چشمان بیدار- مهستی شاهرخی

 
 

چشمان بیدار - مهستی شاهرخی


All rights reserved - Contact: mahasti_shahrokhi(at)hotmail(dot)com

 
 

jeudi, novembre 12, 2020

لینک سریال چرنوبیل- فیلم دوبله به فارسی- پنج قسمت


 
فصل اول سریال چرنوبیل با دوبله فارسی - قسمت 1

https://www.aparat.com/v/Cc46m
https://www.aparat.com/v/NRa1g

فصل اول سریال چرنوبیل با دوبله فارسی - قسمت 2
https://www.aparat.com/v/p35WJ
https://www.aparat.com/v/xX9WN

فصل اول سریال چرنوبیل با دوبله فارسی - قسمت 3
https://www.aparat.com/v/U68jL
https://www.aparat.com/v/P9jG0

فصل اول سریال چرنوبیل با دوبله فارسی - قسمت 4
https://www.aparat.com/v/TBwpG
https://www.aparat.com/v/FfzyB

فصل اول سریال چرنوبیل با دوبله فارسی - قسمت 5
https://www.aparat.com/v/UnGSd
https://www.aparat.com/v/a9QEi

رزا: دوستان این سریال تا قسمت سوم دوبله شده و قسمت چهارم و قسمت آخر (قسمت 5) را میتوانید با زیرنویس فارسی و زبان اصلی (انگلیسی) نگاه کنید. چون فیلم مال همین امسال است مجبوریم با کامپیوتر ببینیم چون بدلیل کپی رایت ، کانال آپارات در تلفن دستی بالا نمی آید!
لینک سریال چرنوبیل- فیلم دوبله به فارسی- هر  قسمت حدود یک ساعت
سریال چرنوبیل قسمت اول با دوبله فارسی
https://www.aparat.com/v/sqpPg
سریال چرنوبیل قسمت دوم با دوبله فارسی
https://www.aparat.com/v/Nanes
سریال چرنوبیل قسمت سوم با دوبله فارسی
https://www.aparat.com/v/Is7t8

سریال چرنوبیل - فصل 1 قسمت 4 زیرنویس فارسی
https://www.aparat.com/v/pu6Ib
سریال چرنوبیل - فصل 1 قسمت 5 زیرنویس فارسی
https://www.aparat.com/v/pChVu

در لینک های زیر هم می توانید فیلم را دانلود کنید. اینجا
مرتبط:

Tschernobyl - Die Schwell-
 Porog (1990)
https://youtu.be/aSvqanhiJNE 


فیلم پریپیات از کارگردان اوکراینی و مستند است. چند سال پس از فاجعه ی چرنوبیل برداشته شده و به آلمانی ترجمه شده و صحنه هایی واقعی از مردم  در شهرک کارگری پریپیات را نشان می دهد. در این شهر 45 هزار نفر زندگی می کردند و اغلب کارگر و کارمند نیروگاه اتمی بودند. 15 هزار نفر هم کودکان بودند. مردم این شهر را 36 ساعت پس از انفجار اتمی مطلع کردند. بسیاری بدلیل آلودگی با اشعه رادیواکتیو جانسپردند.
پریپیات  فیلم مستند رولان سرگی ینکوف- فیلم مستند 1990 محصول شوروی! دوبله به زبان آلمانی مدت فیلم 1.5 ساعت
https://youtu.be/aSvqanhiJNE

این پُست به یاد جان شیفته Sébastien Briat رفیق سباستیان است که سال 2004 در اعتراض به ترانسپورتِ زباله های اتمی (کاستور) اینجا 
با قطع هر دو پایش بروی ریل قطار جان سپرد. یادش و راهش جاودان.



کتاب صوتی «صداهایی از چرنوبیل» 
https://youtu.be/HQfDOhVt5Cw

در لینک های زیر هم می توانید فیلم را دانلود کنید. اینجا




چرنوبیل ، نام سریالی تاریخی و مهیج می‌باشد که توسط کریگ مازن ساخته شده است. در خلاصه داستان این سریال آمده است ، در اواخر قرن هشتاد میلادی یک انفجار مهیب در تاسیسات هسته‌ای چرنوبیل در کشور اوکراین رخ داد که باعث به وجود آمدن یکی از بدترین فجایع بشری در طول تاریخ شد و…
ژانر : درام
بازیگران : emily watson , jared harris , stellan skarsgård
دسته : 250 سریال برتر , دوبله فارسی , زیرنویس چسبیده فارسی , سریال
کارگردان : Craig Mazin
کشورها : انگلستان , ایالات متحده آمریکا
اینجا

 سریال چرنوبیل قسمت اول با دوبله فارسی
https://www.aparat.com/v/sqpPg
سریال چرنوبیل قسمت دوم با دوبله فارسی
https://www.aparat.com/v/Nanes
سریال چرنوبیل قسمت سوم با دوبله فارسی
https://www.aparat.com/v/Is7t8

سریال چرنوبیل - فصل 1 قسمت 1 زیرنویس فارسی
https://www.aparat.com/v/Zmek9

وبیل - فصل 1 قسمت 1 کارگران بخش و آتش نشانان زندگی خود را فدا می کنند تا از انفجار فاجعه بار آوریل 1986 در نیروگاه هسته ای شوروی جلوگیری کنند... چرنوبیل - فصل 1 قسمت 1 Chernobyl S01E01 +17 کارگردان: جان رنک Johan Renck مدت زمان : 60 دقیقه محصول آمریکا - 2019 - کیفیت HD - زیرنویس دارد خانوادگی اجتماعی سریال 'چرنوبیل' به کارگردانی جان رنک Johan Renck در سال 2019 ساخته شده است. این سریال محصول کشور آمریکا و در ژانر خانوادگی و اجتماعی می‌باشد. در سریال چرنوبیل جرد هریس، استلان اسکارشگورد و پائول ریتر به هنر

سریال چرنوبیل - فصل 1 قسمت 2 زیرنویس فارسی
https://www.aparat.com/v/n3Wxj
چرنوبیل - فصل 1 قسمت 2 : لطفا آرام باش سریال چرنوبیل همکاری دو کمپانی اچ بی او (آمریکا) و اسکای (انگلیس) است. این سریال داستان حادثه هسته ای چرنوبیل است که در سال 1986 در شوروی اتفاق افتاد و آلودگی هسته ای و رادیواکتیو وارد هوا شد. در این قسمت، با وجود اینکه خطر بسیار زیادی برای آلانا وجود دارد، او تلاش میکند خود را به والری برساند تا به او در مورد نزدیک بودن انفجار دوم هشدار دهد... چرنوبیل - فصل 1 قسمت 2 Chernobyl S01E02 +17 کارگردان: جان رنک Johan Renck مدت زمان : 60 دقیقه محصول آمریکا - 2019 - کیفیت

سریال چرنوبیل - فصل 1 قسمت 3 زیرنویس فارسی
https://www.aparat.com/v/Ahkfc
چرنوبیل - فصل 1 قسمت 3 : نامحدود، زمین صفر والری یک نقشه با جزئیات برای از بین بردن چرنوبیل طراحی می کند، لیودمیلا خطری که همسر آتش نشانش را تهدید می کند را انکار می کند.... چرنوبیل - فصل 1 قسمت 3 Chernobyl S01E03 +17 کارگردان: جان رنک Johan Renck مدت زمان : 60 دقیقه محصول آمریکا - 2019 - کیفیت HD - زیرنویس دارد خانوادگی اجتماعی-سریال 'چرنوبیل' به کارگردانی جان رنک Johan Renck در سال 2019 ساخته شده است. این سریال محصول کشور آمریکا و در ژانر خانوادگی و اجتماعی می‌باشد. در سریال چرنوبیل جرد هریس، استلان اسکا

سریال چرنوبیل - فصل 1 قسمت 4 زیرنویس فارسی
https://www.aparat.com/v/pu6Ib
چرنوبیل - فصل 1 قسمت 4 : خوشبختی تمام انسان ها والری و بوریس به این نتیجه می رسند که برای آثار مخرب رادیواکتیو راهکاری پیدا کنند. آلانا در مورد علت انفجار تحقیق می کند... چرنوبیل - فصل 1 قسمت 4 Chernobyl S01E04 +17 کارگردان: جان رنک Johan Renck مدت زمان : 60 دقیقه محصول آمریکا - 2019 - کیفیت HD - زیرنویس دارد خانوادگی اجتماعی - سریال 'چرنوبیل' به کارگردانی جان رنک Johan Renck در سال 2019 ساخته شده است. این سریال محصول کشور آمریکا و در ژانر خانوادگی و اجتماعی می‌باشد. در سریال چرنوبیل جرد هریس، استلان اسکار

سریال چرنوبیل - فصل 1 قسمت 5 زیرنویس فارسی
https://www.aparat.com/v/pChVu
موضوع: درام کارگردان: یوهان رنک سال تولید: 2019 تاریخ انتشار: 2019 درباره سریال: «چرنوبیل» مینی‌سریالی درام، محصول مشترک کمپانی‌های «سیستر پیکچرز» و «مایتی مینت» است که پخش آن از تاریخ ۶ می ۲۰۱۹ در شبکه‌های «اچ‌بی‌او» و «اسکای آتلانتیک» آغاز شده و بازیگرانی چون «جرد هریس»، «استلان اسکارشگورد»، «امیلی واتسون»، «جسی باکلی»، «پل ریتر»، «آدام ناگایتیس»، «آدریان راولینز» و «کان اونیل» در آن به ایفای نقش پرداخته‌اند. این مینی‌سریال که ماجرای انفجار فاجعه‌آمیز نیروگاه هسته‌ای چرنوبیل در آوریل ۱۹۸۶ را روای

صدای انسان تنها اثر سوتلانا آلکسیویچ

https://youtu.be/HQfDOhVt5Cw

کتاب صوتی 
«صداهایی از چرنوبیل» نوشته سوتلانا الکسیویچ ( - 1948)، برنده نوبل ادبیات 2015، است.

حادثه اتمی چرنوبیل حادثه هسته‌ای فاجعه‌باری بود که در روز 6 اردیبهشت 1365 (26 آوریل 1986) در نیروگاه چرنوبیل در اوکراین رخ داد. انفجار و آتش‌سوزی در در رآکتور شماره 4 نیروگاه چرنوبیل باعث پخش مواد رادیواکتیو در بخش بزرگی از غرب شوروی و اروپا شد.
کتاب صوتی «صداهایی از چرنوبیل» نمونه‌ خوبی است از مستندنگاری برای ثبت وقایعی که ابعادی بزرگ،‌ انسانی و مهیب دارند. او با زبانی موجز و توصیفاتی دقیق و به اندازه، قدرت انحصاری زمان را می‌شکند؛‌ دست خوانندگانش را می‌گیرد و از لحظه‌ حال، از موقعیتی امن به سال‌های دور،‌ به فاجعه‌ای بزرگ می‌برد.‌
در سبک چند صدایی الکسیویچ او با مردمی که در یک حادثه یا اتفاق مهم حضور داشتند مصاحبه می‌کند و صحبت‌های افراد حاضر در حادثه را در قالب یک داستان می‌ریزد و آن را به صورت «رمان جمعی» در می‌آورد.
در نوشتن کتاب صوتی «صداهایی از چرنوبیل» از صحبت‌های صدها شاهد عینی استفاده شده و تحقیق و نگارش آن بیش از 10 سال زمان برده است.
پزشکان، فیزیکدانان، آتش‌نشان‌ها، پاکسازی‌کننده‌ها و مردم معمولی در این داستان به بررسی ابعاد فاجعه 26 آوریل 1986 می‌پردازند.
مخاطب در این کتاب با یک روایت یا گزارش روبه‌رو نیست، بلکه شاهد داستان‌های کوتاهی است که همگی به یک حادثه تاریخی می‌پردازند. کتاب با صحبت‌های یک آتش‌نشان با همسرش شروع می‌شود. وی مجبور است برای خاموش کردن یک آتش‌سوزی ساده به محل اعزام شود اما وقتی به محل حادثه می‌رسد متوجه می‌شود که این یک آتش‌سوزی ساده نیست و با فاجعه‌ای بزرگ روبه‌رو هستند.
در بخشی از کتاب می‌شنویم:
« جهان به دو بخش تقسیم شده است: یک طرف ماییم؛ چرنوبیلی‌ها، و طرف دیگر شما ایستاده‌اید؛ دیگران.
دقت کرده‌اید؟ اینجا هیچ‌کس نمی‌گوید روسی، بلاروسی یا اوکراینی‌ است. ما خودمان را چرنوبیلی می‌نامیم.
"ما چرنوبیلی هستیم"، "من چرنوبیلی‌ام." 
انگار مردمی دیگریم؛ ملتی نو

Libellés : , , , , ,


mardi, avril 24, 2018

کتاب صوتی «خر دجال» از صادق هدایت

Libellés : , ,


کتاب صوتی البعثه الاسلامیه الی بلاد الافرنجیه نوشته صادق هدایت

نامه هاي صادق هدايت به حسن شهيد نورائي

jeudi, juin 15, 2017

کتابی از جی آر آر تالکین پس از صد سال منتشر شد


  کتاب جدیدی از جی آر آر تالکین که يک قرن پیش آن را نوشت روز پنجشنبه ۱۱ خرداد منتشر شد. عنوان کتاب «برن و لوثین» و حوادث دهشتناک جنگ جهانی اول که نویسنده شاهد آن بوده الهام‌بخش قسمت‌هایی از این داستان است. به گزارش خبرگزاری رویترز، این کتاب را کریستوفر تالکین فرزند نویسنده فقید مجموعه «ارباب حلقه‌ها» ویراستاری کرده و دو شخصیت اصلی دارد، یکی انسان و دیگری جن است که از فضای تخیلی «میان زمین» که او در داستان‌هایش خلق کرده بود به عاریه گرفته شده است.
تمرکز داستان روی مجموعه‌ای از سفرهای اکتشافی پر مخاطره و عشق ممنوعه است که به گفته موسسه انتشاراتی هارپر کالینز ناشر کتاب، در واقع چکیده یک رمان طولانی‌تر است که جی آر آر تالکین چند بار آن‌را باز نویسی کرده و بسط داده بود.
جان گرت یکی از پژوهشگران آثار جی آر آر تالکین در مصاحبه‌ای با شبکه خبری بی‌بی سی گفت این کتاب که نویسنده پس از بازگشت از جبهه‌های جنگ جهانی اول در فرانسه آن‌را نوشته است، در حقیقت نوعی «جن‌گیری» از تجارب تلخ او در جبهه‌های جنگ است.
تصاویر و طرح‌های کتاب اثر آلن لی است که به خاطر نسخه سینمایی مجموعه «ارباب حلقه‌های» به کارگردانی پیتر جکسون جایزه اسکار را دریافت کرده است.
مجموعه کتاب‌های «ارباب حلقه‌ها» تاکنون بیش از ۱۵۰ میلیون نسخه در سراسر جهان فروش داشته و درآمد نسخه سینمایی این مجموعه در کل بیش از یک میلیارد دلار بوده است.
جی آر آر تالکین در سال ۱۹۷۳ در سن ۸۱ سالگی درگذشت.
برگرفته از رادیو فردا

Libellés : , ,


vendredi, juin 09, 2017

زن مرموزی که الهام‌بخش یک داستان پرفروش شد، اما جین کربی - استانبول


زن اسرار آمیز


یک کتاب داستان رمانتیک که بیش از نیم قرن پیش نوشته شده در ترکیه چنان پرطرفدار شده که طی سه سال گذشته در صدر جدول پر فروش‌ترین کتاب‌ها بوده است. به نظر می‌رسد جوانان امروزی با نویسنده این رمان که بارها آثارش سانسور شد، به زندان افتاد و شکنجه شد و بالاخره به شکل اسرار آمیزی با گلوله به قتل رسید، احساس نزدیکی می‌کنند. به تازگی کتاب مادونا با پالتوی پوست" نوشته صباح‌الدین علی به زبان انگلیسی منتشر شده است.

