چشمان بیدار- مهستی شاهرخی: «انتقال»، نمایش مستندی از یان کلاتا

 
 

چشمان بیدار - مهستی شاهرخی


All rights reserved - Contact: mahasti_shahrokhi(at)hotmail(dot)com

 
 

lundi, novembre 01, 2010

«انتقال»، نمایش مستندی از یان کلاتا

«انتقال»، نمایش مستندی از یان کلاتا کارگردان جوان لهستانی است که پارسال در چارچوب جشنواره پاییزه به نمایش درآمد و با پوزش فراوان گرفتاری های روزمره و همهمه کار نگذاشت تا به آن بپردازم.
«انتقال» براساس یک واقعه تاریخی بنا شده است: کنفرانس یالتا، پس از دومین جنگ جهانی که از غرب شروع شده بود، چرچیل و روزولت و استالین در کریمه ملاقاتی دارند و غنایم جنگی و مرزهای جهان را تقسیم و تعیین می کنند. پیمان یالتا دنیا را به بلوک شرق و بلوک غرب تقسیم می کند و تقسیم آلمان به دو قسمت شرقی و غربی در این کنفرانس صورت گرفته است، تقسیماتی که زندگی مردم را دیگرگون می کند. «انتقال»، داستان انتقال مردمی است که در همهمه جنگ در به در یا جا به جا شده بودند و حالا با مشخص شدن مرزها توسط سران کشورها بایست به زادگاه اصلی خود برگردند. زبان نمایش آلمانی و لهستانی است و با بالانویس به زبان فرانسه در مدت یک ساعت و پنجاه دقیقه بدون آنتراکت اجرا شد.
یان کلاتا نویسنده و کارگردان لهستانی متولد 1973 است و در رشته کارگردانی در مدرسه عالی هنرهای دراماتیک کراکوی درس خوانده است. او از سال 2002 تاکنون آثار متعددی را کارگردانی کرده و به روی صحنه آورده است و در سال 2005 به خاطر مجموعه آثارش مورد تقدیر قرار گرفته است.

یان کلاتا در ابتدا برای نوشتن متن نمایشنامه مستند به مطالعه کتاب های تاریخی و خاطرات شاهدان عینی پرداخته است و دیالوگ های بین چرچیل و روزولت و استالین را بر اساس کتاب خاطرات و نقل قول ها و خاطرات دیگران از این واقعه تاریخی تنظیم کرده است. سپس به جستجوی شاهدان عینی در دو سوی مرز پرداخته است و از بین روایات شنیده شده، روایت پنج آلمانی و پنج لهستانی را انتخاب کرده است. او می گوید برای این که این ها را به روی صحنه بیاورم بایست آلمانی ها را برای اجرای نمایشی در لهستان قانع می کردم و در ضمن نمایش بایست قابل ارائه و دیدنی باشد. در نتیجه
یان کلاتا برای این نمایش مستند از شاهدان عینی واقعه که اکنون همگی سالمند هستند و همچنین بازیگران استفاده کرده است. شاهد عینی روایت خود را نقل می کند و بازیگر حرفه ای روایتی تنظیم شده را بازآفرینی می کند.
یان کلاتا پس از پژوهشی تئوریک و تاریخی و جستجوی شاهدان عینی، از علاقمندان خواسته تا با او همکاری کنند. بسیاری از شاهدان عینی نقش خود را بازی می کنند و داستان زندگی خود و یا پدران و مادران خود را نقل می کنند. برخی از روایات تکان دهنده نیز توسط بازیگران بازآفرینی می شود. مکان واقعه مانند "اوبو شاه" اثر آلفرد جاری، لهستان یا «ناکجاآباد» است. داستان نمایش داستان توده هایی است که مثل بره ، سرزمینی که به ناگزیر در آن سکنا گزیده اند را بایست ترک کنند و به نقطه سابق برگردند. کسی نظر آنها را نمی پرسد. آنها قربانیان و سیاهی لشگران تاریخ اند، همان زندانی شدگان، همان مورد تجاوز قرار گرفتگان، همان فرزندان تجاوز از تخم دشمن و زاده شده از زهدان مادری که به آنجا پناهنده شده بود.
در ابتدای نمایش، سه بازیگر بر روی سکویی که آسانسور برای ارکستر می شود و در خلال نمایش بالا و پایین می رود قرار می گیرند. باقی افراد، همگی به روی صحنه می آیند و بر روی صندلی هایی که در ته صحنه قرار گرفته است می نشینند. آن سه سیاستمدار بزرگ در آن بالا دارند دنیا را تقسیم می کنند و اینها در این پایین روایت خود را از این واقعه تاریخی بیان می کنند. شاهدان یکی پس از دیگری می آیند و هر یک داستان خود را نقل می کند. داستانها تکان دهنده و نفس گیر است .

transfer-photo_2
استفاده از موزیک الکترونیک توسط سه بازیگری که نقش روزولت و چرچیل و استالین را در تقسیم جهان بازی می کنند مانند ارکستری که مردم جهان باید به سازش برقصد، به نمایش مستند و زیبای یان کلاتا بعدی متفاوت می دهد. نمایش مستند و تکان دهنده یان کلاتا، مکانی می شود برای نشان دادن حقایق تاریخی.در لحظات پایانی، پیرزنی سالخورده لیست طویلی از انتقال داده شدگان دهکده خود که اکنون در قید حیات نیستند را می خواند. در این لحظه به فکر این بودم که با بازماندگان خاوران و فهرست قربانیان و با کمک اسناد باقی مانده از زندگی اعدام شدگان و یا وصیت نامه ها و نامه هایشان، می توان نمایشی مستند از آن واقعه هولناک ساخت و به شکلی هنری آن فاجعه را منتقل کرد.


transfer-photo_3transfer-photo_1
در ایران تئاتر مستند سیاسی با تجربیات سعید سلطانپور در دوران پس از انقلاب شکل گرفت. او می خواست تئاتر مستندی بر اساس زندگی زحمت کشان جامعه به وجود بیاورد. در بهار انقلاب (1358)«عباس آقا، کارگر ایران ناسیونال" حاصل این اندیشه بود ولی با محدود شدن کار تئاتر و سرکوب اپوزیسیون، تئاتر مستند از حرکت ایستاد.
آنچه از امیررضا کوهستانی در جشنواره پاییزه امسال دیدم، منظورم نمایش "ور ور..." (برای تداعی طنین صوتی "ور ایز مای ووت؟") نمایشی غلط انداز؛ تئاتری توهم برانگیز بود که مانند بسیاری از تولیدات هنری در دوران جمهوری اس. اس. لامی جز دروغی بزرگ و تحریف شده به خود و دیگری، چیز دیگری را منتقل نمی کرد و بر خلاف ادعاهای بیشمار کارگردان و نویسنده اش، به هیچ وجه نمی شود نمایش "ور ور..." را در رده تئاتر مستند گذاشت.

Libellés :




<< Home

This page is powered by Blogger. Isn't yours?