vendredi, avril 29, 2016
صفحات سفید مانده ادبیات
ادبیات داستانی ایران و ماجرای کشتار ارامنه /علی صدیقی


واقعه ارامنه در داستان ایران
منبع شهروند کانادا
Libellés : Book, Littérature, Roman, Zoya Pirzad
|
چشمان بیدار - مهستی شاهرخی |
||
|
|
||
First page
|
vendredi, avril 29, 2016صفحات سفید مانده ادبیاتادبیات داستانی ایران و ماجرای کشتار ارامنه /علی صدیقی
به رفیق سال های دور: دکتر وارتان آیوازیان
صفحات ادبیات، خاصه ادبیات داستانی ترکیه،
پس از گذشت صد سال هم چنان از ماجرای کشتار و نفی بلد ارامنه سفید مانده
است. اورهان پاموک نویسنده نامدار ترک که ماجرای کشتار ارامنه در آخرین
روزهای امپراتوری عثمانی در کشور او رخ داد، یک سال پیش از دریافت جایزه
نوبل ادبیات به یک روزنامه در کشور سوئیس گفته بود هنوز کسی – جز او – در
کشورش جرئت سخن گفتن درباره کشتار ارامنه را ندارد، چرا که بازگویی آن
واقعه، امروز (۲۰۰۵) هم می تواند برای راوی منتقد، عواقب سختی به همراه
داشته باشد. مدتی بعد از این اعتراض، پاموک هم از عقوبت قانونی نقد آن
واقعه در ترکیه در امان نماند و دادگاهی در شهر استانبول او را به محاکمه
کشاند و به جزای قانونی محکومش کرد.
این واقعه مشهور اگر به سبب ممنوعیت های
سیاسی نتوانست در زمان خود و پس از آن به ادبیات معاصر ترکیه راه یابد، در
کشور همسایه جنوبی اش، جایی که شمار قابل توجهی از ارامنه از قرن ها پیش در
آن می زیستند و شماری هم از جان بدربردگان آن حادثه به آن پناه برده
بودند؛ در داستان نویسی ایران نیز صدایی از آن شنیده نشد. جدا از فاصله
نویسنده ایرانی از عمق آن حادثه، سکوت ادبیات داستانی ایران در آن زمان را
می توان به ظرفیت تاریخی معدود دوره اول داستان نویسی نیز مربوط دانست.
از این نگاه، طرح چنان موضوعی در آثار
نویسندگان نسل اول داستان نویسی ایران به فارسی ـ نه ارمنی ـ می تواند
انتظاری خارج از توان تاریخی دوره اول داستان نویسی ایران باشد. جز این،
بعدها نیز فضای سیاسی حاکم در حکومت پهلوی اول و هم سویی دوستانه آن با
سیاست ناسیونالیستی عصر آتاتورک در ترکیه هم می تواند در برقراری سکوت
سهیم باشد.
بازتاب غیر داستانی آن واقعه اما در قلم
داستان نویس پیشگام ایرانی محمدعلی جمال زاده خود را نشان داده است. این
داستان نویس دیده های اتفاقی خود از آن رویداد را به صورت “مشاهدات” یک
رهگذر در نوشته ای از خود باقی گذاشته است. جمال زاده جوان در آن روزها –
بهار ۱۹۱۵ – که از برلین به سوی بغداد در حرکت بود در راه ترکیه، گوشه هایی
از کوچ اجباری ارامنه را به چشم دید و بعدها در نوشته ای کوتاه دیده های
خود از آن ماجرا را در کتاب “مشاهدات شخصی من در جنگ جهانی اول” ثبت و
منتشر کرد. در کنار این، سه سال بعد، عارف قزوینی شاعر و تصنیف سرای سال
های مشروطه و پس از آن، هنگامی که در سال 1297 (1918) در شهر استانبول در
جشن یک خانواده ارمنی به مناسبت استقلال ارمنستان (جمهوری اول ارمنستان پس
از انقلاب اکتبر روسیه) شرکت داشت “تصنیف استقلال ارمنستان”را نوشت. این
سروده – بماندیم ما و مستقل شد ارمنستان – هر چند به ماجرای کشتار ارامنه
ترکیه مربوط نیست، اما خشنودی عارف را از آرامش توفان مرگی که ارامنه را
در برگرفته بود، بیان می کند
![]()
زویا پیرزاد
.
