ایمان اسلامیان
به کربلایی حبیب اسلامیان

صمد که تون حمام را آتش می داد، می فهمیدیم که باید بساط مچ انداختن را جمع کنیم. از خزینه حمام متروک آقا، یکی یکی بیرون می آمدیم و پخش و پلا می شدیم. هر یکی امان جایی گم و گور می شد، انگار نه انگار خبری بوده، سرکار می رفتیم. اگر چرت می زدیم و چشمهایمان خمار می شد، حسابمان پاک بود. اگر خمیازه امان می آمد باید فرویش می دادیم و دماغمان را باد می کردیم؛ اما بروز نمی دادیم که تا صبح توی حمام خرابه چکار می کردیم.اگر حالم خوش بود، خاصه وقتی که برده بودم، می ماندم تا همه بروند. می رفتم سراغ صمد و بدون اینکه منتظر اجازه اش باشم، فرو می رفتم داخل خزینه. لباسها را می کندم و می نشستم لب خزینه آب گرم. خزینه ها فرقی نمی کرد. آب سرد سرد بود یک ساعتی طول می کشید تا آب گرم شود، اما باز بهتر از خزینه آب سرد بود که می دانستی هیچ وقت گرم نمی شود. صمد بساط دلاکی و سلمانی اش را پهن می کرد و کاری هم به من نداشت که بی فکر توی آب غلت می زنم. کچه می زدم نفسم پس می رفت، اما به جایش حالم جا می آمد و می توانستم شاداب بروم سر کار. بدون ترس پدر، که بهم گیر بدهد که حتما رفته ام قمار بازی.... آب که گرم می شد دیگر ماندن نداشت. باید بیرون می زدم، همان لباسهای چرک و خاک آلود را به بر می کشیدم و می رفتم طرف گیوه دوزی پدر، تا قبل از اینکه بیاید، ریوار *ها را چیده باشم. ریوار ها را که می دید، صدایش را سر غيبت شبانه بالا نمی برد ...صمد تون حمام را آتش داد، فهمیدم که باید بازی را تمام کرد. اما داشتم می بردم، پولهای مچاله جلویم بالا آمده بود، دو سه دست دیگر بردم. دلم نمی خواست بلند شوم، می دانستم که نباید طمع کنم، دیگر روی اعتبارشان بازی می کردم. همه پولهارا برده بودم، باز ادامه دادم. همه حیران بودند که چطور همچین اشتباهی می کنم. برده ها را باختم تا صاف صاف شدیم، گل از حریفها شکفت. سریع جمع کردیم، بعد از اینکه همه رفتند، رفتم طرف حمام صمد. دل و دماغ نداشتم، گفتم شاید بروم آبی به خودم بزنم و بهتر شوم.....از خزینه بخار بلند می شد، رسیده بودم وسطهای حمام، صدای آواز صمد می آمد، وارد که شدم، صمد را دیدم. حواسش به من نبود. خودم را انداختم توی شاه نشین از کنار ستون ها می پاییدم، مثل هر اول صبح، آب صاف می کرد، لنگش را برداشته بود و روی آب می کشید، چربی و کثافات روی آب را می گرفت. چهارشنبه یا پنجشنبه بود؛ هر که می خواست می توانست برود حمام. صمد لنگ را می تکاند توی لگن، کف و چربی می گرفتند به لنگ، لگن داشت پر می شد. یکهو صمد مثل اینکه جن دیده باشد ، عقب عقب رفت ، پایش گرفت به لگن؛ چرک و چربی و کف پهن شد کف حمام. نزدیک بود از بالای سکو پرت شود پایین، صدایم در نیامد. صمد چند بار عق زد و آخرش بند ناف مضغه را گرفت و آورد جلوی چشمهایش. همه جای جنین لکه لکه سرخ بود، شاید پسر بود، شاید بند نافش را زن بیچاره و پدر پسرک با دندان جویده اند، که اینطور رشته رشته شده بود، شاید با سنگ پا روی بند کشیده بودند، کشیده بودند تا پاره بشود...