منشی جوان هتل من وقتی به سوی میزش می‌روم تا کلید اتاق را به او بدهم غرق خنده است. همین الان مکالمه تلفنی با کسی که قرار است برای مصاحبه به دیدارش بروم را تمام کرده و توضیحات دقیق او برای پیدا کردن خانه‌اش در استانبول را از او گرفت.
منشی جوان در حالیکه بیرون هتل منتظر تاکسی هستیم شلوار جینش را بالا می‌کشد و می‌گوید:"خانم پر انرژی بود." از او می‌پرسم آیا می‌داند با فیلیز دختر صباح الدین علی صحبت می‌کرد؟ در حالیکه به آدامس جویدن ادامه می‌دهد دستش را روی شانه من می‌گذارد.
بعد دستش را می‌گذارد روی قلبش و می‌گوید:"او قهرمان من است. کتاب‌های او همه زندگی من هستند." تلفن موبایل را از کیفش در می‌آورد و در حالیکه چشمانش از اشک پر شده با دستانی لرزان شروع می‌کند به نوشتن پیامک."باید به دوستهایم بگویم."
وقتی وارد خانه فیلیز شدم و این ماجرا را برایش تعریف کردم او نیز بشدت احساساتی شد. سالهای سال او مجبور بود کتمان کند که دختر صباح الدین علی است. در دهه ۴۰ میلادی هر گونه ارتباطی با افکار سوسیالیستی و جسورانه او خطرناک بود.
مادرش به فیلیز گفته بود اگر کسی از او پرسید پدرش کیست خیلی مودبانه باید موضوع صحبت را عوض کند.
صباح الدین علی دو روزنامه را تاسیس کرد ولی هر دو به محض انتشار تعطیل شدند. هفته نام طنز و پر طرفدار او به اسم مارکو پاشا که صاحب و سردبیرش خود او بود، به خاطر دیدگاه‌های سیاسی‌اش هدف سانسور حکومت بود. او دو بار به خاطر نوشته‌هایش زندانی شد.
 زن اسرار آمیز
اما امروزه همه می‌خواهند درباره صباح الدین علی صحبت کنند، بخصوص جوانان که برای آنها او به نماد مقاومت بدل شده، مردی که شجاعت آن را داشت در برابر قدرت و سرکوب حکومت قد علم کند.
فیلیز با دلخوری می‌گوید:"هیچ چیزی در ترکیه تغییر نکرده، سانسور شدید مطبوعات، زندانی کردن روزنامه نگاران، و حتی شاید بتوان گفت الان بدتر شده است."
ما مشغول نوشیدن چای و ورق زدن آلبوم عکس‌های سیاه و سفید خانوادگی می‌شویم.
فیلیز با نشان دادن عکسی از پدرش، در حال بالا رفتن از درخت با یک پاپیون عجیب دور گردنش، می‌خندد و می‌گوید:"او عزیزترین دوست من بود." به خنده ادامه می‌دهد . فیلیز همیشه می‌خندد.
او می‌افزاید:"او بامزه بود و همیشه اداهای بچه‌گانه در می‌آورد. هر چیزی که می‌دانم را او به من یاد داده. حتی قبل از اینکه بروم مدرسه پرچم همه کشورهای جهان را به من یاد داده بود و در قدم زدن‌های طولانی در محله سفارتخانه‌ها در شهر آنکارا از من امتحان می‌گرفت. او به من تاریخ یاد می‌داد، شنا کردن و ماهیگیری را به من یاد داد." با به یادآوردن خاطره دیگری از پدرش چهره فیلیز بشاش‌تر می‌شود.

 زن اسرار آمیز
"او در عین حال همیشه دمای بدن من را می‌گرفت و مواظب بود که تغذیه خوبی داشته باشم. به شدت می‌ترسید که نکند من ذات الریه بگیرم."
" من دوران کودکی خیلی خوبی داشتم تا اینکه با بی رحمی تمام تمام شد."
سال ۱۹۴۸ وقتی فیلیز ۱۱ ساله بود ، پدرش هنگام تلاش برای فرار از چنگ ماموران دولت ترکیه در مرز بلغارستان به ضرب گلوله کشته شد. گفته می‌شود ماموران نهادهای امنیتی او را کشتند.
اما آثارش به حیات خود ادامه دادند، به خصوص رمان کوتاهش به نام "مادونا با پالتوی پوست" که در بسیاری از کشورهای بلوک شرق آن زمان به چاپ رسید و حتی امروزه در بلغارستان بخشی از متون کتاب‌های دبیرستانی است.
مورین فریلی که اخیرا این کتاب را به زبان انگلیسی ترجمه کرده معتقد است یکی از دلایل محبوبیت بی‌نظیر این نویسنده در ترکیه امروزی این است که او به خوانندگان یادآوری می‌کند همواره دگر اندیشی و مبارزه وجود داشته و همواره نویسندگان و طنز نویسانی مثل او با شجاعتی فراوان قدرت‌های حاکم را به چالش کشیده‌اند.

 زن اسرار آمیز
او می‌افزاید:"روح او امروزه در وجود و آرزوهای جوانان زنده است. نمونه آن تظاهرات دانشجویان در پارک گزی در تابستان سال ۲۰۱۳ بود. این صباح الدین علی بود که به آن‌ها شهامت داد و به آن‌ها نشان داد که بدون از دست دادن جنبه‌های سورئال زندگی و بدون فراموش کردن عشق می‌توان اعتراض کرد."
رمان "مادونا با پالتوی پوست" در ظاهر یک داستان عاشقانه یک طرفه و بی‌ پاسخی است که در خیابان‌های شلوغ و کاباره‌های دود زده برلین در دهه ۱۹۲۰ اتفاق می‌افتد. شخصیت اصلی داستان به نام رئیف که او را بیشتر شبیه یک دختر تا یک مرد به اصطلاح واقعی توصیف می‌کنند، بشدت مجذوب هنرمند فمینیستی می‌شود به نام ماریا یا همان مادونا با پالتوی پوست و آن دو رابطه عاشقانه کلامی را آغاز می‌کنند.
کتاب با حال و هوای داستان‌‎های قرن بیست و یکم هیچ شباهتی ندارد ولی با این همه طی سه چهار سال گذشته این کتاب در صدر پرفروش‌ترین کتاب‌های ترکیه بوده و اکثر خوانندگان آن جوانان هستند.
وقتی فیلیز به مدرسه‌ها می‌رود و با محصلان نوجوان در مورد این کتاب صحبت می‌کند می‌بیند نه فقط دخترها بلکه بعضی از پسرها هم به گریه می‌افتند.
"آن‌ها متوجه می‌شوند که یک چیزی در زندگی کم دارند، چیزی که در جستجوی آن هستند ولی امروزه نسل فعلی نمی‌تواند آن را به راحتی بیابد."
او سرش را می‌جنباند و عکس کوچکی از یک زن خوش پوش را به من می‌دهد که در یک خیابان پهن و پر درخت با فاصله کوتاهی از یک مرد که با ستایش به او خیره شده ایستاده است.

 زن اسرار آمیز
فیلیز می‌گوید:"مدتی پیش کشف کردیم که ماریا یا همان مادونا یک زن واقعی بوده. پدرم موقعی که در زندان بود برای یکی از دوستانش نامه می‌نوشت و تمام حکایت عشق خود برای این زن آلمانی را برای او تعریف کرد."
به فیلیز گفتم کاشکی ذره بین داشتم و می‌توانستم عکس ماریا را دقیق‌تر ببینم. بعد عکس بزرگتری از یک زن زیبا را می‌بینم و با حالت سئوال عکس را به فیلیز نشان می‌دهم.

 زن اسرار آمیز
او با خنده می‌گوید:"نه، نه. این مادرم است. پدر همیشه در محاصره زنان زیبایی بود. او با ماریا یا مادونای آلمانی موقعی که جوان و مجرد بود و در برلین زندگی می‌کرد آشنا شد."
فیلیز کتاب نامه‌هایی را که پدرش در مورد ماریا نوشته است باز می‌کند و قسمتی را ترجمه می‌کند.
"قدم زدن‌های طولانی و دلچسبی داشتیم و گاهی به من اجازه می‌داد دستش را بگیرم. گاهی اوقات سرش با لبخند پرمعنایی بر می‌گرداند و این لبخند نشان می‌داد او به خوبی درک می‌کند که من احمقم."
فیلیز دوباره می‌زند زیر خنده و بعد می‌گوید:"ماریا از آن زنانی است که همه ما می‌خواهیم باشیم. با جنبش فمینیستی همه ما تا حدی مثل ماریا شده‌ایم و به نوع خود مبارزه می‌کنیم."
به این بانوی سپید مو ولی هنوز هم زیبا که مشغول زیر و رو کردن عکس هاست خیره می‌شوم. شاید روح ماریا باشد و یا شاید روح پدرش، ولی یک نیرویی در وجود فیلیز او را به حرکت واداشته تا پس از ۶۰ سال تلاش بالاخره رمان صباح الدین علی به انگلیسی ترجمه شود. و اکنون که در این نبرد طولانی پیروز شده از او می‌پرسم آیا امیدوار است این کتاب به خوانندگان انگلیسی زبان یک پیام سیاسی و تاریخی بدهد.
او به سرعت سرش بالا می‌کند و می‌گوید:"پیام داستان پدرم خلوص در عشق است. عشق بدون اینکه در پاسخ منتظر چیزی باشد. عشق به خاطر خود عشق."

زن اسرار آمیز
با هم به یکی از عکس های او و پدرش خیره می‌شویم. بازوان پدرش به حالت محافظت به دور شانه‌های او حلقه شده‌اند.
او تکرار می‌کند:"عشق فقط به خاطر خود عشق. این همان چیزی است که به همه ما نیروی زندگی می‌دهد."
یرگرفته از بی بی سی فارسی

Libellés : ,


jeudi, juin 08, 2017

مارکس و عروسک: رقصیدن بین دو زبان

مارکس و عروسک: رقصیدن بین دو زبان

سباستین اومون برگردان: بیتا سرافراز


مریم مجیدی دو سال بعد از انقلاب در ایران به دنیا آمد و شش سال بعد با خانواده‌اش به فرانسه رفت. او سال‌ها بعد به ایران برگشت و میهن مادری‌اش را دوباره کشف کرد. «مارکس و عروسک» ماجرای زندگی او است که «جایزه‌ی گنکور رمان اول» در فرانسه به آن تعلق گرفته است.

مارکس و عروسک، نوشته‌ی مریم مجیدی، انتشارات نوول آتیلا، سال 2017

در سال ۱۹۸۰، یک زن جوان باردار، یک کمونیست ستیزه‌جو، در تظاهرات دانشگاه تهران شرکت می‌کند. ناگهان مردانی را می‌بیند که با چشمان خون‌گرفته و چماق به دست، در حالی که فریاد «الله اکبر» سر می‌دهند، به جمعیت هجوم می‌آورند و سر و دست دیگران را می‌شکنند. مصادره‌ی انقلاب از سوی اسلام‌گرایان به سرنوشت کودکِ به‌دنیانیامده‌ی داستان گره می‌خورد، کودکی که میان دو کشور، دو فرهنگ، و دو زبانِ متفاوت رشد می‌کند. مارکس و عروسک، نوشته‌ی مریم مجیدی، داستان سرنوشت پر فراز و نشیب همین کودک است. این رفت‌ و برگشت‌ها که در داستان همواره میان ایران و فرانسه، کودکی و مادری، قصه‌گویی و خودنگاری در حرکت است، تصاویر گیرا و تأثیرگذاری در ذهن خواننده‌ی کتاب می‌سازند.

چندهویتی بودن یکی از مسائلی است که در رمان مریم مجیدی، از طریق عناوینی که برای سه بخش کتاب در نظر گرفته شده، مطرح می‌شود. «تولد اول» به کودکیِ راوی در ایران می‌پردازد. «تولد دوم» از زمان آمدنش به فرانسه آغاز می‌شود و سال‌های پیش‌روی او را در بر می‌گیرد. و «تولد سوم»، که شامل دوران بزرگسالی راوی و بازگشت او به فرهنگ ایرانی‌ است، به دوره‌ای مربوط می‌شود که او (به رغم تمام تناقضات موجود و پس از جابه‌جایی‌های متعدد میان فرانسه، ایران، پکن، و استانبول) بالأخره موفق می‌شود در میان این فرهنگ‌های گوناگون به توازن شخصیتی دست پیدا کند. هر فصل، گذاری به دوره‌ای متفاوت از زندگی نویسنده است، و روی هم رفته می‌توان گفت که واکنش‌های احساسی بیشتر از مرور وقایع گذشته مورد توجه قرار می‌گیرند: راوی ابتدا از بخشی از وجودش که ایران ا‌ست پرده بر می‌دارد، و بعد از بخش دیگرش که فرانسوی است، و در آخر هم به رابطه‌ی میان این دو می‌پردازد. علاوه بر این، داستان هرچه پیش‌تر می‌رود، بیش‌تر به سمت طنز و کنایه نیز کشیده می‌شود.