موقعیت ارامنه در ایران
با آن که ارامنه در زندگی اجتماعی و فرهنگی
ایران معاصر از جایگاهی نوآورانه برخوردارند، اما حضور آنان در داستان
نویسی ایران همواره ناچیز بوده است. دلیل این کاستی بیش از هر چیز می
تواند به دوگانگی فرهنگی بازگردد. پدید آمدن متن در عرصه هایی که با کنش
زبانی اتفاق می افتند برای کسانی که خود را بر سر هویت تاریخی، زبانی و
دینی با جامعه مسلط یکسان نمی یابند به مراتب دشوارتر از حضور آنان در
بعضی از رشته های هنری و یا در امور تخصصی و فن آورانه است.
افزون بر این، ارامنه اغلب خود را در ایران
مهاجر می دانند و همین احساس ناپایداری سبب می شود تا حس مالکیت ملی در
آنان در سطح نامطمئنی باقی بماند. نتیجه ی این احساس ناپایداری، می تواند
در غریبه پنداری و هراس از بیان هویت، خود را نشان دهد. در ایجاد این
موقعیت بی تردید حاکمیت سیاسی در هر دوره از تاریخ معاصر به تناسب مرام و
ایدئولوژی خود نقش داشته است. در سال های قبل از انقلاب پنجاه و هفت به
دلیل حاکمیت سکولار، فاصله ی کمتری بین ارامنه و موقعیت ملی وجود داشت و
ارامنه توانسته بودند در عرصه های مختلف سیاست و اجتماع ایرانی مشارکت
بیشتری داشته باشند.
ویژگی زندگی و موقعیت اجتماعی و فرهنگی
ارامنه که همواره با نشانه هایی از تمدن غربی در جامعه مسلمان تعریف می شد،
با پیروزی انقلاب اسلامی به شدت آسیب دید. وقوع انقلاب ایدئولوژیک اسلامی
ابتدا شهروندان ارامنه و دیگر مسیحیان ایران را در سکوتی معنادار فرو برد؛
پس از آن، با هراس دینی و اجتماعی پدید آمده، ارامنه بزرگترین جامعه
مسیحی ایران دچار تنزل انسانی چشم گیری گردید. موقعیت انقلابی و دینی تازه،
بیش از یک دهه فرصت بروز فرهنگی و اجتماعی را از بازماندگان ارمنی سلب
کرد. با تثبیت شرایط و گذر جامعه از سال های جنگ، نام های ارمنی به تناسب
رویکردهای موضوعی در موقعیت تازه، بار دیگر در ایران شنیده شد. سینما،
ورزش، موسیقی، روزنامه نگاری شاید مهم ترین عرصه های فعالیت ارامنه در سال
های اخیر باشد، اما اتفاق کم نظیری که بیش از هر زمان، جامعه ی سال های پس
از انقلاب را متوجه هویت ارامنه کرد عرصه ادبیات داستانی بود. این که
چگونه ارامنه پس از گذشت حدود دو دهه از انقلاب اسلامی، در یک موقعیت
دشوارتر، از بار سنگین زبان و هویت عبور می کنند و با کنش داستانی از آمیزش
خرده فرهنگ ها و یا از بیان خرده فرهنگ هویتی خود به زبان فارسی نمی
هراسند، بیش از هر چیز به رویکردهای اجتماعی رو به تغییر داخل، متاثر از
فضای فرهنگی و مدنی پدید آمده در جهان امروز، باز می گردد.