، صمد جنین و جفت را انداخت توی لگن و کنارش زانو زد. نفسم را آرام کردم و رفتم داخل شاه نشین و تا صمد هول هول نرفت بیرون، کله نکشیدم. هنوز ده کامل روشن نشده بود. صمد مستقیم رفت دم خانه مش لقا. می دانستم آنجا می رود، به مش لقا هم گفته بود كه پالان دخترش كج است، لقا هم مثل هميشه صمد را جدی نگرفته بوده، همه اینها را می دانستم. بام به بام تا بالای خانه مش لقا رفتم. زن بیچاره لگن را که گرفت، کلون در را محکم کرد و نشست پشتش. یک ساعتی طول کشید، از روی بام دیدمش، مات مانده بود، یکهو رفت داخل خانه و صدای جیغ های خفه دخترک .... مش لقا جنین را انداخته بود توی چاه مستراح. این را دختر مش لقا گفت، جای قاش خوردگی سرش را نشانم داد. بعد از سالها آدرسم را پيدا كرده بود، می خواست برای زخم کهنه ساییدگی زانو برایش نسخه بنویسم.....صمد خوش نداشت کارش ایرادی به هم بزند فردا که سراغش رفتم، چند تا خنده ریز تحویلم داد و شروع بکار کرد. مثل همه روزهای دیگر، حتی تا موقع حمام زن ها کنارش ماندم، اما به روی خودش نیاورد. مثل همه روز های دیگر چنان می افتاد روی کول مشتری ها، که هن هن همه در می آمد ... تا دو سه هفته بعدش، برنامه ام همین بود، بعد از بازی، سراغش می رفتم. توی آب نمی رفتم، می گرفتمش به تعریف تا چیزی از جنین مرده بگوید، اما هیچ هیچ، خر كه نبود ، حتما مي فهميد كه قضيه بچه مرده را مي دانم .... از عمد نبود، یادم رفته بود که نباید شنبه بروم. لخت شده بودم که صمد سررسید، انگار نه انگار که آن همه با هم رفاقت کرده ایم با اردنگی انداختم بیرون و لباسهایم را پرت کرد توی صورتم. چند تا فحش بهم داد و راهی ام کرد. چیزی نگفتم، حق بهش بود شاید توقع نداشت با اینکه، عقوبت خبط شنبه را بهم تعریف کرده، باز شنبه بروم حمام،.... رفته بودم بالای خزینه، آنقدر از زلالی آب، کیفور بودم که می خواستم با لباس بپرم توی آب.... قصه شنبه صمد را از چند نفر دیگر هم شنیدم. شنبه مثل همه شنبه ها، خان با خدم و تفنگچی هاش می آید حمام. صمد هم تمام حمام را برق انداخته بوده و همه وسایل سلمانی را آماده کرده بوده تا سبیلهای خان را مرتب کند. خان اول می رود لب خزینه آب سرد تا ران می رود داخل، همه داشتند نگاهش می کرده اند، خان میهمان شهری هم داشته و می خواسته جلوی آنها حمام خانی را با آداب نشان دهد. از خزینه آب سرد بیرون می آید، پادو، فرز پاهای خان را خشک می کند. خان می رود به طرف خزینه گرم، صمد هم آماده می شده که برود سراغ خان برای مشت و مال بعد هم سلمانی. خان آرام آرام از سکو می رود بالا، به میهمانهایش می خندیده، شکمش را می اندازد روی لنگ، می نشیند که برود زیر آب، ناگهان بر می گردد و با غیظ به صمد نگاه می کند، صمد رنگش را می بازد و جلو می رود.