jeudi, janvier 14, 2010
ساعدی سناریست
امروز هفتاد و چهارمین سالگرد تولد غلامحسین ساعدی است. او بیست و چهارم دی ماه هزار و سیصد و چهارده در تبریز متولد شد (در ویکیپدیا روز تولدش را غلط نوشته اند؛ همچنان که بسیاری از حرفها و مصاحبه های او را به صورت تکه شده و حذف شده روی سایت های اینترنتی قرار داده اند). غلامحسین ساعدی در طول عمر کوتاه و پربارش راه ها و حرفه های متفاوتی را به صورت موازی پیمود و خلاقیت ها و استعداد خود را زمینه های مختلف هنری نشان داد که فیلمنامه نویسی یکی از آنهاست.سناریو نویسی ساعدی به دهه چهل بر می گردد. آغاز سینمای مولف در ایران بر اساس آثار نویسندگان ایرانی در دهه چهل است. برخی از نویسندگان ایرانی جذب سینما شدند و به جای دنیای پر از سانسور و خفقان آوری که بر کلمات تحمیل می شد زبان تصاویر و سینما را برگزیدند. ابراهیم گلستان و بهرام بیضایی و غلامحسین ساعدی و ناصر تقوایی و پرویز صیاد و علی حاتمی و نادر ابراهیمی و فروغ فرخ زاد و ... خیلی های دیگر از این جمله اند.
ساعدی به عنوان سناریست، داستانهای خود را برای سینما آماده کرد و از نو نوشت. اولین فیلمنامه ساعدی "فصل گستاخی" است که در سال 1348 توسط نشر نیل به چاپ رسید ولی هرگز تبدیل به فیلم نشد. "عافیتگاه" بر اساس داستانی به همین نام؛ از مجموعه داستان "دندیل" دومین فیلمنامه غلامحسین ساعدی است که آن هم تبدیل به فیلم نشد.
فیلم "گاو" بر اساس چهارمین داستان مجموعه "عزاداران بیل" ابتدای همکاری او با داریوش مهرجویی است و فیلمش در سال 1348 ساخته شد. "گاو" داستان یک روستایی است که پس از مرگ گاوش دیوانه می شود و خود را گاو می پندارد و سرانجام مانند گاوش به قتل می رسد. فیلم "گاو" به شکلی نجات بخش سینمای ایران شد چرا که تصادفاً آیت الله خمینی این فیلم را دیده بود و پسندیده بود و به همین دلیل بارها و بارها در تلویزیون جمهوری اسلامی به نمایش گذاشته شد.
دومین همکاری سینمایی ساعدی به عنوان فیلمنامه نویس، با ناصر تقوایی است. ناصر تقوایی فعالیت سینمایی خود را به عنوان کارگردان با فیلم "آرامش در حضور دیگران" بر اساس داستانی از ساعدی به همین نام از مجموعه داستان "واهمه های بی نام و نشان"، در سال 1349 آغاز می کند ولی این فیلمنامه تاکنون به صورت مستقل به چاپ نرسیده است.
فیلم "گاو" بر اساس چهارمین داستان مجموعه "عزاداران بیل" ابتدای همکاری او با داریوش مهرجویی است و فیلمش در سال 1348 ساخته شد. "گاو" داستان یک روستایی است که پس از مرگ گاوش دیوانه می شود و خود را گاو می پندارد و سرانجام مانند گاوش به قتل می رسد. فیلم "گاو" به شکلی نجات بخش سینمای ایران شد چرا که تصادفاً آیت الله خمینی این فیلم را دیده بود و پسندیده بود و به همین دلیل بارها و بارها در تلویزیون جمهوری اسلامی به نمایش گذاشته شد.دومین همکاری سینمایی ساعدی به عنوان فیلمنامه نویس، با ناصر تقوایی است. ناصر تقوایی فعالیت سینمایی خود را به عنوان کارگردان با فیلم "آرامش در حضور دیگران" بر اساس داستانی از ساعدی به همین نام از مجموعه داستان "واهمه های بی نام و نشان"، در سال 1349 آغاز می کند ولی این فیلمنامه تاکنون به صورت مستقل به چاپ نرسیده است.
نوشتن سناریوی "دایره مینا" بر اساس داستان "آشغالدونی" یکی از سه داستان مجموعه "گور و گهواره"، نیز دومین همکاری مشترک ساعدی و مهرجویی است و در سال 1353 ساخته شد. "آشغالدونی" سرگذشت علی، پسر فقیری است که بعدها از مقامات بالای ساواک می شود. ساعدی در "آشغالدونی" جامعه سرمایه داری را چون خون آشامی که خون فقرا را می مکد تصویر کرده است. داستان "آشغالدونی" یکی از عوامل دستگیری ساعدی در سال 1353 بود، ساعدی قریب یک سال در زندان به سختی شکنجه شد تا شخصیت اش تخریب شود و از نوشتن دست بردارد.در دوران تبعید، ساعدی با همکاری داریوش مهرجویی چند سناریو نوشت که فیلم در مرحله تهیه و تدارک متوقف می شود و به دلیل مشکلات بسیار به تحققق نمی پیوندد: "رنسانس" و "دکتر اکبر" (پس از مرگش، "سنگ روی سنگ" که روایتی از سنایوی "دکتر اکبر" است در نامه کانون، دفترهای کانون نویسندگان ایران در تبعید، نوامبر 1989 در پاریس منتشر شده است.) و "مولوس کورپوس" بر اساس داستان "خانه باید تمیز باشد" از مجموعه داستان "آشفته حالان بیدار بخت"( "آشفته حالان بیداربخت" (مجموعه ده داستان)، به نگار، تهران 1377) و "مولوس کورپوس" در سال 1378 توسط نشر قطره در ایران منتشر شد. آثار ساعدی در ایران هنوز چاپ می شود اما از میزان حذف و دخالت ارشاد در انتشار کتابهای چاپ شده در ایران بی خبریم.
# posted by
Mahasti Shahrokhi : 11:47 AM
