تا به قدرت برسد و مکبث که نطفه هر نوع رقیبی در آینده (کشتن نطفه فلئانس پسر بانکو یا مکداف در شکم مادر) را می کشد
در پایان نمایشنامه و پیش از اینکه پرده بیافتد لیدی مکبث دیوانه شده و با دستان گناهکار خویش این بار خود را کشته است و همان نطفه ای که در رحم مادر خواسته بودند تابودش کنند، همان «فرزند از مادر راده نشده» به حکومت غاصب مکبث جنایتکار خاتمه خواهد داد و چه پایانی آرامش بخش تر از این برای پایان یک تراژدی خونبار؟ مگر می توان پایانی بهتر از این برای خاتمه دادن به دوران سیاه و خونبار قرون وسطا را در ذهن یک نویسنده عصر روشنگری تصور کرد؟
- اگر نمایشنامه مکبث شکسپیر با اجتماع و پیشگویی ساحره ها آغاز می شود پایان نمایشنامه با اجتماع بازماندگان و (مکداف و ملکولم و آسیب دیدگان دیگر این حکومت خون و خیانت) یا قربانیان این توطئه مخوف و خونبار است، دوران ساحره های قتنه گر به سر رسیده و دوران حق طلبی فرا رسیده است؛ آیا پایانی بهتر از این برای یک چنین تراژدی تاریخی سراغ داشنید؟
- از تراژدی مکبث قیلمهای زیادی ساخته شده، از مشهورترین فیلم ها فیلم اورسن ولر 1948 است، مکبث در محدوده اروپا باقی نمانده و کارگردان نامدار ژاپنی کوروساوا بر اساس مکبث فیلم «تخت خون» که در فرانسه با نام «کاخ عنکبوت» به روی پرده آمد را ساخت، مکبث رومان پولانسکی با برداشت ویژه او هم موجود است، اجرای جک گلد 1983 و اجرای پاتریک استیوارت 2010 جالب ترین آنهاست؛ در سالهای اخیر مک کیلین با نگاهی ملموس و معاصر از تراژدی های شکسپیر چون ریچارد سوم و مکبث و اتللو آثار بسیار ارزشمندی ارائه داده است، کارگردانی هندی بر اساس داستان مکبث مافیای بمبی را در عصر کنونی نیز موضوع داستان خود قرار داده است،
Orson Welles' MACBETH (1948)--the ...
http://www.youtube.com/watch?v=fbFksTVCJdo&feature=related
1h42
Chateau araignée
Shakespeare MacBeth McKellen
- 9 mn
Ian Mackleen
Macbeth
video.google.com132 mn - 15 sept. 2006
The tragedy of a king so blinded by ambition and paranoia that he senselessly murders those in his path, eventually leading to his ... |
La tragedia de Macbeth
vimeo.com134 mn - 18 sept. 2008
Cineteatro |
Great Performances | Macbeth
video.pbs.org162 mn - 30 sept. 2010Watch the entirety of Rupert Goold's film adaptation starring Sir Patrick Stewart
Macbeth, Nicole Willamson
Macbeth, Giuseppe Verdi, 1968
http://www.youtube.com/watch?v=93T12aJo31E&feature=related
2h30
Libellés : Littérature, Shakespeare, Théâtre
dimanche, septembre 04, 2011
امواج ویرجینیا وولف بر روی صحنه
Libellés : Littérature, Théâtre, Virginia woolf, Women
samedi, septembre 03, 2011
مقاله ای از دیوید هربرت لارنس درباره وقاحت و پورنوگرافی*
Libellés : censure, D H Laurence, Littérature