- گفتم شاید آب هنوز گرم نشده و خان را رنجانده اخم خان، صمد را می آورد لب سکوی خزینه. خان که به هیچ رعیتی خیره نمی شده، چشم می اندازد به چشم صمد و تار مویی را که انگاری حنا بهش بسته بودند، می آورد و جلوی چشمهاش می گیرد. موی بلند تا زانوی صمد می رسیده، خان پایش را از خزینه می کشد بیرون و صمد را هل می دهد داخل آب. همه همراهان خان ساکت ساکت، صمد شروع می کند به من و من و التماس... ((شاید از جمعه ظهر گیر کرده به دیواره خزینه وگرنه آب شنبه به وجود خان متبرک می شود و بعد بقیه خانزاده ها اجازه دارندخودشان را بشویند)) یکی از پادوها خریت می کند و می آید جلوی خان تا هم خودش را شیرین کند و هم جان صمد را نجات دهد.((رفته بودم زیر آب، از همان جا تنه خان را می دیدم که خم شده روی آب و منتظر است که من برای نفس کشیدن بالا بیایم، تا با همان طاس ناکارم کند.)) میهمانهای خان واسطه می شوند و خان را آرام می کنند، دو تا پادوی سالم صمد نصف جان را از زیر آب می کشند بیرون، وگرنه باید با پادوی بیچاره خاکش می کردند. هیچ وقت نگفت که چطور خان از سر قضیه شنبه گذشت و دنبالش را نگرفت... آخری ها که هنوز در حمام را نبسته بودند، سراغش می رفتم و پاپی می شدم تا قضیه شوهر دادن دختر مش لقارا برایم بگوید. صمد یک هفته رفت شهر، یکی از حمامی های پیر شهر را آورد و دخترک را بهش بند کرد. بخاطر لقا این کار را کرد، بعد از قضیه جنین لقا دیگر مثل سابق نشد. به شوهردادن دختر مش لقا که می رسیدم، صمد خودش را به گیجی و فراموشی می زد و سرش را به صابونهای بد بویش گرم می کرد. زور زور لباسهایم را در می آورد، لنگ پیچم می کرد و با پنجه هایش که دیگر قوت نداشتند مالشم می داد. چند راه نمالیده، نفسش به شماره می افتاد و تکیه می داد به دیواره حمام، خس خس نفس می کشید و بعضی وقتها از فشار درد، ساروجهای پوسیده دیواره را می کند ...سبیل خیلی ها را چرب کردم تا اداره حمام جدید را که با پول اصل 4 ترومن ساخته بودند، بدهند به صمد، اما بعد از آن همه دوندگی هایم قبول نکرد. تا آخر هم توی همان حمام قدیمی ماند، حتی وقتی که سقفش ریخته بود، می رفت توی شاه نشین، مثل روزهای دلاکی، بساطش را پهن می کرد و پاهای لختش را می گذاشت توی آب قنات، کاری هم به معتادها نداشت که دسته می روند و کپ می افتند روی بساطشان، همین طور با بدن پلاسیده و سینه چروکیده اش در تاریک روشنی شاه نشین حمام می نشست، اصلا به این فکر نمی کرد که این چند قرانی که معتادها بهش می دهند، پول حمام نیست .....