«تولد اول» داستان دوران کودکیِ راوی است که به شکل قطعه‌های کوتاه نقل می‌شوند. داستان با به خاطر آوردن ماجرای ترک کشور در شش سالگی راوی و داستان‌هایی که از زبان بستگان او درباره‌ی آن دوره نقل شده شروع می‌شود، یک داستان خانوادگی که به نوعی با سیاست گره خورده است: زن و شوهر کمونیست‌، پدر و مادر مریم، همواره در ترس و اضطراب به سر می‌برند، چون نگران فاش شدن فعالیتشان در یک حزبِ ممنوع‌اند. در نهایت، تحمل این فضا برایشان غیرممکن می‌شود، فضایی که در آن رخدادهای به ظاهر بی‌اهمیت‌ تجسم‌بخشِ خشونت‌‌های سیاسی می‌شوند: روزنامه‌نگار زندانی که هر روز، برای دوباره شنیدن صدای زنش، فیلم انیمیشنی را تماشا می‌کند؛ مادری که تنها موفق شده دمپایی‌های پسرش را، که نیمه‌‌شبی دستگیر شده بوده، پیش خودش نگه دارد. این دلبستگی به اشیا به خوبی توانسته حساسیت‌های کودکانه را برایمان تداعی کند، و به علاوه منعکس‌کننده‌ی یکی از ویژگی‌های زبانیِ کشوری‌ باشد که همواره زیر سلطه‌ی دیکتاتوری بوده است، چرا که دیگر نمی‌توان از کلمات ساده و بی‌پرده استفاده کرد و همواره نیاز به نشانه‌سازی و استفاده از نمادها و سمبول‌ها احساس می‌شود.

گذشته با همان لحن بازی‌گوشانه‌ی مریم جوان پیش چشم ما تصویر می‌شود؛ نویسنده‌ی خاطراتِ فراموش‌شده غبار از روی داستان‌های خاک‌خورده بر می‌گیرد: «من، با نوشتن، مرده‌ها را از گور بیرون می‌آورم، پس نوشتار من خلافِ کاری است که گورکن می‌کند؟ من هم گاهی دچار حالت تهوع می‌شوم. می‌توانم در حلق و دلم احساسش کنم. من در زمینی وسیع و رازآلود که به گورستانی نفرین‌شده می‌ماند، قدم می‌زنم و خاطرات، حکایت‌ها، داستان‌های دردناک و تلخ را نبش قبر می‌کنم. این کار گاهی اوقات غیر قابل تحمل می‌شود چرا که حال‌وهوای مرگ و گذشته همواره در جریان است. خودم را در میان مردگانی می‌یابم که مویه‌کنان از من می‌خواهند تا داستانشان را بازگو کنم. این مردگان، درست مثل روح پدرم، مرا در تمام طول این سال‌ها، خیس عرق در نیمه‌های شب از خواب پرانده‌اند، گویی به شکل ناپیدایی همیشه مرا دنبال می‌کنند. گاهی اوقات هم خودم را در خیابانی می‌یابم که مردمانش دهانی برای سخن گفتن ندارند.»

اگر این مردگان صدایی نداشتند، به این دلیل بود که آن زمان شکنجه‌گرشان هنوز بر منصب قدرت بود، هرچند که زمان حال هم هنوز تشابهاتی با دوران کودکی راوی دارد. سال ۲۰۰۳، مریم و پسرعمویش در یک ماشین نشسته‌اند و پلیس جلویشان را می‌گیرد؛ مجبور می‌شوند جلوی مأمورها به عمه و عمویشان تلفن کنند، تا ثابت شود که با هم نسبتِ خونی‌ دارند. «می‌خواهی برگردی فرانسه و این ماجراها را برای همه تعریف کنی؟ من شرمنده‌ام! خواهش می‌کنم این ماجراها را برای کسی تعریف نکن!» این‌ها را راوی به نقل از پسرعمویش می‌نویسد. البته که راوی ماجرا را با تمام آن نفرت و بی‌حرمتی که احساس کرده برایمان نقل می‌کند. در ادامه، پدر راوی در سال ۲۰۰۹ همان صحنه‌ای را می‌بیند که ۳۰ سال قبل برایش اتفاق افتاده بود: «مردمی را می‌دید که شعار همان سال‌ها را دوباره بر لب داشتند: «مرگ بر دیکتاتور». ضرباهنگ قدم‌هایشان را می‌شنید، و ضربان قلبش بالا می‌رفت. می‌خواست خودش هم به جمعیت بپیوندد. مردان موتورسوار و باتوم به دستی را دید که به جمعیت هجوم می‌بردند. هرکسی را که دم دستشان بود با باتوم می‌زدند. آدم‌هایی را می‌دید که به زمین می‌افتادند.»

در دهه‌ی ۱۹۸۰، در حالی که فشارها بیشتر و بیشتر می‌شد، خانواده‌‌ی مریم تصمیم به مهاجرت می‌گیرند. باید کتاب‌های مارکسیستی را توی باغچه دفن می‌کردند، و مریم کوچولو هم برخلاف میلش باید اسباب‌بازی‌هایش را به کودکان فقیر می‌بخشید. «مادرم آه می‌کشید: چه گناهی کرده‌ایم که چنین بچه‌ای نصیبمان شده! این دختر هیچ بویی از کمونیسم نبرده است! باز هم کلماتی که یک دختر پنج‌‌ ساله چیزی از آن‌ها نمی‌فهمید.» اسباب‌بازی‌های مریم هم به همراه کتاب‌ها در باغچه‌ی خانه دفن شدند، مانند تمام چیزهایی که باید پشت سرش جا می‌گذاشت: امیدهای سیاسی، کودکی شاد، رؤیای مادرش که دخترش بتواند در ایران در رشته‌ی پزشکی تحصیل کند.

مادر و پدر در شروع کتاب حضور پررنگی دارند و می‌شود از طریق توصیفات فیزیکی و جسمانی حالات و عواطفِ آن‌ها داستان را دنبال کرد، «شکم باردار مادر»، «چشمان مادر»، «دست‌های پدر»، که یکی از زیباترین فصل‌های کتاب را ساخته‌اند. «دست‌های زخمی و زمخت‌شده از کارِ» پدر نقشِ مستقلی در داستان بر عهده دارند، گویی هویتی مستقل از صاحبشان دارند، دست‌هایی که شرخری و تراکت‌پخش‌کنی و ورقه‌ی آلومینیوم‌‌سازی را به خود دیده‌اند: «چوب‌‌، بتون، آجر، سیمان، شن، نقاشی ساختمان، پیچ‌ومهره‌بازکنی، پارکت، موکت، کاشی‌کاری؛ پدر من کارگر ساختمان و کارراه‌اندازِ معروفی شده بود.» این دست‌ها بعدها همنشینِ جوهر و قلم، خمیر سیاه و چسبناک تریاک، و موس کامپیوتر شدند. و در آخر هم میدان مبارزات انتخاباتی موجب آرامش خاطرشان شد.

شعرْ جزئی جدانشدنی از فرهنگ فارسی است. عمر خیام کسی است که قهرمان داستان با او ارتباط دوپهلویی دارد، چرا که از یک سو فکر می‌کند زیباترین و تأثیرگذارترین اشعار را در زبان مادری‌اش دارد، و از سوی دیگر – زمانی که به غربی‌ها می‌رسد – از خیام به عنوان جاذبه‌ای شرقی برای کسب جذابیت استفاده می‌کند تا دیگران را اغوا کند و مخاطب جذب کند. یکی از اهداف کتاب مطرح کردن مسئله‌ی نوسانات هویتی در رابطه با دیگر فرهنگ‌هاست، که به سرعت می‌تواند از رویکردی اثرگذار به سمت استهزای خود حرکت کند. این ابزار اغوا، این زیبایی شرقی، یعنی اشعار فارسی، در اصل به عنوان ابزاری برای آزادی بیان استفاده می‌شود؛ به طور مشخص، در جایی از داستان از دهان راننده‌ی تاکسی ایرانی در آخر کتاب می‌شنویم که به راوی نصیحت می‌کند: «می‌ بزن»، که به نوعی اشاره به اشعار خیام نیز دارد.

میراث شرقی برای نویسنده همچنین ارمغان افسانه‌ها را به همراه داشته است. «یکی بود یکی نبود» عبارتی‌ است که هفت بار در عنوان فصل‌ها می‌آید، پنج بار در بخش اول که در ایران می‌گذرد، و دو بار در زمانی که مریم با سرزمین گم‌شده‌ی خود تجدید دیدار می‌کند. علاوه بر این، قدرت انکارناپذیر اشیا هم به راوی این فرصت کم‌نظیر را داده‌‌اند تا از تنش‌هایی که با او همزیستی داشته‌اند سخن بگوید، به گونه‌ای که گاهی همین تنش‌ها به سرعت حالتِ تسکین‌دهنده‌ای‌ به خود می‌گیرند. مریم از مادربزرگش می‌گوید که به انتخاب خودش تصمیم گرفته بوده در ایران بماند: «مادربزرگم در اتاق من نشسته بود. باز هم توهمی دیگر. دیگر در توانم نیست. می‌خواهم فریاد بکشم. ولی خنده‌اش آرامم می‌کند. "بنشین مریم. بگذار برایت یک استکان چایی بیاورم." مامان معصومه، این دیگر وحشتناک است. من دیگر نمی‌توانم داستان‌های ایرانم را تعریف کنم. به جایشان، توهمات و اوهام خودم را می‌گویم.»

بخش دوم کتاب بیشتر تمرکزش روی مریم است، تا خانواده‌اش. مریم به دنبال جایگاهش در فرانسه است. دخترکی است که نمی‌تواند جز خودش روی کسی حساب باز کند، چرا که خانواده‌اش شناخت چندانی از زبان فرانسه ندارند. مریم کوچولو می‌داند که تنها آموختن زبان می‌تواند کمک کند تا خودش را بخشی از این سرزمینِ نویافته بداند. «این‌ها هم خانواده‌ی من‌اند، حیف که لال‌اند و نمی‌توانند حرف بزنند!‌» مریم ترجیح می‌دهد خانواده‌اش را این‌گونه به دوستان فرانسوی‌اش معرفی کند. مسلط شدن به زبان فرانسه می‌تواند او را از غم تبعید دور کند، اما تنها به این بها که زبان فارسی‌اش‌ را فراموش کند: «قیچی را برداشت و سطر به سطر نوشته‌ها و تک‌تک حرف‌ها را یکی پس از دیگری ریز ریز کرد. انگار در خلأ سنگ‌فرش‌ها، پیش از این که به آرامی روی زمین بیافتند، لحظه‌ای درنگ می‌کنند. برای رهایی از آن‌ها فرش اتاقش و بعد هم موکت اتاقش را کنار زد، و با انگشتان کوچکش در کف اتاقش سوراخی حفر کرد و تمام خرده‌کاغذها را درون آن سوراخ گذاشت. رویشان خاک ریخت، و بعد موکت و فرش را سر جایشان برگرداند. روی زمین زانو زد و چشمانش را بست، انگار برای هویت فارسی خود آرامگاهی یافته است.» قهرمان داستان نیاز دارد که به دوران بزرگسالی برسد، تا در دوران تحصیلش در دانشگاه دوباره سراغی از زبان مادری‌اش و بعد سرزمین مادری‌اش بگیرد، و در آخر این چندهویتی بودن را بپذیرد. فصل آخر «یک زن آزاد» نام دارد، جایی که راوی دیگر می‌تواند آن طور که دلش می‌خواهد زندگی کند، چون دیگر در ایران زندگی نمی‌کند. و زمانی که نوبت به گرفتن تصمیمات اساسی و مهم زندگی‌اش می‌رسد، آزادی ظاهراً حرف اول و آخر را می‌زند. «دلت می‌خواهد چون لای پایت شکاف دارد، خر و خنگ حسابت کنند؟» این را مادر راوی می‌گوید، زمانی که می‌فهمد دخترش تصمیم دارد دوباره به ایران بازگردد.

این کتاب بیشتر از این که داستان یک زندگی باشد داستان رهایی است، رهایی از دست دیکتاتوری به وسیله‌ی تبعید، رهایی از وضعیت پناهجویی به کمک یادگیری زبان فرانسه، و بعد هم رهایی از چنگ ازخودبیگانگی: وقتی که راوی دوباره به سرزمینی مادری‌اش باز می‌گردد. اما مهم‌تر از همه، رهایی از نیاز به یافتن یک کشورِ آرمانی است،‌ زمانی که راوی همه‌ی این «رفت‌و‌برگشت‌های زندگی» را به عنوان جزئی از سرنوشت خود می‌پذیرد. داستان «یک زن آزاد»؟ بله، قهرمان داستان از تمام موانعی که زندگی سر راهش قرار می‌دهد گذر می‌کند، و با جادوی نوشتار جاودانه‌شان می‌کند: جایی که خاطرات گذشته و زمان لحظه‌ی حال بی‌وقفه از نو ساخته می‌شوند.



سباستین اومون منتقد ادبی و روزنامه‌نگار فرانسوی است. آن‌چه خواندید برگردانِ این نوشته‌ی اوست:
Sébastien Omont, ‘Danse entre deux langues,’ En attendant Nadeau, 17 January 2017
منبع: آسو
Sébastien Omont, ‘Danse entre deux langues,’ En attendant Nadeau, 17 January 2017
Sébastien Omont, ‘Danse entre deux langues,’ En attendant Nadeau, 17 January 2017

Libellés : , , , ,


jeudi, avril 20, 2017

درباره اُتیسم بیشتر بدانیم: صدای کارلی

کارلى فلیشمن در تورنتو متولد شد و در دو سالگى پدر و مادرش متوجه شدند که مراحل رشدى او با خواهر دوقلویش متفاوت است.

طبق ارزیابى پزشکان کارلى در دو سالگى چندین تشخیص پزشکى گرفت: اتیسم، اختلالات نافذ رشدى و ناتوانى ذهنى.