هویت ارامنه در ادبیات داستانی
![]()
اولین بار در داستان نویسی پس از انقلاب،
علی خدایی در مجله مفید – سال 1366 – با داستان کوتاه “از میان شیشه از
میان مه” برشی از زندگی دو زن ارمنی را در شهر مه آلود بندر انزلی،
با بازگشت به خاطرات جوانی و خوش آنان، داستانی کرد. به عبارتی او با
بازگویی خاطرات سال های دور دو شخصیت ارمنی از نا افتاده، به خرده فرهنگ
رو به زوالی در جامعه اسلامی می پردازد که در حال ناپدید شدن در میان مه
است. چند سال بعد، خدایی در داستان ” آذر” هم به شخصیت های ارمنی بازگشت،
اما در همان سال ها نویسنده دیگری که خود تبار ارمنی دارد در حال نوشتن
داستانی از زندگی ارامنه و فرهنگی است که خود آشنایی بیشتری با آن دارد.
“زویا پیرزاد” تباری ارمنی دارد و اکنون یکی
از نویسندگان مشهور در عرصه داستان نویسی فارسی است. راه شهرت او با
انتشار رمان “چراغ ها را من خاموش می کنم” (۱۳۸۰) آغاز شد و با رمان
“عادت می کنیم” (۱۳۸۲) در میان خوانندگان رمان ایرانی تداوم یافت. این
نویسنده پیش از انتشار اولین رمانش، سه مجموعه داستان به نام های”مثل همه
عصرها”(۱۳۷۰)، “طعم گس خرمالو” (۱۳۷۶) و “یک روز مانده به عید پاک” (۱۳۷۷)
را منتشر کرد که قبل از شهرت “چراغ ها را من خاموش می کنم”، توجه چندانی
را در میان خوانندگان داستان کوتاه برنانگیخته بودند. در دو مجموعه داستان
نخست پیرزاد نشانه ی صریحی از هویت اجتماعی، فرهنگی و انسانی ارامنه دیده
نمی شود. تنها در داستان ” لیوان دسته دار”، در مجموعه داستان اول
پیرزاد، نگاه کم رنگی به مسئله ارامنه در عواقب روحی جنگ اول جهانی می توان
دید، اما در مجموعه داستان سوم او– یک روز مانده به عید پاک – نگاهش به
هویت زندگی ارامنه ایران تمرکز می یابد و در رمان من چراغ ها را خاموش می
کنم این علاقه موضوعی – انسانی گسترش می یابد. این رمان که با استقبال گرم
خوانندگان روبرو شد، وقایع آن معطوف به روابط خانوادگی و درونی ارامنه است.
این استقبال کم نظیر برای خواننده رمان فارسی گویی چون کشف یک جزیره
انسانی متمایز از جامعه اسلامی لذت بخش بود. اگر بشود یکی از دلایل این
استقبال را با رویکرد جامعه شناختی توضیح داد، آن گاه همین جذابیت بازیابی
جزیره انسانی متمایز را می شود عامل موثری دانست.
پیداست که برای جامعه ای سردرآورده از یک
سرخوردگی اجتماعی و فرهنگی که عموم نیروی فعال آن بیش از همیشه تلاش می
ورزد الگوهای زندگی خود را با مظاهر تمدن غربی هماهنگ سازد، البته چنین
کششی می تواند پدیده دوران گذار تلقی شود.