در حمام را که بستند دیگر فقط اذان می گفت و اگر قدیمی ها می آمدند سراغش، مویشان را اصلاح می کرد. می رفت بالای مناره و اذان را با همان دنباله ها اقامه مي كرد. بعضی وقتها که مریض بود می رفت آن بالا و بریده بریده اذان را تمام مي كرد و از ضعف تا وعده نماز بعد همان جا می نشست. خادم مسجد رویش نمی شد به من بگوید که نروم بالای مناره، همان بالا می گرفتمش به تعریف تا بعد از احوالپرسی، قضیه جنین را بگوید...- دوایی برای استخوان درد نیست همین را می گفت و شروع می کرد به تعریف جن هایی که در حمام دیده.با اینکه زن و بچه ای نداشت، سر تشییعش چه وضعی بود از بیمارستان شهر تا ده همین طور ماشین دنبال نعش کش می رفت. برایش گواهی فوت نوشتم و نشستم بغل راننده نعش کش و تا خود ده نگاهش کردم. سفید سفید با گونه های فرو رفته ........ دختر مش لقا هم آمده بود، توی شلوغی دنبالم می آمد تا دور چشم زنم چیزی ازم بگیرد و بدهد به بچه هایش .... سر مراسمش چه جمعیتی جمع شده بود. اول می ترسیدم جنازه اش روی زمین بماند اما همه می آمدند تا خرج مراسم را بدهند. خیلی ها خاطر صمد را می خواستند، شاید مثل من مدیونش بودند ....کلی از پسرهای شهر را داماد کرده بود. از وصلتهایی که با مش لقا رواج داده بودند که بگذریم. حمام های دامادیش مثل بود. شب عروسی، داماد را با همه فامیلش حمام می آوردند، صمد بی چشمداشت همه کارهای نظافت داماد را تمام می کرد، موهایش را اصلاح می کرد، معطرش می کرد. حتی دامادهای چشم و گوش بسته را می برد در یک پناهی و راه و چاه شب حجله را یادشان می داد. حمام داماد که تمام می شد، حمام دست ما نوجوانها می افتاد تا عذابهایمان را تمام کنیم، نفر به نفر می رفتیم داخل خزینه، خودمان را می شستیم، باید از بوی شاش می فهمیدیم که کی خودش را توی آب خلاص کرده، آنقدر بازی ادامه داشت، تا از خزینه بوی همه می آمد، آن وقت سر و کله صمد پیدا می شد، ما هم می دویدیم دنبال طایفه داماد. هیچ وقت کاری به من نداشت، جلوی بقیه فحشم می داد، دفعه بعد که می دیدمش با همان خنده های ریزش که لپهایش را داخل می برد ، ازم دلجویی می کرد ....گفته بودند ولی باورم نمی شد، سر ظهر به بهانه نهار، بقیه را جایی بند کردم و رفتم طرف حمام، از کوچه پشتی حمام آقا به حمام صمد رفتم. نوبت زنها بود. دلم قرص بود که موقع زنها، صمد پیدایش نمی شود. مش لقا هم کنار در حمام نبود. از کناره در بالا رفتم و رسیدم به دیواره های روی حمام، حمام زیر زمین بود و سقفش به زحمت، نیم متر بالاتر از کوچه بود. دور تا دور سقف سست حمام را دیوار کشیده بودند تا کسی روی سقف نرود. خودم را از دیواره های داغ گلی بالا بردم و افتادم روی سقف. از بالای دیواره، دزدانه نگاهی به کوچه های اطراف انداختم، هیچ خبر نبود. آرام تکیه دادم، چه جایی! از سوراخ وسط سقف هف هف بخار می زد بیرون، از دور سوراخ تا دیواره ها یکدست چمن و گل سبز شده بود: گندم، اطلسی، ریحان، شاهی، جعفری، تره، خار و .... خوابیدم روی گلها. بین صلات ظهر، توی گلها خنک بود. آنقدر زیبا بودند که نزدیک بود یادم برود برای چه به آنجا رفته ام. از روی گلها خزیدم به جلو و خودم رساندم به سوراخ سقف و کله کشیدم، بیخود نبود که اینقدر سر سبز شده بود گرما، آب حمام، کاه گل نم خورده و باد که از همه جا دانه می آورد.....................................................................

