چشمان بیدار- مهستی شاهرخی: با شکوفه تقی در «کوچه های بی قانون»

 
 

چشمان بیدار - مهستی شاهرخی


All rights reserved - Contact: mahasti_shahrokhi(at)hotmail(dot)com

 
 

mardi, octobre 26, 2010

با شکوفه تقی در «کوچه های بی قانون»

شکوفه تقی از معدود نویسندگانی است که به پژوهش در زمینه ریشه های فرهنگی ایرانیان پرداخته است. او در رشته های روان شناسی و ایران شناسی و مذهب شناسی در دانشگاه های انگلستان و سوئد تحصیل کرده است و آثار متعدد و گوناگونی در ایران و خارج از کشور منتشر کرده است. داستان نویسی و شعر و نقاشی دغدغه اوست. او اکنون در اوپسالا به کار و زندگی مشغول است.
«کوچه های بی قانون» مجموعه هشت داستان در 146 صفحه از شکوفه تقی است که پارسال (2009) توسط نشر باران در سوئد منتشر شده است. مکان اصلی ماجراهای داستان های «کوچه های بی قانون» همچنان که از نامش پیداست بیشتر در ایران می گذرد. مکان وقوع و ماجرای داستانها به سالهای شصت یا سالهای استقرار و فشار و سرکوب حکومت فاشیستی دینی بر کشور زادگاه اختصاص دارد. «کوچه های بی قانون» ادبیات نوعی از مهاجرت است. که سعی می کند گذشته را با نگاهی روشن و موشکاف ببیند و بفهمد تا آینده ای بهتر بسازد. شکوفه تقی برای داستان نویسی از باورهای عامه و افسانه ها و اسطوره ها بهره می گیرد و در داستانهایش با باریک بینی غریبی و طنز کم نظیری دو چهرگی جامعه ایران پس از انقلاب را از ورای قلمی شوخ و حاضر جواب و نگاهی باریک بین به خواننده نشان می دهد.