بجز زویا پیرزاد، یوریک کریم مسیحی و آراز
باسقیان نیز از فارسی نویسان شناخته شده ارمنی در داستان نویسی امروز ایران
اند. گرایش کریم مسیحی و باسقیان به نوشتن داستان با ابزار انسانی و
اجتماعی جامعه غالب، بیش تر است. این دو به همراه مستندساز و منتقد سینما
روبرت صافاریان در یک میزگرد ادبی در دو هفته نامه ارمنی هویس می گویند
با داستان نوشتن به زبان فارسی می توان مخاطب بیشتری داشت و خواننده بیشتری
را با خرده فرهنگ ارمنی در ایران آشنا ساخت. سخن این دو داستان نویس هر
چند در قیاس با سیر نزولی جمعیت ارامنه اتفاقی تازه در ادبیات داستانی
ایران محسوب می شود، در عمل اما همان چیزی است که پیش تر زویا پیرزاد با
نشر آثار پرفروش خود آن را اثبات کرده است. رمان “یکشنبه” آراز باسقیان که
روایت زندگی یک جوان ارمنی ایرانی با ادغام دوگانگی فرهنگی است با همین
باور پدید آمده است.
واقعه ارامنه در داستان ایران
“هسته های آلبالو” نام یکی از سه داستان
مجموعه یک روز مانده به عید پاک، نوشته ی زویا پیرزاد است. محیط انسانی هر
سه داستان مجموعه به ارامنه و مناسبات زندگی آنان در ایران تعلق دارد. در
همین داستان نیمه بلند (هسته های آلبالو، 41 صفحه) است که از واقعه کشتار
معروف ارامنه سخن به میان می آید. ادموند، راوی داستان که روز تولدش 24
آپریل (روز کشتار ارامنه) است خاطرات دوران نوجوانی اش را در دهه بیست یا
سی شمسی، در یکی از شهرهای شمال ایران بازگو می کند. بنابر این ادموند
هنگام بازگویی قصه، نوجوان نیست، اما نقطه کانونی روایت از نگاه ادموند
نوجوان بیان می شود و معطوف به روزهای نوجوانی اوست. او در یکی از روزهای
داستان، هنگامی که با جدا کردن هسته های آلبالو دارد برای درست کردن مربا،
به مادرش کمک می کند، با نگاه به هسته های انباشته شده ی آلبالو به یاد
کله های بازمانده از کشتار ارامنه در ترکیه عثمانی می افتد که “تصویر عجیب”
ش را مخفیانه در کتاب پدرش دیده است. پس از آن راوی نوجوان که با گفته ی
پدرش”هر کسی باید بدونه که چه بلایی سر قومش اومده” به هویت قومی خودش پی
می برد و با همین احساس کلماتی رادیکال درباره مسببان آن رویداد به کار می
برد که البته با کلیت پیام مداراگرانه داستان فاصله می گیرد، اما پیش ازآن
که بتوان به خوانشی متناسب با متن به عبارات نهفته در این داستان نزدیک شد
می توان پدید آمدن متن(Text) را (به اظهار میشل فوکو) در”تعامل با الگوی
معرفتی یک دوره تاریخی”(Context) و بر پایه علایق اجتماعی و شخصی نویسنده،
متاثر از آن دوران در نظر گرفت. از این نگاه می توان از سه منظر تاریخی
تنیده شده در هسته های آلبالو، به صداهای پنهان این داستان گوش فرا داد:
زمان جاری داستان و تابوی اخلاقی و دینی
کشاندن زمان به سال های دور در یک متن
داستانی گاهی می تواند در عبور آن اثر از بندهای نشر، همپایه حیات آن اثر
موثر باشد. داستان “هسته های آلبالو” اثر زویا پیرزاد نه به خاطر سخن گفتن
از ماجرای قتل عام ارامنه و تشبیه هسته های آلبالو به کله های کشته شدگان
آن واقعه، بلکه به دلیل گذر از هنجارهای دینی و بیان زیر پوستی تابو های
اخلاقی در زمان نشر کتاب، توانسته است از عنصر زمان به سود خود و مخاطبش،
بهره گیرد.