هیچ چیز ندیدم. شاید بخاطر آفتاب بود که چشمانم را زده بود، چشمانم را بستم، گفتم چشمانم را که باز کنم، همه چیزهایی که بقیه دید زده بودند را می بینم.... چنگال صمد پشت پیراهنم را گرفت و بالا آورد. چفت جلوی پیراهن فشار می آورد به گلو و نزدیک بود که خفه بشوم. جای التماس نبود. چرخاندم پاهایم به زمین نمی رسید. مثل یک توله گربه که تازه به دنیا آمده باشد آوردم بالا و نگاهم کرد. به من فحش نمي داد، اما با دهان كف كرده بد و بيراه مي گفت، به زمين و زمان و روزگار؛ با خودم نقشه کشیدم که تا می آید بزندم از روی دیواره ها می پرم و می روم سراغ بامهای آنطرفی و بالاخره از حیاط یک خانه پایین می آیم و دیگر به گردم هم نمی رسد. همان طور آویزان بردم جلو، سنی نداشتم شاید ده یازده سالم بود، دست انداختم به لبه دیواره و شروع کردم به گریه. صمد هر چه کشید تا دیواره را ول کنم، تکان نخوردم. یکهو زیر پای صمد خالی شد و با اطلسی و بنفشه و باقی سبزه ها هری پایین رفت. پریدم آن ور دیواره. گیوه هایم را دست گرفتم و دویدم. اصلا به جیغ زنها توجه نکردم. رفتم کنار حمام آقا قایم شدم. مردها برای کمک می دویدند، اما مش لقا چادرش را گره کرده بود به کمر، گریه می کرد، اما هیچکس را راه نمی داد .......سیکل که گرفتم برگشتم. توی آن مدتی که در شهر بودم مدام منتظر آژان یا تفنگچی های خان بودم که بیایند و مرا کت بسته ببرند. اما هیچ خبر نشد، شاید از همان جا رفاقتمان شروع شد. صمد به هیچکس نگفته بود، به هيچكس، مثل قضيه آن بچه بيچاره، كه وقتي نافش را با دندان مي جويدند و با سنگ پا رويش مي كشيدند، گريه مي كرد ..... حتی زیر شلاق خان از حال می رود، اما اسم من را نمی آورد. خان به پای صمد که خرد شده بوده توجه نمی کرده و داده حسابی صمد را بزنند ( تا دیگر هوس نکند ، ناموس مردم را دید بزند ) رفتم سراغش خودم را آماده کردم تا صمد هرکاری را بکند. گفتم لااقل به روی خودم می آورد. نشسته بود کنار در حمام و فقط دخل دستش بود. گفتم حتما با عصای دستی اش ناکارم می کند یا پای چوب بندی شده اش را می کوباند به کمرم. فقط نگاهم کرد. - هنوز دکتر نشدی، یک نگاهی به پاهام بیندازی؟جرئت کردم و کنارش نشستم، نمی دانستم باید چی بگویم؟ - بیشتر برای مزاح بود - برام يك زن خوب سراغ نداري . عصایش را بالا برد - نکنه می خوای سیات کنم .
توی وان نشسته ام. بیخود صدا می زنم. زنم اگر حتی صدایم را بشنود، به روی خودش نمی آورد. آخر از اینکه کمرم را صابون بزند بدش می آید. بی حوصله لیف دسته دار را بر می دارم و به کمر می کشم. آنقدر به فکر صمد بوده ام که یادم رفته صورتم را با تیغ برانده ام و آب وان، آلبالویی شده. خودم را می شویم. باید تا هوا روشن است بروم طرف ده. مثل غروب هر پنجشنبه سر قبر صمد بروم. باید بپایم که کسی نباشد. آن موقع کنار قبرش زانو بزنم و بهش التماس کنم که بخاطر همه كارهايم شماتتم كند، فحشم بدهد.... این را هم با حسرت بهش بگویم که چطور می شد، كاري به اين نداشت كه بچه را خفه كرده اند؛ جنین را می گذاشت کنار خزینه، یا بغل تون دانی تا رشد کند و برسد، چشمانش را باز کند و وقتی می زنم پشت کمرش، با چشمهای بغ، بی اشک گریه بکند ......
______________________

*ریوار: گيوه را که مي شناسيد، پاپوش سنتي و قديمي ...در شمال فارس عده زيادي به گيوه دوزی مشغولند و به رويه گيوه (قسمت بافته شده اش) ريوار مي گويند.