کارلى شرایط سخت و پیچیده اى داشت و ساعت هاى طولانى به تراپى مى گذشت، اما هیچ پیشرفتى حاصل نمی شد. در یازده سالگى کارلى موفق شد در حضور درمانگرش روى کامپیوتر کلمه “درد” و “کمک” را تایپ کند و تقاضاى کمک کند و این ماجرا آغازى شد تا در چهارده سالگی کتاب پرفروشش را روانه بازار کند. “صداى کارلى”.

این کتاب ما را با دنیاى درونى یک کودک اُتیستیک که قادر به ارتباط نیست آشنا میکند. کارلى در بخش هایی از کتاب چنین گفته است:

نام من کارلی فلیشمن است و از زمانى که به خاطر مى آورم اُتیسم داشته ام.

من با دهانم قادر به صحبت کردن نیستم، اما بالاخره برای برقراری ارتباط راه دیگرى پیدا کردم؛ با هجی کردن کلمات روی کیبورد.
من همیشه فکر می کردم که تنها بچه اُتیسیکى هستم که با تایپ کردن ارتباط برقرار کرده، اما سال گذشته با گروهی از بچه هاى اُتستیک آشنا شدم که از همین راه ارتباط برقرار مى کنند و حتى بعضى از من هم در تایپ سریع تر هستند.

وقتى داستان زندگى من در شبکه هاى تلویزیونى کانادا پخش شد، من ایمیل هاى بسیارى از پدر و مادرها و آدمها در نقاط مختلف دنیا دریافت کردم که سئوالات زیادى در مورد اُتیسم داشتند.

من فکر می کنم مردم بسیاری از اطلاعات خود را از به اصطلاح کارشناسان مى گیرند، اما کارشناسان توضیح دقیقى درمورد خیلى از پرسش ها ندارند. شما چطور می توانید چیزی را توضیح دهید وقتى که در آن شرایط زندگی نمى کنید و تصورى از بودن در آن وضعیت را ندارید؟ اگر یک اسب بیمار است، شما از یک ماهی در مورد بیماریش سئوال نمى کنید؛ بلکه مستقیم مى روید و دهان اسب را نگاه می کنید.

من اُتیستیک هستم ولی اُتیسم همه من نیست، پیش از اینکه در مورد من قضاوت کنید، وقت بگذارید و من واقعی را بشناسید. من بانمک، بامزه و عاشق تفریحم.

شما نمی دانید که “من” بودن چه احساسی دارد. وقتى نمی توانید آرام بنشینید چرا که انگار پاهایتان آتش گرفته و یا هزاران مورچه از بازوانتان بالا می روند. آتیستیک بودن بسیار دشوار است و هیچکس مرا درک نمی کند. مردم به من نگاه می کنند و گمان می کنند چون نمی توانم حرف بزنم، کودن هستم.

من چرا سرم را به زمین مى کوبم؟ برای اینکه اگر اینکار را نکنم حس می کنم بدنم منفجر خواهد شد، انگار که یک شیشۀ نوشابه را تکان بدهید. اگر می توانستم، حتما جلوی خودم را می گرفتم، ولی این وضعیت کلیدی ندارد که آنرا بتوانید خاموش و روشن کنید و این روش جواب نمى دهد. من تفاوت بین درست و غلط را می دانم ولی مثل این است که هر لحظه با مغز خود درجنگم.

من می خواهم مردم بدانند که کسی به من نمی گوید که چه بگویم و چه نگویم و عروسک هیچ عروسک گردانی نیستم. مغز ما با دیگران متفاوت است و صداها و مکالمات مختلف را همزمان دریافت میکند. هنگامیکه به صورت کسی نگاه می کنم، از صورت او هزار عکس میگیرم. به همین دلیل است که نگاه کردن به صورت مردم برای ما مشکل است. من یاد گرفته ام که چگونه قسمتی از این بهم ریختگی را براى خودم فیلتر کنم.

برای ما راهی وجود دارد که تمام ورودی های حواس ششگانه خود را که در یک آن ما را تحت فشار میگذارد، از بین ببریم. ما با ایجاد عکس العمل عوامل آزار دهندۀ بیرونی را مسدود میکنیم.

اما پدر عزیزم، من عاشق این هستم که برای من کتاب میخوانی. و عاشق این هستم که به من باور داری. من میدانم که بچۀ راحتی نیستم ولی تو همیشه دست مرا میگیری و مرا بلند میکنی. دوستت دارم.

کارلی و پدرش در برنامه معرفی کتابش
فکر میکنم تنها چیزی که میتوانم به افراد اُتیستیک بگویم این است که تسلیم نشوید. صدای درونى شما راه خود را پیدا خواهد کرد. من موفق شدم.

از شما می خواهم که چشمان خود را ببندید و دختری را تک و تنها در میان جنگل مجسم کنید. تنها چیزی که میتواند بشنود، صدای حیوانات جنگل است، اما نمیداند که این صدا ها فقط سر و صداهای در هم و برهم نیست، بلکه این حیوانات دارند با همدیگر حرف میزنند. مردم فکر میکنند که غرش شیر برای ترساندن آنهاست ولی بگذارید با تجربۀ خود به شما بگویم که این غرش فقط یک غرش ساده نیست بلکه هر غرش میتواند بسته به لحن آن مفاهیم مختلفی داشته باشد. من فکر میکنم که بشر نسبت به چیزهایی که سالیان دراز در اطرافش بوده کاملا بی اعتنا است. من فکر میکنم آدمیزاد بسیار نادان است. ما مثل حیوانات، بسیار از شما باهوشتریم، چرا که آنچه که در اطراف ماست را درک میکنیم. و البته این داستانی است مفصل شاید برای روزی دیگر.
برگرفته از شهروند کانادا

Libellés : ,


dimanche, janvier 15, 2017

در پس‌کوچه‌های پاریس، با برادرم صادق هدایت


در پس‌کوچه‌های پاریس، با برادرم صادق هدایت
کتاب "در پس‌کوچه‌های پاریس" شامل نامه‌نگاری‌های صادق هدایت و برادرش عیسی هدایت، در تهران منتشر شد.

تاریخ پخش چهارشنبه ۲۸ دسامبر ۲۰۱۶ م.
"جهانگیر هدایت" فرزند عیسی، در گفت‌وگو با رادیو بین المللی فرانسه درباره این کتاب و همچنین رابطه این دو برادر می‌گوید.

کتاب "در پس‌کوچه‌های پاریس" شامل نامه‌نگاری‌های صادق هدایت با برادرش عیسی هدایت، به تازگی با گردآوری و تدوین جهانگیر هدایت در تهران منتشر شده است.

عیسی هدایت برادر بزرگتر صادق بود. او در دانشکده افسری تهران افسر ارتش شد و چون در امتحانات پایانی دانشکده رتبه ممتازی کسب کرد، برای ادامه تحصیل نظامی به فرانسه اعزام شد. وقتی عیسی هدایت در مهرماه ۱۳۰۵ خورشیدی پا به فرانسه گذاشت، صادق هدایت هم در اروپا بود.
مدت تحصیل عیسی هدایت در فرانسه دو سال بود و در اوایل این دوره، صادق هدایت هنوز در بلژیک اقامت داشت.
عیسی هدایت در سال اول تحصیل خود، در شهر "پوآتیه" در مرکز فرانسه به سر می‌برد و معمولاً با ارسال کارت پستال با برادرش در روزهای تعطیل در پاریس قرار ملاقات می‌گذاشت. زندگی در غربت همراه با خوشی‌ها و مشکلاتش، عیسی و صادق را بیش از پیش به هم نزدیک کرد.

Libellés : ,


samedi, octobre 29, 2016

فروغ و نامه‌ها

 




از فروغ فرخزاد، که نامه بسیار می‌نوشت، تا امروز بیش از هشتاد نامه منتشر شده است، اما بسیار نامه‌های دیگر هم از او به جا مانده که هنوز چاپ نشده‌اند. «فروغ فرخزاد؛ زندگی‌نامه‌ی ادبی و نامه‌های چاپ‌نشده» عنوان کتابی است که فرزانه میلانی، نویسنده و پژوهشگر و استاد ادبیات فارسی دانشگاه ویرجینیا، خبر چاپ قریب‌الوقوع آن را داده و گفته است: برای تهیه‌ی این کتاب با بیش از ۷۰ نفر از اقوام، دوستان، همکاران، همسایه‌ها و آشنایان فروغ فرخزاد مصاحبه کرده‌ام. در ضمن این کتاب بیش از ۳۰ نامه را دربرمی‌گیرد که در سال‌های اخیر جمع‌آوری کرده‌ام؛ نامه‌هایی که پیش از این منتشر نشده‌اند.

خانم میلانی، یکی از این ۳۰ نامه را، پیش از انتشار کتاب، برای من فرستاده است تا در خوابگرد منتشر کنم. نامه‌ای است عاشقانه به شاهی یا همان ابراهیم گلستان. فایل پی‌دی‌افِ نامه، حاوی تصویر دستخط فروغ، را هم می‌توانید از یکی از این دو لینک دانلود کنید: [دانلود از گوگل+] یا [دانلود از خوابگرد+]

فرزانه میلانی قصد دارد برای پرهیز از سانسور، این کتاب را، که حاصل بیش از ۳۰ سال پژوهش و تلاش اوست، در خارج از ایران منتشر کند، اما اعلام کرده که نسخه‌ی اینترنتی آن را نیز برای خوانندگان داخل ایران منتشر خواهد کرد.

متن نامه‌ی فروغ فرخزاد

نامه منتشرنشده فروغ فرخزاد

یکشنبه‌شب ۱۷ ژوئیه

عزیزم. عزیزم. عزیزم. قربانت بروم. دوستت می‌دارم. دوستت می‌دارم. یک لحظه از مقابل چشمم دور نمی‌شوی. نفسم از یادت می‌گیرد و خونم در قلبم طغیان می‌کند. شاهی، دوستت دارم. دو روز است که نتوانستم برایت نامه بنوسم و وجدانم همین‌طور عذابم می‌دهد. دیروز که شنبه بود همراه گلُر و هانس و دختر کوچکشان[۱] و سیروس رفتم به راولنسبورگ[۲] تا تعطیل آخر هفته را پهلوی امیر بگذرانم. ما که چهار نفر بودیم و امیر هم با زن و بچه‌هایش و مهرداد روی هم می‌شدند پنج نفر و همه با هم می‌شدیم نُه نفر و نُه نفر شدن و نُه‌نفری زندگی کردن حتی اگر برای دو روز هم باشد یکی از آن چیزهائیست که مرا خفه می‌کند. نمی‌دانم چرا تحمل جمعیت را ندارم. چرا تحمل زندگی فامیلی را ندارم. من آنقدر به تنهائی خودم عادت کرده‌ام که در هر حالت دیگری خودم را بلافاصله تحت فشار و مظلوم حس می‌کنم. تا دور هستم دلم می‌خواهد نزدیک باشم و نزدیک که می‌شوم می‌بینم اصلاً استعدادش را ندارم. برای اینکه خودم را سرگرم کنم هی رفتم توی آشپزخانه و ظرف شستم و ظرف شکستم و هی آمدم توی اطاق و با بچه‌ها دعوا کردم یا تلویزیون تماشا کردم. هوا هم آنقدر بد بود که حتی نمی‌شد پنجره را باز کرد. یا طوفان بود و خاک و صدای شکستن شاخه‌های درخت‌ها می‌آمد و یا باران بود و مه و سرمای شدید. و بالاخره هم سرما خوردم و آن‌چنان سرمائی خوردم که وقتی برمی‌گشتم پشت ماشین زیر چهار تا پتو دراز کشیدم با گلوی روغن‌مالیده و سردرد وحشتناک و سرفه و هزار چیز غیرقابل تحمل دیگر و حالا هم که دارم این نامه را برایت می‌نویسم آنقدر تب دارم که چشمم باز نمی‌شود. هوای اینجا خیلی بد است. من‌که ‌‌هیچ‌وقت مریض نمی‌شدم از وقتی که از ایران آمده‌ام اقلاً نصف مدت را مریض بوده‌ام.


قربانت بروم. دارم مزخرف می‌نویسم. دارم حرف‌های بیهوده می‌نویسم. دیگر تمام شد. فردا که دوشنبه است می‌روم و بلیط هواپیمایم را می‌برم برای رزرو کردن صندلی. خیال دارم برای دوشنبۀ دیگر که سوم مرداد می‌شود رزرو کنم. می‌خواستم جمعه بیایم ام بچه‌ها نمی‌گذراند. هنوز هم نمی‌دانم که جمعه بیایم یا دوشنبه. فردا ‌همه‌چیز معلوم می‌شود. بلافاصله برایت می‌نویسم. نمی‌دانم باید برایت تلگراف بزنم یا نه و نمی‌دانم اگر تلگراف بزنم به فرودگاه می‌آئی یا نه. اگر می‌نویسم ”نمی‌دانم“ برای این نیست که فکر می‌کنم اهل آمدن نیستی بلکه برای اینست ‌که فکر می‌کنم شاید فرصت و امکان آمدن برایت وجود نداشته باشد. شاهی، قربانت بروم، اما من راستی راستی راستی احتیاج به دیدن تو در همان لحظۀ اول دارم. اگر سرنوشتم این باشد که ترا دوباره ببینم باید در همان لحظۀ اول ببینم. این دوروزه هم هیچ خبری از تو نداشته‌ام. شاید فردا نامه‌ات برسد. اگر قرار شد جمعه بیایم فردا و پس‌فردا هم برایت می‌نویسم و دیگر نمی‌نویسم چون اگر بنویسم بعد از خودم می‌رسد. اما اگر قرار شد دوشنبه بیایم تا چهارشنبه برایت می‌نویسم. دیگر نمی‌توانم بنویسم.

از وقتی که به برگشتن فکر می‌کنم و می‌دانم که دیگر دارد خیلی خیلی نزدیک می‌شود نمی‌توانم بنویسم. انگار نوشتن کار باطلی است. یک کار غیراصلی است. دیگر می‌خواهم گوشۀ اطاق بنشینم و چشم‌هایم را روی هم بگذارم و ‌هرچه را که پیش خواهد آمد در ذهنم بسازم و تماشا کنم. وقتی که از راولنسبورگ برمی‌گشتم تمام راه را به تکرار این رؤیا گذراندم. هی دیدمت که آمدی و آمدی و آمدی تا به من رسیدی و مرا نگاه کردی و مرا گرفتی و مرا بوسیدی و مرا بوسیدی و بوسیدی و بوسیدی و من سست شدم و بی‌حال شدم و میان دست‌های تو از خود رفتم و باز از اول دیدمت که آمدی و آمدی و آمدی…. قربانت بروم. قربانت بروم نمی‌دانی چه حالم بد است و همین‌طور دارد بدتر می‌شود. مثل مست‌ها هستم و اصلاً نمی‌دانم دارم چه می‌نویسم.