زمان جاری در هسته های آلبالو به چند دهه
قبل ازانقلاب اسلامی در ایران باز می گردد. ادموند، در ابتدای روایت داستان
با این جمله که”خانه ی کودکیم دیوار به دیوار کلیسا و مدرسه بود”؛ و نیز
با ایجاد زمینه و فضا درسه صفحه اول داستان، به دوازده سالگی خود باز می
گردد. او به همراه خانواده اش در یک شهر ساحلی در شمال ایران، در یک محله
ارمنی نشین زندگی می کند و با همکلاس خود طاهره، دختر سرایدار مسلمان مدرسه
ی ارامنه رابطه ای دوستانه و عاطفی دارد. طاهره به طور استثناء تنها
مسلمان زاده ای است که در مدرسه ارامنه درس می خواند. اگر چه در داستان از
چند فرد مسلمان(مادر و پدر طاهره، زن رخت شوی و آقا رضا سلمانی) هم سخن به
میان می آید اما این تنها طاهره است که در کنش داستانی جای دارد. نوجوان
مسلمان داستان به جز آن که در زبان، ادبیات و درس های ارمنی در مدرسه نمونه
است، در آداب و آیین کلیسایی نیز زبانزد مردم ارمنی محل است. با تمهید
دوگانگی قومی و دینی برگزیده داستان، مخاطب فرصت می یابد ضمن آشنایی با
مناسبات خانوادگی ارامنه ایران، از درون یک خانواده با هویت ارمنی نیز به
جامعه مسلط مسلمان بنگرد:
“اگر پدرم می فهمید به اتاق سرایدارمدرسه
رفته ام جنجال می کرد و من و مادرم مجبور می شدیم به یک سخنرانی طولانی و
تکراری درباره اختلافات طبقاتی و دینی و قومی گوش کنیم.”
افزون بر این، دیگر رویدادهای داستان،
ادموند و طاهره را در مسیری قرار می دهد که از آن طریق به بعضی از حقایق
زندگی اطرافیان خود پی می برند. از جمله در سایه روشنای داستان، موضوع یک
دلدادگی فراتر از حصار دینی و قومی و اخلاقی خود را نشان می دهد. جدا از حس
مبهم عشق و دوستی ادموند نوجوان به طاهره و نیز از عشق پنهان مادر ادموند
که از شوهر خود ناراضی است و به مدیر ارمنی مدرسه نظر دارد، به یک عشق
ممنوع می رسیم که با طرح آن بنای حادثه در داستان شکل می گیرد. “سیمونیان”،
مدیر سخت گیر مدرسه ارامنه که خود زمانی قصد داشت لباس کشیشی بر تن کند،
به زن مسلمان، مادر طاهره، دلبسته است. این در حالی است که مادر طاهره که
زن زیبایی است، شوهر دارد. ادموند دو بار در وضعیتی مشکوک مادر طاهره و
مدیر مدرسه را دیده و اهالی ارمنی محل هم از ماجرای مرد ارمنی با زن مسلمان
و از آن ” اتفاق”باخبرند:
“زن سرایدار چی گفته؟”
“اول گریه کرده، بعد گفته خجالت بکش، جای پدرم هستی!
“پدرم و آقای ابراهام جفت دست ها را کوبیدند روی زانوها و قاه قاه خندیدند. پدرم وسط خنده هاش گفت”سیمونیان هنوز هم —“
در این میان پدر طاهره هم که مردی مفلوک و
معتاد است به رابطه ی مشکوک همسرش با مدیر مدرسه پی برده و قصد دارد با یک
آلت قتاله آن دو را غافلگیر کند.
این ممنوعیت عشقی که در لایه ناروشن داستان
وجود دارد، به همراه سطح دیگری از رویداد داستان: گرایش طاهره دختر سرایدار
مسلمان به مسیحیت و به فراگیری امور مسیحی و شرکت درآیین کلیسایی می تواند
برای خواننده امروز داستان، به قیاس با شرایط دینی و اجتماعی موجود
بیانجامد.