در داستان اول، خرافات از یک سو و از سوی دیگرازدواج مجدد عروس، سطحی گرایی و مادی گرایی و فساد پنهان جامعه در کنار هم نشان داده می شوند. در داستان دوم "افسانه ای که واقعیت داشت"، ماجرای افسانه، دختر دانشجویی را می خوانیم که علیرغم خانواده مذهبی،و سنتی موفق می شود به دانشگاه راه پیدا کند و در ابتدای انقلاب، برای لحظه ای مزه عشق و آزادی را بچشد و سرانجام از چنگ سپاه سرکوب بگریزد. افسانه نشان می دهد که گریز زن ایرانی و تلاش او برای حفظ استقلال و آزادی واقعیت دارد و رویا نیست.
در "حسادت" با افراد عقده ای که بر سر کار آمده اند و مدام با همین عقده ها رقبا و هر چه سر راهشان باشد کنار می زنند و برایشان پاپوش می دوزند و حذف می کنند را در قالب ورود خانم معلم جدید ریاضی نشان داده می شود. "کوچه هابی قانون" داستان دو خواهر است، یکی ازدواج کرده و مدام در رنج است و آن دیگری کارمند و مستقل است. در این داستان شکوفه تقی موفق می شود در میان کوچه های بی قانون وطن "اتاقی از آن خود" بسازد، اتاقی که خواهران کتک خورده اش را همچون خانه ای امن برای زنان پناه دهد.
شکوفه تقی در این مجموعه داستان دردهای زن ایرانی را که زندگیش برای ازدواج و عروسی برنامه ریزی می شود و هرگز فرصت پیدا نمی کند تا کمی به خود بپردازد را به خوبی و از زوایای گوناگون و در ابعاد مختلف ترسیم کرده است و نقش جامعه از طریق مادر و سرکوفت های او مدام فرزندانش را به سمت پیوندهای اسارت گونه سوق می دهد. "به مامان چیزی نگفتم. از دید او بی شوهر، مستقل شدن برای یک زن جوان بزرگ ترین ننگ است. چه کسی امسال مادر من را تربیت کرده؟ آخر مگر خودش زن نیست؟" (ص 77)"خواستگار" نشان دهنده نگاه جامعه سنتی و مردسالار به تلاش های یک زن برای مستقل شدن است. "مادرم همه ی چیزهایی را می گوید که فرهنگ جامعه به او دیکته کرده، مثل بیشتر زن و مردهای این جامعه. از خودش که قدرت تفکر ندارد. هر چه هم سعی کنم از اشتباه بیرونش بیاورم بی فایده است." (صص 63-64)
"به مامانم گفتم دیگر نمی گذارم سیما را خام کنید. مامان گفت: «فضولی به تو نیومده! هیچی از زندگی نمی فهمی، اگه می فهمیدی تا حالا یک خری رو پیدا می کردی می رفتی سر زندگیت. تازه یکی هم که پیدا شد فراری دادی.» چه بگویم از ماست که بر ماست. چطور آدم می تواند زن باشد و این قدر ضد حقوق زنان باشد. آن هم نه زنان غریبه، دختران خودش!" (ص 66)
مضمون بیشتر داستانهای کتاب «کوچه های بی قانون» عروسی یا ازدواج است البته از دیدی زنانه و هر بار در هر یک از داستانها با یک چهره از ازدواج یا این قرارداد اجتماعی بین زن و مرد روبرو می شویم. داستان اول هجو یک ازدواج و ظاهر یک پیوند است. پیوندی که با روکشی از فساد و دروغ برقرار می شود و جنبه های بد و بویناکش قرار است مانند یک توالت دربسته باقی بماند.
ازدواج دوم در داستان، پیوندی بر حق است که به خاطر سلطه ارتجاع و استبداد سر نمی گیرد و یکی دستگیر و یکی از دریچه فراری می شود. در داستان "کوچه های بی قانون"، ازدواج بر اساس سنت و وظیفه برای سیما، خواهر جوان تر صورت گرفته، ازدواجی که زن جوان در آن زیر ضربات شوهر خشن کشته خواهد شد. داستان به صورت وقایع نگاری در دفتر خاطرات خواهر بزرگتر از کتک کاری و قهر خواهر کوچک ترش سیما نوشته شده است. سیما توانایی ساختن زندگی مستقل و دوباره را ندارد چون برای این نوع زندگی تربیت نشده است.
در "خواستگار"، راوی داستان تلاش می کند همرنگ جماعت شود ولی میل به استقلال و حفظ شخصیت خود، در او قوی تر از آن است که به چنین ازدواج پستی با مردی ناشناس در یک کشور خارجی تن بدهد.
سه داستان آخر، ماجرای مهاجرانی است که ریشه بدبختی هایشان در گذشته و در کشور زادگاه نهفته است. انگار میل به ازدواج و پیوند را گریزی نیست، "پس کی میره؟" ماجرای زن جوانی که از ازدواج قبلی یک فرزند دختر دارد در کشوری غربی و با یک مرد غربی مرتکب همان اشتباهی می شود که اگر ایران بود با یک مرد ایرانی و در زادگاه مرتکب شده بود. در پایان زن از وسوسه وبختک ازدواج مجدد و وابستگی بیخود خلاصی پیدا کرده است.
در داستان "بختک" زندگی پیرزنی را شاهدیم، گذشته زن در ایران، ازدواجش، بی تجربگی و تجربه های اولیه زنانه؛ اولین عادت ماهیانه که با از بین رفتن بکارت اشتباه می گیرد و بعد از دست دادن بکارت در حجله عروسی که مانند قربانی کردن گوسفند برای شام عروسی سفره زفاف است به نوعی شهید و معلول می شود. ماجرای زن چیزی مانند بختک یا ترس از هووست که تا پایان عمر روی قلبش سنگینی می کند و او را را تا دم آخر رها نمی کند. قصه نرگس، سرگذشت یک زن نیست، سرگذشت گل های پرپرشده بسیاری است، سرگذشت مادران و مادربزرگان ماست که با انواع دردهای زنانه ساختند و سوختند و دم نزدند تا دم مرگ!
داستان آخر "غیر از صدایش"، در فضایی غیر واقعی و شاعرانه با تصاویری سوررئالیستی، فرشته مانند پری قصه ها با نیروی عشق، رسول را که در جنگ تکه تکه شده از نو می آفریند و به جای اینکه تبدیل به "عروس یخی" (زن سردمزاج) برای شاهرخ بشود به شکلی اسطوره وار با نیروی خیال، رسول را از صدای گرمش از نو می آفریند و با نوای ارکستر به رقصی با والس اشتراوس می پردازد. زنها گاهی به خیالی خوش اند و گاهی یک صدای گرم و پر از عشق مانند جریان رود پرآب و سرشار روحشان، آنها را برای بقا کافی است.
شکوفه تقی بدون شعار، کاستی ها و ایرادها را می بیند و مشکلات زنان ایرانی را با روشن بینی و دانش خود در داستانهایش مورد بررسی قرار می دهد. شکوفه تقی نشان می دهد در برابر هر زنی که زیر مشت و لگد شوهرش کشته شده، یکی دیگر هم از دریچه و یا زیر پله و یا راه پله گریخته است. هر نرگس پرپر شده ای تا کمر نشسته در خون، معادل سپیده ای مستقل در دیاری دیگر است.
بسیاری از زنان مهاجر و تبعیدی که در خارج از کشور به سر می برند در حقیقت جان خود را از لا به لای تارهای عنکبوتی فرهنگی پوسیده نجات داده اند و در حقیقت تبعیدیان فرهنگی پدر- مردسالار هستند. تبعید زنان تبعیدی به توان دو است. تبعید سیاسی از حکومت فاشیست دینی و تبعید فرهنگی از خانواده های پدر- مردسالار! زن مهاجر ایرانی در راه کسب استقلال و حقوق خویش یک بار از چنگ برادران تنی خویش و بار دوم از زیر لگد و مشت برادران سپاهی و بسیجی و سپاه سرکوب به آن سوی دنیا گریخته است و رفته درس خوانده و کار کرده و مستقل شده و بالاخره توانسته "خانه ای از آن خود" بسازد و محتاج کسی نباشد.
داستانهای شکوفه تقی نمونه خوبی از نگاهی زنانه و بی عقده و سرشار از تعادل روانی کامل و سالم نسبت به مسایل و ماجراهاست. شکوفه تقی در داستانهایش بیداری نسل جدیدی از زنان ایرانی و تکوین جنبش زنان را در بطن فرهنگی پر از خرافات و تحقیر و سرکوب و ارتجاع
در مکانی چون «کوچه های بی قانون» به خوبی تصویر کرده است.
وب سایت شکوفه تقی



<< Home

This page is powered by Blogger. Isn't yours?