راستی فراموش نکن که به زهراخانوم از آمدن من بگوئی. عادت داشت که همیشه در غیبت من اسباب‌های اطاق‌ها را جمع می‌کرد. و شاید حالا هم همین ‌کار را کرده باشد. آخ، قربانت بروم. دلم با تو در اطاق خودم بودن را می‌خواهد. آن بعدازظهرهای گرم بیهوش‌کننده و آن خواب‌های تابستانی و آن عریانی سراپای ترا چسبیده به عریانی سراپای خودم می‌خواهد. یعنی می‌شود ‌می‌شود که دوباره ببینمت و ببوسمت، می‌شود؟ شاهی‌جانم، باید برایم دعا کنی. قربان لب‌های عزیزت بروم. قربان چشم‌های عزیزت بروم. قربان بند کفش‌هایت بروم. چه دوستت دارم، چه دوستت دارم، چه دوستت دارم.


الان یک‌مرتبه یاد سیروس افتادم. راستی مثل فاحشه‌ها شده و خودش هم می‌داند که شده و از این قضیه درد می‌کشد و می‌داند که من هم می‌دانم که درد می‌کشد و اینست‌ که سعی می‌کند بگوید نه خیلی هم از وضع خودش راضی و به این جنسیت مشکوک خودش مغرور است و همین‌جاست که دیگر کارهایش دردناک می‌شود. از آن آدم‌هائیست که فکرمی‌کنم یک ‌روز در نهایت خونسردی باید خودش را بکشد. با وجود اینکه رفیق و هم‌صحبت خیلی خوبیست اما واقعاً بعضی‌وقت‌ها جلوی مردم حسابی خجالتم می‌دهد. به هرکس و ‌همه‌چیز بند می‌کند و می‌خواهد همراه همۀ مردها راه بیفتد و شب را با آنها بگذراند و خیلی بد است. من بعضی‌وقت‌ها فرار می‌کنم تا نباشم و نبینم. درست مثل فاحشه‌ها شده و اصرار هم دارد که این‌طور باشد.

شاهی‌جانم، چرا دنیا اینقدر پر از چیزهای وحشتناک است؟ پر از محکومیت‌های وحشتناک است؟ پر از نیاز‌های وحشتناک است؟ پر از بیماری و جنون است؟ دیروز اینجا در مونیخ یک نفر مرد خودش را به دار کشیده و علتش این بوده که در جریان پخش مسابقۀ فوتبال آلمان و سوئیس تلویزیونش خراب می‌شود و چون نمی‌تواند بقیۀ مسابقه راتماشا کند از عصبانیت اول تلویزیون را می‌شکند و بعد خودکشی می‌کند. این خبر برای من خیلی عجیب بود. زندگی به یک چنین علاقه‌های کوچکی بسته شده و این علاقه‌ها با همۀ کوچکی‌شان حیاتی هستند و با وجود این به دست نمی‌آیند. قربانت بروم. من‌ که ترا دوست دارم. من ‌که ترا دوست دارم. من ‌که ترا دوست دارم.

دیگر نمی‌نویسم چون واقعاً حالم وحشتناک بد است.

تا فردا

می‌بوسمت

فروغ
[۱] اشاره به گلوریا فرخزاد است و همسرش هانس گاسنر و دخترشان یودیت .
[۲]  Lawrenceburg

Libellés : , ,


jeudi, octobre 20, 2016

داونلود کتاب صوتی « مرگ تصادفی یک آنارشیست» از داریو فو

نام کتاب: مرگ تصادفی یک آنارشیست
نویسنده : داریو فو
مترجمان : یدالله آقا عباسی و علی اصغر مقصودی
ناشر : قطره
سال انتشار : ۱۳۸۴
تیراژ : ۱۱۰۰ نسخه
تهیه شده در آموزشگاه شهید احمد سامانی
به تاریخ خرداد ماه سال ۱۳۹۳
حجم با فرمت mp3 و کیفیت ۳۲ kbps 29 mb
موضوع نمایشنامه
این هم لینک برای دوستداران

Libellés : , ,


vendredi, août 26, 2016

میشل بوتور، از چهره‌های رمان نو فرانسه درگذشت

میشل بوتور، شاعر، مقاله‌نویس، منتقد ادبی و هنری، مترجم و یکی از بزرگترین رمان‌نویسان قرن بیستم فرانسه و از سرآمدان رمان نو در این کشور روز چهارشنبه ۲۴اوت/ ۳ شهریور در بیمارستان شهر کونتامین سور آرو واقع در کوه‌های آلپ فرانسه، در ۸۹ سالگی درگذشت. او از سال ۱۹۸۹ خانه‌ای در یکی از روستاهای این منطقه به نام لوسنژ خریده بود و در آن زندگی می‌کرد. قرار است که روز دوشنبه مراسم خاکسپاری این نویسنده در این روستا برگزار شود.
 درگذشت میشل بوتور در فرانسه درحالی است که شهرداری روستای محل زندگی او در حال آماده‌سازی مراسم گرامی‌داشت نودسالگی بوتور بود.
اودره آزوله، وزیر فرهنگ فرانسه روز پنج‌شنبه ۲۵ اوت، با گرامی‌داشت یاد میشل بوتور گفت که او "یک نویسنده غیرقابل‌ طبقه‌بندی" بود که در جریان "رمان نو" فرانسه در کنار آلن رب گریه، ناتالی ساروت و کلود سیمون قرار داشت.
میشل بوتور، که ۱۴ سپتامبر ۱۹۲۶ در شمال فرانسه به دنیا آمده بود، پیش از آن که کارش را در رمان‌نویسی آغاز کند، شعر می‌سرود و نخستین رمان‌های خود را نیز "میراث‌دار شعر کهن" می‌دانست. "عبور از میلان" (۱۹۵۴) و "برنامه روزانه" (۱۹۵۶) اولین رمان‌های میشل بوتور است، اما این نویسنده شهرت خود را در عرصه رمان‌نویسی با رمان "دگرگونی" (۱۹۵۷) به دست آورد که یکی از آثار مهم جریان رمان نو به شمار می‌رود. این رمان که در همان سال انتشار خود برنده جایزه رُنودو شد، زندگی مرد میانسالی را روایت می‌کند كه درگیر یک ماجرای عاشقانه می‌شود. به غیر از مضمون داستان، میشل بوتور در این رمان شیوه متفاوتی را برای روایت انتخاب کرد. رمان "دگرگونی" در ایران با ترجمه مهستی بحرینی از سوی نشر نیلوفر در سال ۱۳۸۵ ترجمه و منتشر شد.
"درجات" (۱۹۶۰) رمان بعدی میشل بوتور بود که تحت تأثیر جیمز جویس، نویسنده انگلیسی‌زبان نوشته شد. نویسنده در این رمان آنچه را که در مدت یک ساعت در یک کلاس دبیرستانی در پاریس روی می‌دهد روایت می‌کند.
داستان "پرتره هنرمند در قالب یک میمون" (۱۹۶۷) نیز در آلمان اتفاق می‌افتد و از نظر برخی از منتقدان آخرین رمان میشل بوتور به شمار می‌رود. بوتور در سال‌های بعد بار دیگر به شعر روی آورد و بیش از بیست دفتر شعر منتشر کرد.
یکی از ویژگی‌های آثار میشل بوتور که او را به نویسندگان رمان نو نزدیک می‌کند، کاربرد فن تکرار و "واریاسون" است.
میشل بوتور با آثار مختلفی که به چاپ رساند، جوایز ادبی متعددی را کسب کرد، از جمله جایزه بزرگ آکادمی فرانسه در سال ۲۰۱۳.
کتاب "هوگو" که گزیده‌ای از آثار ویکتور هوگو است، آخرین کتاب میشل بوتور به شمار می‌رود که سال ۲۰۱۶ در پاریس منتشر شد.
برگرفته از رادیو فرانسه

Libellés : , , , , ,


mercredi, mai 04, 2016

گم‌گشتگانِ جنگ/ برگردان: عباس شکری

متن سخنرانی سوتلانا الکسیویچ  در مراسم دریافت جایزه نوبل ادبیات (دسامبر 2015)

تنها بر این سکوی افتخار نه‌ایستاده ام … صداهای بسیاری مرا در محاصره ی خود دارند، صدها صدا؛ صداهایی که هماره از کودکی با من بوده‌اند. من روستا‌ زاده‌ام. مانند همه‌ی کودکان روستایی بازی بیرون از خانه را دوست داشتم، اما شباهنگام که چادر سیاه بر روستا کشیده می‌شد، صدای خسته‌ی زنانی که بر نیمکت‌های نزدیک کومه‌هاشان دور هم جمع می‌شدند، آهن‌ربایی بود که ما را جذب خود می‌کرد. هیچ‌کدامشان همسر، پدر یا برادر نداشتند. یادم‌ نمی‌آید که پس از جنگ جهانی دوم مردی در روستای ما بوده باشد: از هر چهار مرد اهل بلاروس (روسیه سفید) سه نفرشان در جبهه یا در درگیری با چریک‌ها به هلاکت رسیدند. پس از جنگ، ما کودکان در جهان زنان زندگی کردیم. آنچه بیش از همه به یاد دارم، قصه‌گویی زنان از عشق بود و نه مرگ. زنان در قصه‌گویی‌هاشان، با مردانی وداع می‌کردند که تا روز پیش از رفتن به میدان جنگ عاشق‌‌شان بودند؛ آن‌ها قصه‌ی انتظارشان را که هم‌چنان ادامه دارد تا دلداده بازگردد،  حکایت می‌کردند. سال‌ها گذشت، اما زنان هنوز در انتظار بازگشت دلداده بودند: “برایم مهم نیست که او دست یا پای‌اش قطع شده باشد، بر دوش‌اش می‌کشم”. نه دست … نه پا … فکر می‌کنم از کودکی می‌دانسته‌ام که عشق چیست …
اکنون ملودی‌های اندوهگین هم‌سرایان را می‌شنوم …



book-svetlana
books-svetlana

صدای نخست:
«چرا می‌خواهی همه‌چیز را بدانی؟ آن‌چه داریم، اندوه است و رنج. در جریان جنگ همسرم را دیدار کردم. در تانک هم‌قطارهای همسرم بودم که ما را به برلین می‌برد. یادم هست که ما در برابر ساختمان مجلس (رایشتاک) توقف کردیم. او هنوز همسر من نبود، به من گفت: “دوست‌ات دارم، بیا با هم ازدواج کنیم”. به شدت ناراحت بودم. ما در دوران جنگ بین کثافت، خاک و خون زندگی می‌کردیم؛ در این‌جا چیزی مگر ناسزا و فحاشی شنیده نمی‌شد. پاسخ دادم: “نخست زنانگی‌ام را به من برگردان، دسته‌گلی به من بده، در گوشم قصه‌ی هیچ‌ستان زمزمه کن. هرگاه مرخصی داشتم، برای خود لباسی خواهم دوخت”. چنان خشمگین بودم که می‌خواستم او را بزنم. این احساس را او درک می‌کرد. یکی از گونه‌هایش به شدت سوخته بود. خراش و زخم سوختگی گونه‌اش را پوشانده بود؛ قطره‌های اشکی که بر زخم‌ها جاری بود را دیدم. به او گفتم: “بسیار خوب، ازدواج می‌کنیم”. یا چیزی مانند این … باور نمی‌کنم که این را گفته باشم … پیرامون ما هیچ‌چیز نبود مگر خاکستر و آجرهای شکسته. در یک کلام؛ جنگ».