زمان نگارش و زمانه ی بردباری
زمان چاپ و نشر اول داستان هسته های آلبالو
در کتاب ” یک روز مانده به عید پاک”، به سال 1377 باز می گردد. دوره ای که
از دو سال قبل با سخنان انتخاباتی محمد خاتمی به دوره تساهل و مدارا و در
زمان هشت ساله ریاست جمهوری اش به دوران “گفت و گوی تمدن ها” شهرت یافت. با
دقت بر نشانه های داستانی و بازنمایی عناصر غایب متن می توان بردباری دینی
و تفاهم انسانی در رفتار آدم های اصلی داستان را ملهم از همین دوره در نظر
گرفت. طاهره و ادموند نماینده بارز بیان این مضمون در داستانند. طاهره
هنگام خواندن نماز “الله” و در مراسم کلیسایی”صلیب” به گردن می آویزد:” وقت
مدرسه و کلیسا صلیب می ندازم ، وقت نماز الله.”
طاهره روزهای یکشنبه همراه مسیحیان ارمنی به
کلیسا می رود “و درست مثل خود مادر بزرگ چشم ها را محکم می بست و زانو می
زد و صلیب می کشید و همه ی دعاها و سرودهای مذهبی را از حفظ می خواند.”
مادر بزرگ ادموند که با مسلمانان میانه خوبی ندارد “بارها گفته بود کارتان
به کجا کشیده که دین و ایمان را باید از دختر سرایدار مسلمان یاد بگیرید!” و
روزی که وقت بیرون آمدن از کلیسا دید طاهره صلیب کوچکی به گردن دارد، چشم
هایش پر اشک شد، پیشانی طاهره را بوسید و دیگر هیچ وقت نشنیدم بگوید “دختر
سرایدار مسلمان.”
سوی دیگر این تفاهم و مدارای مهربانانه را
ادموند، راوی داستان آشکار می کند. او که مادر طاهره را در دوازده سالگی اش
زیباترین زن می داند، دو بار، درست در لحظاتی که صدای اتهام ارتباط پنهانی
او با مدیر مدرسه را می شنود، تصویر او را به اسطوره های مقدس مسیحی تشبیه
می کند. بار اول زمانی است که پدر طاهره پس از شک به رابطه همسرش با مدیر
ارمنی مدرسه او را با کلمات رکیک تحت فشار می گذارد و ادموند از دور صدایش
را می شنود:” چادر از سر مادر طاهره پس رفته بود و نور اتاق یک طرف صورتش
را روشن می کرد. شبیه عکس فرشته یی بود که یکشنبه ی پیش از کشیش جایزه
گرفته بودم.” و بار دوم در اوج داستان، غروب روزی که پدر طاهره با
کارد به اتاق مدیر مدرسه که او با همسرش در آن تنهاست، حمله ور می شود.
این لحظه ای ست که ادموند از پشت شیشه شاهد ماجرا است:”نور غروب به صورتش
می خورد و نیم رخش را واضح دیدم. یاد تصویر حضرت مریم افتادم در محراب
کلیسا، مادر طاهره بود. با گوشه چادرش ور می رفت و گریه می کرد.”
با این وجود، این شکیبایی دینی را نمی توان
از”الگوی معرفتی” زمانه ی نگارش اثر دور دانست و ورود آن به داستان را
تصادفی تلقی کرد. تئوری تعامل با چنان گفتمانی هر چند ناظر بر وسعت تاریخی و
فرهنگی گسترده تری است، اما در محدوده های اجتماعی و فرهنگی کوچک تر و در
دوره های ناپایدار هم می توان نشانه های حضور آن در متن های ادبی را به دست
داد. خاصه که نویسنده چنان متنی، خود تجربه دیاسپورا را در جامعه ای
گذرانده که در چند دهه اخیر تعریف قدرت از مرزهای”غیرخودی” همواره رو به
گسترش بوده است.
