samedi, décembre 11, 2010
سنگسار آنتیگون
اسطوره «آنتیگون» از یونان باستان تاکنون الهام بخش بسیاری از نویسندگان بوده است. از تراژدی «آنتیگون» اثر سوفکل و تراژدی «آنتیگون» اثر اوریپید در یونان باستان و در قرن بیستم از «آنتیگون» اثر ژان کوکتو 1922 و «آنتیگون » اثر ژان آنوی 1942 و «آنتیگون» اثر برتولت برشت 1947 که بگذریم، در میان نمایشنامه نویسان ایرانی رجب محمدین نیز نمایشنامه «آنتیگونه» نوشته است. از وجود نمایشنامه «آنتیگون» اثر احمد شاملو اطلاعی نداشتم اما انتشار آن بر روی سایتش در هشتاد و پنجمین سالگرد تولدش باعث شد متن را ببینم و بخوانم.«آنتیگون» به قلم احمد شاملو، پس از یک پرولوگ موزیکال و شاعرانه که برای اپرا نوشته شده است به یک بحث سیاسی میدانی و سرانجام به نمایشنامه انتقادی سیاسی تبدیل می شود. نمایشنامه به ابعاد عمیق و مهم تراژدی سوفکل و یا اسطوره اش کاری ندارد. گرچه گه گاه شعری و یا عبارتی شاعرانه می خوانیم ولی نویسنده زبانی شکسته و بسیار امروزی را برگزیده است و گاهی نیز برای جماعت تبای در مورد معادن و غیره دست به افشاگری می زند. «آنتیگون» اثر احمد شاملو، نمایشنامه ای شعاری و سیاسی و کاریکاتوری از یکی از بزرگترین تراژدی های تاریخ بشریت است. پس از یک شروع باشکوه، تأسف بار است که قهرمان پروری و شعارهای سیاسی متن نمایشنامه را انباشته است البته فراموش نکنیم که فضای ادبی سیاسی دهه پنجاه خیلی تند و رادیکال بود و چند سال بعد به انفجاری عظیم انجامید.
نویسنده ای که به خاطر «غم نان» روزی سناریوی «گنج قارون» را نوشت و آوازهای علی بی غم را سرود. علی بی غم پول شامش را نداشت و ساعت مچی اش را در قبال صورتحساب به گرو گرفتند ولی شعار می داد «گنج قارون نمی خوام، مال فراوون نمی خوام» و همین پوپولیسم شعار الکی دادن را ادامه می داد. متن دیالوگ های «آنتیگون» بسیار آموزشی است و حکایت از تمرین ساده نویسی به سبک نرودا و پره ور و یا متن نویسی با جملات بریده به سبک لنگستون هیوز را دارد.
تراژدی واقعی در اینجاست که وقتی به اسطوره و یا اثری نزدیک می شویم که پشتوانه قوی تئاتری ادبی با خود به همراه دارد، سطح توقع خواننده و یا بیننده بالا رفته است و نمی توانیم از آن شبانه ای بسازیم که با صدای فرهاد خوانده شود برای همین است که اجرای قدیمی نمایش «آنتیگون»، سوفکل به کارگردانی علی رفیعی با آن همه الاکلنگ سواری و آن جرثقیل و بنای در دست احداث را نپسندیدم چون تحلیل متن عمیقی را با خود به همراه نداشت که بر آن چیزی بیفزاید بلکه فقط با آن بازی بازی، یا الاکلنگ بازی می کرد.
در این مورد هم، از شاملو بیش از این توقع داشتم که از «آنتیگون» استفاده ابزاری کند تا آن حرفها را بنویسد. به جرئت اعتراف می کنم که نمایشنامه «آنتیگون» به قلم شاملو را دوست نداشتم اما وجود همین متن ما را با تجربه های متفاوت نویسنده ای بزرگ آشنا می کند که در همه زمینه ها توانایی های خود را آزمود و هر شیوه ای را تمرین کرد. اما کاش در روز تولدش کارهای خوب و ماندگارش را معرفی می کردید و یا درباره کارهای خوبش می نوشتید تا انتشار مشق هایش.






