صدای دوم:
«محل زندگی‌مان در نزدیکی راکتور هسته‌ای چرنوبیل بود. در نانوایی خمیرگیر بودم. همسرم آتش نشان بود. تازه ازدواج کرده بودیم و حتا زمانی که برای خرید به فروشگاه کوچک محله می‌رفتیم، دست در دست هم داشتیم. روزی که انفجار در نیروگاه اتمی رخ داد، همسرم در اداره آتش‌نشانی کشیک بود. آن‌ها با پیرهن‌های معمولی خود برای رفع حریق به هر جایی می‌رفتند. با خبر شدند که راکتور اتمی دچار حریق شده است. با این ‌وجود لباس ویژه‌ی مقابله با آتش به آن‌ها داده نشد. روال زندگی ما چنین بود … تمام شب را برای خاموش کردن آتش در کار بودند. آتش خاموش شد، اما مقدار زیادی اشعه اتمی که برای حیات انسان مناسب نیستند وارد بدن‌ آتش‌نشان‌ها شده بود. روز بعد، همه‌ی آن‌ها را به مسکو بردند. بیماری تشعشع شدید … شما بیش از چند هفته زنده نخواهید بود … همسرم از همه قوی‌تر بود، یک ورزشکار بود؛ برای همین هم آخرین کسی بود که تسلیم مرگ شد. آن‌گاه که به مسکو رسیدم، به من گفتند که همسرم در بخش ویژه‌ای نگهداری می‌شود و کسی هم نمی‌تواند او را ملاقات کند. با التماس گفتم: “دوست‌اش دارم”. پاسخ شنیدم که “سربازان مواظب آن‌ها هستند. فکر می‌کنید که کجا آمده‌اید”؟ “دوست‌اش دارم”. با من مجادله می‌کردند: “او دیگر مردی نیست که عاشق‌اش باشی. او شئی شده که نیاز مبرمی به ضدعفونی شدن مدام دارد. متوجه شدی”؟ آن‌چه گفته بودم را بارها و بارها برای خود تکرار کردم: عاشق‌ام، دوست‌اش دارم … شباهنگام از پله‌های خروجی اضطراری بالا رفتم تا او را ببینم … یا شاید از سرایداری که کشیک شب بود بپرسم … به آنان رشوه دادم تا اجازه‌ی ورود به من دادند … او را تنها رها نمی‌کنم. تا زمان تسلیم به مرگ در کنارش بودم … چند ماهی پس از مرگش، دخترش را به دنیا آوردم. دختری که تنها چند روزی زنده ماند. او … ما به شدت هیجان‌زده و نگران دخترک بودیم. پس او را کشتم … او مرا نجات داد، او جذب درخشانی اشعه‌ی خویش شد؛ او کوچک بود، بسیار کوچک … البته که عاشق هر دوشان بودم. آیا می‌توان در جهان واقعی به خاطر عشق کسی را کشت؟ چرا عشق و مرگ این همه نزدیک هم‌اند. این دو هماره با هم هستند. چه کسی می‌تواند این ارتباط را توضیح بدهد؟ بر فراز گور به زانو درآمدم…»
 صدای سوم
نخستین بار که یک آلمانی را کشتم … ده ساله بودم و چریک‌ها مرا برای انجام مأموریت برگزیدند. آلمانی زخمی بر زمین افتاده بود … به من گفته شده بود که اسلحه کمری‌اش را بردارم. به طرف او دویدم، او با دو دست اسلحه را به سوی من نشانه رفت؛ اما نتوانست شلیک کند که من پیش از او …
کشتن مرا نمی‌ترساند … و هرگز هم در دوران جنگ به آن آلمانی فکر نکردم. بسیاری کشته شده بودند؛ ما بین مردگان زندگی کردیم. سال‌ها بعد که شبی خواب آن مرد آلمانی را دیدم، شگفت‌زده شده بودم. او از میان خون سر برآورده بود … بارها همین خواب تکرار شد … انگار در پرواز بودم و او امکان حرکت را از من سلب کرده بود. پرواز، پرواز … مرا گرفت و با او سقوط کردم. من در گودالی فرو غلتیده بودم. شاید می‌خواستم به پا خیزم … ولی او اجازه برخاستن نمی‌داد … به خاطر او فرصت پرواز را از دست داده‌ام …
چنین خواب و رؤیاهایی … ده‌ها سال است که مرا اسیر خود کرده‌اند …
برای پسرم نمی‌توانستم این خواب و رؤیا را تعریف کنم. او جوان بود ـ نمی‌توانستم. برایش افسانه می‌خواندم. پسرم اکنون بزرگ شده، ولی هنوز هم نمی‌توانم برایش خواب و رؤیاهایم را تعریف کنم …»
فلوبر خود را قلمی در هیئت انسان می‌خواند؛ من می‌گویم؛ گوش‌های انسان‌ام. هرگاه که خیابانی را می‌دوم تا واژه‌ها، عبارت‌ها و کنایه‌ها را بیابم، فکر می کنم ـ  چند رمان بدون هیچ رد پایی ناپدید شده‌اند! در تاریکی ناپدید شدن را می‌گویم. ما توان تسخیر سیمای گفتمانی زندگی انسان در ادبیات را نداشته‌ایم. این سیما را سپاسگزار نبوده‌ایم. این صورت ما را شگفت‌زده یا خوشحال نمی‌کند، اما من مجذوب همین سیما هستم و مرا در بند خود دارد. عاشق گفتمان انسان‌ها هستم … صدای تنهایی انسان را دوست دارم. صدای انسان بزرگترین عشق و شیفتگی من است.
جاده رسیدن به این سکو و جایگاه باشکوه، بس طولانی بوده است؛ چهل سال رفتن به سراغ فرد به فرد و شنیدن صدای یکی یکی‌شان. بدیهی است که نمی‌توانم بگویم، دنبال کردن این مسیر همه‌ی زندگی من بوده است. گاه از انسان بودن ترس داشته‌ام و در بهت فرو رفته‌ام. در این راه لذت و تنفر را تجربه کرده‌ام. گاه خواسته‌ام آن‌چه شنیده‌ام را فراموش کنم و به زمانی برگردم که در جهل زندگی می‌کردم. بارها و بارها روح والای انسانی را در بشر دیدم و خواستم گریه کنم.
در سرزمینی زندگی کردم که از کودکی مردن را به ما آموختند. آری، مرگ را به ما آموختند. به ما گفته شده بود که هستی انسان برای این است که هر آن‌چه دارد را بدهد، به آتش بکشد و حتا خودش را قربانی کند. به ما آموختند عاشق کسانی باشیم که مسلح هستند. اگر در سرزمینی غیر از این بزرگ شده بودم، بی‌تردید نمی‌توانستم این مسیر و جاده را پشت سر بگذارم. پلشتی و شر بی‌رحمانه‌اند. باید در برابر این بی‌رحمی واکسینه شد. با وجود آن که والدین در ترس زندگی کردند و نخواستند همه چیز را برای ما بگویند، اما ما میان قربانیان و دژخیم‌ها بزرگ شدیم. والدین به ما هیچ چیز نگفتند، اما فضای پیرامون ما مسموم بود و زهرآگین. پلشتی و شر با چشمانی باز مراقب ما بود.
من پنج کتاب نوشته‌ام اما احساس می‌کنم که همه‌ی آن‌ها یکی است؛ کتابی در مورد ناکجاآبادی که آرمان‌شهرش می‌خوانند.
زمانی وارلام شالاموف نوشت: “در جنگی خانمان‌سوز شرکت داشتم، جنگی که همه چیز از دست رفت تا انسان دوباره احیا شود”. من تاریخ این جنگ را با پیروزی‌ها و شکست‌های‌اش بازسازی می‌کنم. تاریخ این ماجرا که چگونه انسان می‌خواست بهشت‌ را روی زمین بسازد. انسان می‌خواست بهشت، شهر خورشید را بسازد! در پایان این جنگ آنچه باقی ماند، دریایی از خون و پیکر بی‌جان میلیون‌ها انسان بود. با این حال، زمانی بود که هیچ ایده سیاسی قرن بیستمی قابل مقایسه با کمونیسم (انقلاب اکتبر به عنوان نماد آن) وجود نداشت. زمانی که هیچ چیز روشنفکران غربی و مردم جهان در گوشه گوشه‌ی کره‌ی خاکی را جذب نمی‌کرد؛ نه قدرت و نه احساس عاطفی. ریموند آرون، انقلاب روسیه را «افیون روشنفکران» نامید، اما ایده کمونیستی عمری بیش از دو هزار سال دارد. این ایده را می‌توان در آموزه‌های افلاطون در بخش «ذات عدالت» یافت؛ به ویژه در بخشی که به آرزوهای اریستوفان می‌پردازد که “همه چیز متعلق به همه است”. در نوشته‌های توماس مور و توماسو کامپانلا …  بعدها در سن سیمون، فوریه و رابرت اوون. چیزی در روح روسی هست که انسان را وادار به آزمایش آن می‌کند تا رویاها را به واقعیت نزدیک کند.
بیست سال پیش با نفرین و اشک با «امپراتوری سرخ» بدرود گفتیم. اکنون با آرامش بیشتری می‌توانیم به گذشته نگاه کنیم؛ به عنوان یک تجربه‌ی تاریخی. این بازگشت مهم است چون استدلال‌های سوسیالیستی هنوز زنده‌اند. نسل جدید با تصویر دیگری از جهان رشد و نمو کرده است؛ بسیاری از جوانان نوشته‌های مارکس و لنین را خوانده‌اند. در برخی شهرهای روسیه، موزه‌هایی هستند که به استالین اختصاص دارند و نمادهای تاریخی جدیدی با یاد او برپا شده‌اند.
«امپراتوری سرخ» بر باد رفته است، اما «مردان سرخ» با باور به اتحاد جماهیر سوسیالیستی شوروی هنوز هستند. باید آنان را تحمل کرد.
از مرگ پدرم زمان چندانی نمی‌گذرد. او تا پایان عمر به کمونیسم باور داشت. کارت عضویت در حزب کمونیست را هماره با خود داشت. نمی‌توانم در مورد کسانی مانند پدرم واژه‌ی «sovok» که معنای فرقه‌گرایی کمونیسم شوروی را دارد، به کار گیرم، زیرا در این صورت باید نه تنها پدرم که دوستان و نزدیکان‌ام را بی دلیل به این فرقه وابسته کنم. اینان همه اهالی جایی‌اند که «سوسیالیسم» نام دارد. بسیاری بین آنان آرمان‌گرا یا رمانتیک هستند. اکنون گاهی برده‌داری را هم رمانتیک می‌خوانند. برده‌های آرمان‌شهر. باور دارم که همه‌ی آن‌ها می‌توانستند زندگی دیگر گونه‌ای داشته باشند اگر در شوروی زندگی نمی‌کردند. چرا؟ برای یافتن پاسخ این پرسش، بسیار تحقیق کرده‌ام ـ سراسر سرزمینی که روزگاری اتحاد جماهیر سوسیالیستی شوروی نام داشت را سفر کرده‌ام و هزاران نوار و سی‌دی تهیه کرده‌ام. سوسیالیسم  همه‌ی زندگی ما بود. تاریخ «داخلی» سوسیالیسم را ذره‌ذره جمع‌آوری کرده‌ام. تاریخچه‌ی این که سوسیالیسم چه نقشی در روح انسان داشته است. وارد فضای تنگی که هستی انسان نام‌اش داده‌اند می‌شوم؛ فردیت ساده. در واقع، در اینجا است که همه چیز رخ می‌دهد.
درست پس از جنگ، تئودور آدرنو با شوک نوشت: “سرودن شعر پس از آشوویتس وحشیانه است”. آموزگار من، آلیس آداموویچ که هنوز هم نام او را با قدردانی فراوان به یاد دارم، احساس می‌کرد نوشتن در مورد کابوس‌های سده‌ی بیستم، توهین به مقدسات است. هیچ چیز شاید اختراع نشده باشد. اما باید حقیقت را چنان چه هست توصیف کرد. در این معنا «سوپر ادبیات» مورد نیاز است. گواه باید به سخن در آید. اکنون سخن نیچه به باور می‌نشیند: “هیچ هنرمندی نمی‌تواند در جهان واقعی زندگی کند”.چون واقعیت را نمی‌توان تغییر داد.
این که حقیقت نمی‌تواند مناسب و قالب مکنونات قلبی کسی باشد یا در ذهن ثابت بماند مرا ناراحت کرده است. در این معنا حقیقت پدیده‌ای است تنها که در وحدت نمی‌گنجد. می‌دانم که حقیقت در گونه‌های متفاوت و در حد بسیار زیادی حیات انسان را در احاطه دارد و جهان را فراگرفته است. داستایوفسکی فکر می‌کرد که انسان زیاد می‌‌داند؛ آنچه در مورد خودش می‌داند بیشتر است از چیزهایی که در ادبیات ثبت شده است. با این حساب، آنچه من می‌کنم چه معنایی دارد؟ من احساس روزانه‌ی زندگی را جمع‌آوری کرده‌ام؛ اندیشه و کلام. من زندگی دوران خویش را جمع‌آوری کرده‌ام. من به تاریخ روح و معنویت علاقه دارم. زندگی روزانه روح را هم دوست دارم. این‌ها چیزهایی‌اند که در تصویر بزرگ تاریخ کنار گذاشته می‌شوند یا نادیده می‌مانند. من با بخش گم شده‌ی تاریخ کار می‌کنم. اغلب به من گفته‌اند؛ حتا اکنون هم، آنچه من می‌نویسم ادبیات نیست. این‌ها جمع‌آوری مدرک است برای کاری مستند. امروز ادبیات چیست؟ چه کسی پاسخگوی این پرسش است؟ زندگی امروز ما از هر زمانی با سرعت بیشتری در حرکت است. سرعتی که در محتوای زندگی شکاف و گاه پارگی ایجاد می‌کند و فرم آن را تغییر می‌دهد. همه‌چیز درگستره‌ای وسیع، اما در سطح پراکنده است؛ موزیک، نقاشی و حتا کلام. کلام در آفرینش‌های مستند از مرزهای خود نیز فرا می‌رود، اما ژرفای‌اش اندک است. مرزی بین واقعیت و واقعیت‌های ساختگی و دروغین وجود ندارد، جریان سیالی موجب می‌شود که مدام تداخل و ترکیب همه چیز در یکدیگر رخ دهد. شاهدها دیگر بی‌طرف نیستند. در روایت قصه، انسان‌ها می‌آفرینند، چالش بین انسان و زمان چنان است که پیکار پیکرساز با سنگ مرمر. در این میدان، انسان هم هنرپیشه است و هم آفرینشگر.