زمان آرمانی و سرزمین مادری
هسته های آلبالو آن گونه که در پی رفت خاطره
ها، با تکنیک روایی واقع گرایانه سهل و سر راست می نماید، در بازیابی
عناصر غایب و سفید مانده، و گاه متناقض، داستان یک لایه ای و آشکاری نیست.
هنگامی که بدانیم نام داستان “هسته های آلبالو” (کله های مردم قتل عام شده
ارمنی در حکومت عثمانی) از خرده روایتی ناسازه با کلیت آن اخذ شده آن گاه
پرسش های ما درباره این داستان بیشتر خواهد شد. از این رو تاثیر یک دوره
اجتماعی بر شکل گیری متنی مشخص به مفهوم فروکاستن مفاهیم آن به معنایی یکه و
یگانه نیست. عنوان داستان بخصوص با گفته ی انتقام جویانه ادموند نسبتی با
واقعه محوری و تم مدارا باور داستان ندارد. ادموند هنگام کمک به مادرش در
درآوردن هسته های آلبالو خود می گوید:
“قلاب بافتنی را فرو می کردم توی آلبالو.
هسته در می آمد و می افتاد توی کاسه ی زیر دستم. آب قرمز از دستانم می
چکید. سردار شجاعی بودم که سربازهای دشمن را با یک ضربه سر نیزه می کشتم و
بدن تکه تکه شان را کنار می انداختم . در کتابی که پدرم گاهی می خواند و
مادرم تماشای عکس هایش را برای من قدغن کرده بود، عکس عجیبی دیده بودم. عکس
تپه یی که با جمجمه ی آدم ها درست شده بود. هنوز مدرسه نمی رفتم. یک بار
از پدرم پرسیدم”این چه عکسیه؟” پدرم گفت “سرهای ارمنی هایی که عثمانی ها
کشتند.”
در کنار این، به نکته ی دیگری از داستان که
به اشارت کودکانه می گذرد می توان دقت کرد و آن ترس ادموند ازکلمه “گرگ”
در قصه مادر بزرگ است. دال گرگ گرچه در ذهن ادموند مدلول حیوانی درنده و
ترسناک است، اما در بیان استعاری داستان می توان چنان تصویری را به ” گرگ
های خاکستری” نسبت داد:
“شبی قبل از خواب، مادر بزرگ داشت قصه ی
کلاه قرمزی را برایم می خواند. رسید به جایی که گرگ مادر بزرگ کلاه قرمزی
را می بلعید و من که هر بار از این صحنه گریه ام می گرفت گفتم، حالا مثلا
گرگ مادر بزرگ را نخورد. به گرگ روی جلد کتاب نگاه کردم و کتاب را طوری
برداشتم که دستم به عکس گرگ نخورد… شب ها اگر عکس گرگ رو به بالا بود، می
ترسیدم و خوابم نمی برد.”
با سطرهای آمده و گزینش مصمم چنان عنوانی،
داستان در صدد است نکته ای پنهان در خود را برجسته کند. این نکته می تواند
غم نامه ای برآمده از خاطره جمعی یک ملت پراکنده و زخم دیده باشد که هم
چنان هویت خود را در زمان آرمانی سکونت در سرزمین مادری از دسته رفته، جست
وجو می کند. با این وجود همان گونه که متن ها به متن های پیش از خود
متصلند، متن ها وام دار تاریخ و فرهنگ پیش از خود نیز هستند: “باید انشایی
می نوشتم که حس ناسیونالیستی معلمم را تشویق کنم. از کلاس سوم دبستان که
شروع کرده بودیم به انشاء نوشتن، هرسال وظیفه مان را در قبال میهن مادری
شرح می دادیم. در سال های اول جمله هایمان ساده بود و وظایف محدود: زبان
مادری را خوب یاد بگیریم، ملیت خود را از یاد نبریم، و در دعاهایمان آزادی
وطنمان را از خدا بخواهیم.”
منبع شهروند کانادا Libellés : Book, Littérature, Roman, Zoya Pirzad |
|