به انسان‌های کوچک علاقمندم. کوچک، بزرگی انسان را من تعیین می‌کنم، چون رنج انسان را می‌سازد و بزرگ می‌کند. در کتاب‌های من، انسان‌های کوچک داستان‌های خود را تعریف می‌کنند و داستان‌های بزرگ‌تر در فرایند نوشتن ساخته می‌شوند. برای دریافت دقیق این که در ما چه چیز رخ داده یا در حال رخ دادن است، وقت کافی نداشتیم؛ انگار روایت این قصه‌ها ضرورت اکنون ما است. در آغاز باید دست کم دریابیم که چه رخ داده است. اما انگار از این کار هراس داریم. ما نمی‌توانیم از عهده‌ی آنچه در گذشته رخ داده برآییم. در رمان «جن‌زدگان (شیاطین)» داستایوفسکی، در شروع گفتمان، ساتوف به استاوروگین می‌گوید: “ما هر دو آفرینش‌گرانی هستیم که برای آخرین مرتبه در جهان بی‌پایان جاودانگی یکدیگر را ملاقات کرده‌ایم. پس، از شکوه کاذب فرود آی و مانند انسان سخن بگو. دست کم یک‌بار با صدای انسان سخن بگو”.
این همان روشی است که گفت و گوی من با شخصیت‌های اصلی نوشته‌هایم شروع می‌کند. بدیهی است که مردم از دوران خودشان می‌گویند. آن‌ها نمی‌توانند از خلاء سخن بگویند، اما دست یافتن به روح انسان کاری است دشوار. جاده دستیابی به روح انسان با تلویزیون، روزنامه، خرافه‌های قرن بیستم پر شده است. این‌ها فریب هستند و تعصب.
***
دوست دارم چند صفحه‌ای از دفتر خاطراتم را بخوانم تا نشان دهم که زمان چگونه پیش رفته است … چگونه اندیشه مرده است … چگونه من مسیر را دنبال کردم …
1985 – 1980
در این سال‌ها مشغول نوشتن کتابی در مورد جنگ بودم … چرا در مورد جنگ؟ چون ما مردمان جنگیم – هماره یا در جنگ بوده‌ایم یا خود را آماده‌ی جنگ می‌کردیم. اگر به دقت و از نزدیک به موضوع نگاه کنیم، مشاهده می‌کنیم که همه‌مان به نوعی به جنگ فکر می‌کنیم؛ در خانه، در خیابان و محل کار. به همین خاطر است که جان و هستی انسان در کشور من ارزان است. جنگ همه چیز است.
با تردید شروع کردم. کتاب دوم هم در مورد جنگ جهانی دوم بود … برای چه؟
در یک سفر با زنی آشنا شدم که در دوران جنگ دکتر بود. او برایم قصه‌ای گفت: زمستان بود، وقتی از دریاچه‌ی لادوگا عبور کردیم دشمن متوجه تحرکاتی شد و شروع به تیراندازی کرد. شب بود و اسب‌ها و مردان زیر خرواری از یخ فرورفتند. او کسی را که فکر می‌کرد زخمی شده به سوی خشکی برد و مداوای او را شروع کرد. “من او را می‌کشیدم. او خیس بود و برهنه. فکر کردم که لباسش در حال کشیده شدن بیرون آمده است”. وقتی به خشکی رسیدم، فهمیدم که آنچه با زحمت به خشکی آورده‌ام، ماهی خاویار بزرگی است که زخمی شده. او شروع به ناسزا گفتن به خود می‌کند و فحاشی به جنگ: با عصبانیت فریاد می‌زند؛ انسان‌ها از درد و رنج می‌میرند، اما حیوانات، ماهی‌ها و پرندگان چه می‌کنند؟ در سفر دیگری داستان زن پزشکی شنیدم که در اسکادران سواره‌نظام مشغول کار بود. در جریان جنگ، او یک سرباز زخمی را به دامنه‌ی کوه کشیده بود. پس از رسیدن به دامنه بود که فهمید؛ سرباز زخمی آلمانی است. ساق پایش شکسته بود و خونریزی شدید داشت. او دشمن بود! چه باید کرد؟ “کمی بالاتر سربازان خودی در حال مرگ هستند! در همان حال، پایش را پانسمان کرد و باز سینه‌خیز به طرف جبهه برد. دکتر سرباز روسی که بیهوش شده بود را هم مداوا کرد. وقتی که سرباز روس به هوش آمد، بی‌درنگ قصد کشتن سرباز آلمانی را کرد و زمانی که حال سرباز آلمانی بهتر شد، مسلسل برگرفت تا سرباز روس را به قتل برساند. من می‌خواستم به هر دو سیلی جان‌داری بزنم. ساق پای یکی در خون خشک شده پیچیده شده بود”. او به یاد داشت که: “در جنگ، هم‌آمیزی خون‌ها به سادگی رخ می‌دهد”.
این جنگی بود که هرگز در موردش نشنیده بودم. جنگ زنان. این جنگ در مورد قهرمانان نبود. در مورد گروهی از مردم که قهرمانانه دست به کشتار دیگران می‌زنند هم نبود. زار زدن، ضجه و ناله‌ی زنان را به یاد دارم: “پس از جنگ، میدان‌های جنگ را زیر پا می‌گذاریم و شاهد عقب‌نشینی جنگ از میدان هستیم و جوانان مهربان و دلیری که دیگر نیستند. آنها همان‌جا در گوشه‌ای زیر تلی از خاک یا در گودالی ناپدید و به ستارگان آسمان خیره شده ‌اند. ما احساس اندوه و تأسف برای همه‌ی جوانان داریم؛ چه دوست و چه دشمن. نگاه امروز ما چنین است. همین جوانان بودند که ایده نوشتن کتابی در مورد جنگ جهانی دوم را در ذهن من نشاندند. در این کتاب می‌خواستم بگویم: “جنگ چیزی نیست مگر کشتار”. می‌خواستم جنگ را چنان‌که در یاد زنان مانده است، روایت کنم. سربازی تا چند لحظه پیش شوخی می‌کرد، سیگار می‌کشید و می‌خندید – حالا اما دیگر نیست. پرپر شدن جوانان و ناپدیدی‌شان، خاطره‌ای بود که زنان بیش از همه در موردش حرف می‌زدند. می‌گفتند که در جریان جنگ چگونه به ناگاه همه‌چیز عوض و زیر و رو می‌شود. این تغییر شامل انسان و دوران او هم می‌شود. بله، آنها داوطلبانه در واحدهای 17 یا 18 خط مقدم ثبت نام کرده بودند، اما قصدشان کشتن نبود. با این وجود، آماده‌ی مردن بودند. مردن برای مام میهن. مردن برای استالین – این وا‌ژه‌ها را نمی‌شود از تاریخ حذف کرد و کنار گذاشت.
تا دو سال کتاب منتشر نشد؛ تا زمان پروستریکا در دوران گورباچف. “به این بهانه که پس از خواندن کتاب شما، هیچ‌کس نمی‌خواهد مبارزه کند”. سخنرانی من سانسور می‌شد. “روایت شما از جنگ هراس‌انگیز است. چرا داستان شما قهرمان ندارد”؟ من نمی‌خواستم آفرینش‌گر قهرمانان جنگ باشم. می‌خواستم تاریخ را با نگاهی به قصه‌های شاهدها و شرکت‌کنندگان در جنگ روایت کنم. هیچ‌کس هرگز از آنان چیزی نپرسیده است؛ شما چه فکر می‌کنید؟ در واقع ما نمی‌دانیم که مردم در مورد موضوع‌های بزرگ زمانه‌ی خود چه نظری دارند. درست پس از پایان جنگ، یکی می‌خواهد روایت جنگ را بنویسد. بدیهی است که چند دهه بعدتر باز هم جنگی دیگر سر می‌گیرد. در او که شاهد جنگ بوده، چیزی تغییر خواهد کرد؛ زیرا او سراسر زندگی‌‌اش را در لفافه‌ی خاطره پیچیده است. انگار خود را هم در یادها و خاطرها گم کرده است. همه‌ی این سال‌ها را چگونه سپری کرده است؛ چه دیده، چه خوانده و چه کسی را دیدار کرده است. به چه چیزی باور دارد. سرانجام، او شاد باشد یا اندوهگین، اسناد جنگ موجود هستند و چنانچه ما تغییر می‌کنیم، آنان نیز دستخوش تغییر می‌شوند.
ایمان دارم که هرگز دختران جوان امروز همانی نخواهند بود که دختر جوان دوران جنگ سال 1941. نقطه‌ی قوت ایده‌ی «سرخ» همین است. نکته‌ای درخشان‌تر از انقلاب و لنین. پیروزی‌ها هنوز هم تحت‌الشعاع حادثه گولاگ هستند. با صمیم قلب این زنان را دوست دارم. اما در مورد استالین امکان صحبت با آنها وجود نداشت. با آنان نمی‌شد از واقعیتی صحبت کرد که اسناد جنگ شاهد آن است؛ واقعیتی که نشان می‌دهد بیشترین کسانی که پیروزی جنگ را رقم زدند، سوار بر قطار راهی سیبری‌شان کردند. بقیه هم به خانه برگشتند و مُهر سکوت بر لب داشتند. زمانی از کسی شنیدم: “تنها زمانی که آزاد بودیم، دوران جنگ بود، در خط مقدم جبهه”. رنج و اندوه فصل بزرگ زندگی ما است و تنها سرمایه و منبع طبیعی‌مان. سرمایه ما نفت و گاز نیستند؛ رنج است و جور زمانه. اندوه تنها تولیدی است که ما آگاهانه می‌توانیم بیافرینیم. هماره به دنبال پاسخی مناسب بوده‌ام: چرا اندوه و رنج ما منتهی به پیروزی نشد؟ آیا رنج‌های ما بیهوده بوده‌اند؟ چادایف حق داشت: روسیه سرزمین بی‌حافظه، سرزمین فراموشی‌ها و آگاهی بکری است برای نقد و بازتاب.
ولی کتاب‌های بزرگی برای دریافت و درک حقیقت زیر پاهای ما کوتبارشده‌اند.
1989
در کابل هستم. دیگر نمی‌خواهم در مورد جنگ بنویسم. اما اینجا در یک جنگ واقعی تمام عیار گرفتار آمده‌ام. روزنامه‌ی پراودا می‌نویسد: “ما در حال کمک به مردم افغانستان هستیم که سوسیالیسم را احیا کنند و سازمان دهند”. مردم در حال جنگ‌اند و جنگ‌افزارها همه جا می‌توانند باشند. زمان جنگ است و بسیاری چیزها مجاز می‌شوند.
دیروز نمی‌خواستند مرا وارد معرکه‌ی جنگ کنند: “خانم، در هتل بمان. به زودی پاسخی از ما خواهی شنید”. در هتل نشسته‌ام و فکر می‌کنم: نقد دیگرانی که با شجاعت دست به اقدام می‌زنند و خطرات را به جان می‌خرند، کاری است غیراخلاقی. دو هفته اینجا هستم و بیان این که جنگ محصول ذات مردانه است که من هیچ قرابتی با آن ندارم، احساس‌ام را آشفته نمی‌کند. اما جنگ‌افزارهای روزانه‌ی جنگ را باشکوه جلوه می‌دهیم. در ذهنم به این کشف و شهود رسیدم که اسلحه، چیز باشکوه و زیبایی است: مسلسل، مین، تانک و زره‌پوش. انسان بسیار اندیشیده است که چگونه می‌تواند بهتر انسان دیگری را بکُشد. تفاوت ابدی بین زیبایی و حقیقت. آن‌ها مین جدید ایتالیایی را به من نشان دادند و واکنش «زنانه» من این بود: “بسیار زیبا است. چرا اینقدر زیبا است”؟ به دقت و از منظر نظامی برایم توضیح دادند: اگر وسیله نقلیه‌ یا انسانی روی مین برود … تنها چیزی که می‌ماند؛ تکه‌تکه‌های بدن انسان یا ماشین است. مردم در مورد غیرعادی بودن چیزهایی حرف می‌زنند که اینجا به‌کلی عادی است. خوب، می‌دانید که جنگ است … هیچ‌کس مجذوب این تصاویر نمی‌شود – به‌ عنوان نمونه، مردی روی زمین افتاده است، مرگ او برآمد سرنوشت یا عنصر بیرونی نیست که انسان دیگری او را کشته است.
شاهد حمل «لاله‌های سیاه» (هواپیماهایی که زخمی‌ها را به خانه‌شان می‌بردند و مردگانی در تابوت‌های برنز رنگ) بودم. مردگان را لباس یونیفورم دهه‌ی چهل می‌پوشاندند با شلوارهای چسبان و پیرهن‌های اطو کشیده. گاه نیروی کافی برای گرداندن اجساد دور میدان ندارند. تعدادی سرباز با هم گپ می‌زنند: “چند لحظه پیش تعداد بیشتری جسد به سردخانه تحویل داده شد. آن‌ها بوی تعفن می‌دادند”.  در این مورد بیشتر خواهم نوشت. ترس دارم که هیچ کس در مام وطن باورشان نکند. روزنامه‌های ما فقط از مناسبات دوستانه‌ای می‌نویسند که سربازان شوروی ساخته بودند.
با جوان‌ها صحبت کردم. بسیاری از آن‌ها داوطلبانه آمده‌اند. آن‌ها خواستند که نزد آنان بروم. متوجه شدم که بیشتر آن‌ها از خانواده‌های فرهیخته هستند؛ معلم، دکتر، کتابدار. در یک کلام اهل کتاب. آن‌ها صمیمانه از کمک به افغان‌هایی حرف می‌زنند که سوسیالیزم را احیا کرده‌اند. اکنون به خودشان هم می‌خندند. در فرودگاه جایی به من نشان داده شد که صدها تابوت برنز رنگ به طور اسرارآمیزی زیر درخشش آفتاب رها شده بودند. افسری که همراه‌ام، انگار زبان‌اش قفل شده بود و کلامی پیدا نمی‌کرد که چرایی را توصیف کند: “چه کسی می‌داند … شاید یکی از این تابوت‌ها، از آن من باشد … روزی شاید مرا هم در یکی از همین تابوت‌ها بگذارند … برای چه در اینجا می‌جنگم”؟ کلامی بر زبان می‌آورد، می‌ترساندش و بی‌درنگ می‌گوید: “این‌ها را ننویس”.
شباهنگام، خواب مرگ و مرده‌ها دیدم، نگاهی شگفت‌زده بر چهره‌شان نشسته بود؛ “یعنی چه، منظورتان این است که من کشته شده‌ام؟ به‌واقع کشته شده‌ام”؟
همراه با پرستاران به بیمارستان خصوصی افغانستانی‌ها رفتم. با خود برای کودکان هدیه‌های کوچکی برده بودیم؛ اسباب‌بازی، شکلات و شیرینی. من پنج یا شش خرس عروسکی با خود برده بودم. به بیمارستان که رسیدیم تا اجازه‌ی ورود بگیریم، زمان زیادی در انتظار ماندیم. هیچ کس بیش از یک پتو برای استراحت نداشت. زن جوان افغانستانی که کودکی در بغل داشت، توانست دور از چشم دیگران با من صحبت کند. می‌خواست چیزی بگوید – حضور بیش از ده سال روس‌ها موجب شده بود که همه بتوانند کمابیش روسی صحبت کنند. – من لباسی به بچه دادم که او به دندان‌اش گرفت. با شگفتی پرسیدم:  “چرا با دندان”؟ زن جوان پتو را کنار زد؛ دیدم که کودک هر دو دستش را از دست داده است. “برآمد بمباران نیروهای شما، روس‌ها است”. چنان از خود بیخود شده بودم که ضعف و رعشه گرفتم و برای این که زمین نخورم، مرا گرفتند.
به چشم خود دیدم که روستاها چنان بمباران شده بودند که آبادی تبدیل به زمینی شخم‌زده شده بود. گورستانی دیدم که بزرگی آن بیش از کل روستا بود. در میان گورستان پیرزن افغانستانی دیدم که با ملال و دل‌سوختگی ضجه می‌زد. من شاهد ناله‌های جان‌سوز مادری در روستای نزدیک مینسک بودم؛ تابوتی که پسر جوانش را در آن نهاده بودند، به خانه می‌بردند. زار زدن زنان چنان است که به گریه انسان و حیوان نمی‌ماند؛ شبیه ضجه‌هایی بود که در گورستان کابل هم شنیده بودم؛ چیزی بین فریاد و صدای در گلو خفه شده است این ناله.
باید اعتراف کنم که از این همه مصیبت به یک‌باره رها نشدم. دوستانه به شخصیت‌های داستان نزدیک شدم و آنها هم به من اعتماد کردند. هر کدام از ما سبک و سیاق خود برای آزادی را داشت. پیش از ماجرای افغانستان، سوسیالیسم را با چهره‌ی انسانی باور کرده بودم. در بازگشت از افغانستان همه‌ی توهم‌های سوسیالیستی را رها کردم. آن‌گاه که خانه رسیدم، با دیدن پدرم، گفتم: “پدر مرا ببخش”، “تو مرا چنان تربیت کردی که آرمان‌های کمونیسم را باور داشته باشم. اما شاهد حضور نوجوانان و جوانان دانش‌آموز شوروی در سرزمین دیگری بودم؛ آن‌ها در آن‌جا سربازان بومی که نمی‌شناختند را می‌کشتند. با دیدن این  جنایت‌ها، همه‌ی آموخته‌های تو بر باد رفت و خاکستری بیش از آن‌ها نمانده است. پدر؛ ما قاتل هستیم. متوجه هستی!؟” پدرم اشک می‌ریخت و بی صدا شانه‌هایش می‌لرزید.
بسیاری بدون هیچ گرفتاری از افغانستان بازگشتند. ولی نمونه‌های دیگری هم هست. جوان افغانستانی را دیدم که به  من فریاد می‌زد: “تو زن هستی، از جنگ چه می‌دانی؟ فکر می‌کنی که مردم همان‌گونه که در رمان‌ها، فیلم‌ها و کتاب‌ها در نازبالش مرگ می‌میرند، اینجا هم سر بر بالین مرگ می‌گذارند؟ دیروز دوست‌ام کشته شد، گلوله‌ای به سرش خورد و تنها توانست ده متر بدود؛ می‌خواست مغزش را از پاشیدن مصون بدارد … “هفت سال بعد، همان جوان بازرگان موفقی شده است و با علاقه داستان‌های زوال افغانستان را روایت می‌کند. او به من تلفن می‌زند و می‌گوید: “برای چه کتاب می‌نویسید؟ محتوای کتاب شما ترسناک است”. او شخصیت دیگری شده است؛ دیگر آن جوانی که در تلی از مرده‌ها دیده بودمش، نبود و در سن بیست – سی سالگی علاقه‌ای  هم به مردن نداشت …
از خود پرسیدم چه نوع کتابی در مورد جنگ باید بنویسم. دوست دارم در مورد کسی بنویسم که به تیراندازی و کشتن علاقه‌ای نداشته باشد، کسی که نتواند به انسان دیگری شلیک کند، کسی که جنگ او را آزار دهد. این شخص کجا است؟ دوست دارم از نزدیک ببینم‌اش!
1997 – 1990
دنیای ادبی روسیه علاقمند به ادبیاتی است که داستان را از منظر تنها منبع پژوهشی که کشور بزرگ روسیه را بررسی کرده، بنویسد.  اغلب از من پرسیده می‌شود: چرا هماره موضوع تراژدی را برای نوشتن انتخاب می‌کنید؟ زیرا تراژدی زندگی ما را احاطه کرده است. ما در کشورهای مختلفی زندگی می‌کنیم، اما انسان «سرخ» هر جایی می‌تواند باشد. آن‌ها برآمد زندگی یک‌دست و شبیه به هم هستند، ولی حافظه‌ و خاطره‌ی یکسانی دارند.
برای نوشتن در مورد چرنوبیل، ایستادگی و مقاومت زیادی لازم بود. نمی‌دانستم چگونه باید در این مورد بنویسم، چه ابزاری باید استفاده شود، چه رویکردی به موضوع باید داشته باشم. جهان هرگز در مورد کشور کوچک من که در گوشه‌ای دورافتاده از اروپا قرار دارد، چیزی نشنیده است. ولی چگونه به ناگاه نام این کشور ورد زبان همه شده است. ما بلاروسی‌ها مردم چرونوبیل شده بودیم. اولین برخورد برای جهانی ناشناخته. همه‌چیز اکنون روشن بود: افزون بر کمونیسم، اخلاق و چالش‌های جدید دینی، چالش جهانی وحشیانه دیگری در راه‌اند که اکنون دیده نمی‌شوند. برخی بعد از واقعه چرنوبیل اندکی نمایان شده‌اند.
عصبانیت راننده پیر تاکسی را به یاد دارم که وقتی پرنده‌ای به شیشه جلو تاکسی‌اش خورد می‌گفت: “هر روز، دو یا سه کبوتر به شیشه ماشین‌ها می‌خورند و رسانه‌ها می‌نویسند که همه چیز تحت کنترل است”.
برگ‌های پارک‌های شهر جمع‌آوری و دفن شدند. زمین از آلودگی‌ها پالوده و آلودگی نیز دفن شد – زمین در زمین مدفون شد. هیزم و علف نیز مدفون شدند. همه مردم کمابیش از تعادل روحی خارج شده بودند. یک زنبوردار قدیمی به من گفت: “روزی به باغ رفتم و دیدم که چیزی از دست رفته و گم شده؛ صدایی آشنا. صدای هیچ زنبوری نمی‌آمد. حتا صدای یک زنبور هم به گوش نمی‌رسید. حتا یکی! چه شده؟ چه اتفاقی در راه است؟ روز دوم هم پرواز و صدایی در کار نبود، روز سوم هم … چند روز بعد به ما گفتند که در راکتور اتمی چرنوبیل اتفاقی رخ داده است؛ نیروگاه اتمی چرنوبیل تا ما راه زیادی نبود. ولی تا مدت زیادی ما هیچ چیز از آن نمی‌دانستیم. زنبورها می‌دانستند اما ما بی خبر بودیم”. همه‌ی اطلاعات رسانه‌ای در مورد چرنوبیل به زبان فنی نظامی منتشر می‌شد: قهرمانان، انفجار، سربازان، تخلیه … سازمان «کا گ ب» در نیروگاه حضور داشت و مسأله را بررسی می‌کرد. آن‌ها به دنبال جاسوس‌ها و خرابکاران بودند. شایعاتی وجود داشت که سرویس‌های اطلاعاتی غرب برای تضعیف اردوگاه سوسیالیسم، انفجار را برنامه‌ریزی کرده‌اند. تجهیزات نظامی هم به سوی چرنوبیل سرازیر شده بود، سربازان مدام به نیروگاه اعزام می‌‌شدند. به‌طور معمول، کارکرد سیستم چنان بود که انگار دوران جنگ است. اما در دنیای نوین، یک سرباز با مسلسل جدید و براق، نماد چهره‌ای تراژیک بود. تنها کاری که می‌توانست انجام بدهد جذب مقدار زیادی اشعه اتمی بود  که وقتی به خانه برمی‌گشت، در دام مرگ اسیرش کند.
در برابر چشمان‌ام، مردم پیشا چرنوبیل تبدیل شدند به چرنوبیلی‌ها.
اشعه‌ی اتمی را نمی‌توان دید یا لمس و بو کرد … جهان پیرامون آشنا بود و ناآشنا. زمانی که به منطقه سفر کردم، به من گفته شده بود: گُل نچینید، روی چمن‌ها ننشینید، آب هیچ چاهی را ننوشید … مرگ همه چیز را پنهان کرده بود. اما اکنون مرگ از نوع دیگری منطقه را احاطه کرده بود. مردم با ماسک‌های جدید شبیه به شخصیت‌های ناآشنا شده بودند. پیرمردان و زنانی که همه‌ی سال‌های جنگ را پشت سر گذاشته بودند، دیگر بار تخلیه می‌شدند. آنها به آسمان نگاه می‌کردند: “خورشید می‌درخشد … دودی در آسمان نیست. گاز هم نیست. هیچ کس هم تیراندازی نمی‌کند. چگونه جنگی است این؟ ولی ما باید آواره شویم و به دیگران پناه ببریم”.
هر روز صبح مردم با ولع روزنامه‌ها را وارسی می‌کردند تا در میان خبرها چیزی پیدا کنند. رسانه‌ها همه حسود و خسیس شده بودند و چیزی نمی‌نوشتند. روزنامه را با ناامیدی در قفسه‌ها می‌گذاشتند. هیچ جاسوسی پیدا نشده. هیچ‌کس در مورد دشمنان مردم نمی‌نویسد. جهانی خالی از جاسوس و دشمن دنیایی است ناشناخته و ناآشنا. این جنگ آغاز چیز جدیدی است. به دنیال سیه‌روزی برآمده از جنگ افغانستان، اکنون چرنوبیل از ما مردمی آزاد می‌سازد.
به نظرم دنیا به عمد جدایی می‌آفریند: در منطقه احساس بلاروس، روس یا اوکراینی نداشتم. اما انگار نوعی  بوم‌زیست و هستی در حال نابودی است. دو فاجعه هم‌زمان: در حوزه‌ی اجتماعی، سوسیالیسم آتلانتیس در حال فروپاشی بود و در حوزه‌ی جهانی فاجعه‌ی چرنوبیل چشم‌ها را مجذوب کرده بودند. فروپاشی امپراتوری سوسیالیسم، بسیاری را خشمگین کرد. مردم نگران زندگی روزمره‌شان بودند. چگونه و با چه چیزی مایحتاج روزانه خریداری شوند؟ ادامه‌ی حیات چگونه ممکن است؟ به چه چیز باید باور و ایمان داشت؟ کدام آگهی رویدادهای روزانه را دنبال می‌کند؟ آیا نیازی هست که بیاموزیم چگونه بدون ایدئولوژی زندگی کنیم؟ این حالت ناآشنا است، چون هرگز کسی بدون اعتقاد به سوسیالیسم زندگی نکرده است. صدها پرسش برابر انسان «سرخ» قرار گرفت. اما او در خود فرو رفته بود. هرگز مانند روزهای نخست آزادی چنین تنها نبوده است. مردمی که در شوک بودند مرا احاطه کرده بودند، من به حرف‌هاشان گوش می‌دادم …
دفتر خاطرات‌ام را می‌بندم …
هنگامی که امپراتوری فروپاشید بر ما چه گذشت؟ پیش از این جهان تقسیم شده بود به: قربانیان و دژخیم‌ها – که گولاگ بود؛ خواهران و برادران – که جنگ بود؛ رأی دهندگان – بخشی از تکنولوژی و جهان معاصر. دنیای ما هم تقسیم شده بود به؛ زندانیان و اربابان زندان‌بان‌ها. امروز این تقسیم بین اسلاوها است و غربی‌ها، بین فاشیست‌های خائن و میهن‌پرستان و سرانجام بین ثروت‌مندان و فقیران. در حالت دوم، می‌توانم بگویم که ظالمانه‌ترین دشواری زمان، پیروی از سوسیالیسم بود چرا که دیگر هیچ‌کس برابر با هم نبود. انسان «سرخ» توانایی ورود به قلمرو آزادی که هماره دور میز غذاخوری آرزوی آن را داشت، را ندارد. روسیه بدون حضور او تقسیم شده بود و او بدون هیچ توشه‌ای تنها مانده بود: تحقیر شده و چپاول شده، تهاجمی و خطرناک.
برخی از تعبیرهای مردم زمانی که دور روسیه را می‌گشتم برایتان می‌خوانم:
“نوسازی و مدرن‌گرایی تنها با سیستم گولاگ در اینجا رخ می‌دهد: برای دانشمندان و جوخه‌های اعدام”.
“در واقع، روس‌ها نمی‌خواهند ثروتمند شوند، حتا از ثروت زیاد می‌هراسند. یک روس چه می‌خواهد؟ تنها یک چیز: هیچ کس ثروتمند نشود، در این صورت هیچ کس ثروتمندتر از او نیست”.
“اینجا هیچ‌کس بی غل‌و‌غش نیست، اما همه مقدس‌اند”.
“هرگز شاهد نسلی نخواهیم بود که تازیانه نخورده باشد؛ روس‌ها آزادی را نمی‌فهمند. آنها نیازمند قزاق هستند و شلاق”.
“دو واژه مهم روس‌ها؛ “زندان” و “جنگ” هستند. اگر چیزی بدزدی، شامل سرگرمی و شوخی می‌شود و آن‌ها آزادت می‌کنند … از زندان بیرون می‌آیی و باز به زندان بازمی‌گردی …”.
“زندگی روسی نیاز به پلشتی، زشتی و نفرت‌انگیزی دارد. روح در چنین شرایطی انگار که به این دنیا تعلق ندارد … همه‌چیز کثیف و خونین است که فضایی بیشتر برای روح به وجود می‌آید …”.
“هیچ‌کس توان انقلاب جدید یا دیوانگی ندارد. روس‌ها به نظریه‌ای نیازمندند که اندام شما را به لرزه بیندازد…”.
“انگار زندگی میان تیمارستان و سربازخانه جاری است. کمونیسم نمرده است، جسد بر خاک افتاده هنوز زنده است”.
***
اکنون از آزادی بیان استفاده می‌کنم که بگویم؛ شانسی که در دهه‌ی نود داشتیم را از دست دادیم. پرسش روشن و آشکار بود: چه نوع کشوری می‌خواستیم داشته باشیم؟ کشوری قوی یا کشوری باارزش که مردم در آن آبرومندانه زندگی کنند؟ ما اولی را انتخاب کردیم – کشوری قوی. یک بار دیگر در دوران قدرت زندگی می‌کنیم. روسیه با اوکراین جنگیده است؛ برادران‌شان. پدر من اهل بلاروس است و مادرم اوکراینی. این شرایط شامل بسیاری از مردم می‌‌شود. جنگنده‌های روسیه خاک سوریه را بمباران می‌کنند … دوران سراسر امید جایگزین دوران ترس شده است. زمان انگار به عقب برگشته است؛ زمانی که ما در آن زندگی می‌کنیم، دست‌دوم است و نخ‌نما … گاهی مطمئن نیستم که نوشتن در مورد انسان «سرخ» را به پایان رسانده‌ام … من سه خانه دارم: سرزمین بلاروس، خاک مادرزادی پدرم که تمام زندگی‌ام را در آنجا گذرانده‌ام. سرزمین مادری مادرم، اوکراین که در آنجا متولد شدم و سرانجام فرهنگ والای روسی که بدون آن هیچ تصوری از خویش ندارم. همه‌ی آن‌ها برای من عزیز و باارزش هستند. اما امروز و در این سن‌وسال از عشق صحبت کردن دشوار است.

Libellés : , ,


This page is powered by Blogger. Isn't yours?