چشمان بیدار- مهستی شاهرخی: در بوسنی هرزه گووین باران می بارید

 
 

چشمان بیدار - مهستی شاهرخی


All rights reserved - Contact: mahasti_shahrokhi(at)hotmail(dot)com

 
 

dimanche, août 17, 2008

در بوسنی هرزه گووین باران می بارید

تا بوسنی هرزه گووین رفتم. هنگامی که به شهر موستار مرکز بوسنی و هرزه گووین رسیدم باران بند آمده بود. تا پیش از ناهار در شهر چرخی زدیم. موستار مثل هر شهر جنگزده ای پر است از نو و کهنه. سنگفرش و آسفالت، ویرانی و نوسازی، هنوز روی دیوارهای کلانتری، عکس گمشدگان را می بینی و هنوز که هنوز است موقع پی ریزی برای ساختن بنایی جدید، از دل خاک اجسادی از دوره جنگ کشف می شود.

بوسنی ها مانند کروات ها و صرب ها، همگی جنگزده اند و روحی زخمی دارند. جنگی بیهوده و فرسایشی و مرگبار. هیچ از تجاوزها حرف نمی زنند؛ از دختر زیبایی با دو چشم درشت آبی که راهنمایم بود و داشت تز دکترایش را در مورد شاعران معاصر کروات می نوشت و برای امرار معاش، راهنمای جهانگردان شده بود چیزی در این مورد نپرسیدم. ندانستن اش بهتر از زخمی کردن روح فرشته ای با چشمان درشت آبی بود. این طور که فهمیدم، جنگ آن منطقه، مخلوطی از جنگ اقوام و ادیان است برای تملک زمین. مثل همیشه، دین و نژاد بهانه است، جنگ و قلدری و آدمکشی، همیشه برای غصب حق و مال دیگران است. همین برایم کافیست، از دخترک چشم آبی چیزی نپرسیدم.

زیر باران، بارانی که گاه نم نمک می بارید و گاه تند می شد. شهر پر از قبر موستار را دیدم و بچه های فقیر که مثل اولیور تویست به سمت مان می آمدند و دستشان را بسویمان دراز می کردند... و مگر در ایران کم بچه گدا داریم؟ در همان میدان تجریش، گدا نداریم؟

هر وقت باران کم می شد در شهر می گشتم و هر وقت تند می شد و رگبار می شد به یکی از قهوه های نزدیک پناه می بردم و سفارش قهوه و معمولاً دختر جوانی می آمد و برای یک یورو برایم یک قهوه همراه با دو راحت الحلقوم با عطر گلاب می آورد و من همراه با تلخای قهوه به این شهر داغدار و بارانی که بی وقفه می بارید خیره می شدم، تا بغضی گلویم را می فشرد یکی از راحت الحلقوم ها را در دهان می گذاشتم.

از پل موستار عکس برداشتم. پل بوسنی یکی از بناهای تاریخی موستار است که در دوران جنگ خراب شد و پس از جنگ، دوباره آن را از نو ساختند. سمت راست عکس، خالی از بناست، در حالی که عکس های چهل سال پیش موستار را که نگاه کنی آن طرف پل، آباد بوده و خانه ها و بناهایش، در جنگ به کل از بین رفته است.

با همه ی زیبایی طبیعی و برخورداری از دریا و جنگل و محصولات طبیعی، بوسنی و هرزه گووین مانند کرواسی چاه نفت ندارند و منابع اقتصادی این کشورهای کوچک ماهیگیری و کشتی سازی و کشاورزی و تولید شراب و خشکه بار است. تا پیش از رسیدن به موستار، هر کجا اتوبوس مان توقف کرد، اهالی با میوه و گل به استقبال مان شتافتند تا میوه های خود را بفروشند. میوه و یا خشکه بار را به صورت زیبایی در کاغد قیفی بسته بندی کرده بودند و با یک یورو یک بسته گیلاس درشت و شیرین مثل گیلاس های مشهد و یا زردآلوهایی به شیرینی عسل را می فروختند. وفور نعمت بود. هنوز مشتی از آلبالو خشکه های آنجا را دارم.

الان تنها صنعت بوسنی و هرزه گووین ، یک کارخانه آلومینیوم سازی است و بس! و بیشترشان در آن کارخانه کار می کنند. اقتصاد این کشورهای کوچک از راه جهانگردی و میهمانداری می چرخد و در سالهای جنگ این راه بسته شد و ندار تر از قبل شدند و حالا با جلب جهانگردی و مهمانداری قصد دارند این راه حیاتی برای امرار معاش و تغدیه خود را هموار کنند و برای همین از ورود زنان بی حجاب، به صحن مساجد ابا ندارند.

موستار تنها شهری بود که گذاشتند بی حجاب وارد حیاط مسجد جامع بشویم و در زندگیم ،برای اولین بار دیدم در مسجدی، زنانی غیر مسلمان بدون حجاب و با لباس تابستانی، همراه با مردان غیر مسلمان، با کفش، اجازه ورود به داخل مسجد را دارند! مردی کنار حوض داشت برای نماز ظهر وضو می گرفت، ما وارد مسجد شدیم! روی فرش مسجد موکت سبز رنگی انداخته بودند و حتی از ما نخواستند که کفش هایمان را در آوریم. مینا دختر جوانی که راهنمایمان در موستار بود بلوز رکابی و شلوار تنگ جین به پا داشت و هیچ برای ما معلوم نکرد که دینش چیست. مینا می گفت مادرش مسیحی و پدرش مسلمان است و والدینش از او و برادرش هرگز نخواسته اند دینی را انتخاب کند! برزخ روحی مینا دردناک بود! ولی همین برزخ به او اجازه می داد که با بلوز رکابی وارد مسجد شود و او دوست داشت روایت خود را از بی طرفی دینی داشته باشد، و احیاناً برای خود مادر مقدسی مسیحی بتراشد! راه حلی که همه نمی توانستند در بوسنی به کار بگیرند! همه نمی توانند خود را پشت آن ماسک برزخ پنهان کنند و این پدیده عمومیت پیدا کند!

موستار کنونی شانزده مسجد دارد، مساجدی با مناره هایی بلند که در عکس های چهل سال پیش نبوده. الیزابت ، یکی از دوستان فرانسوی ام که چهل سال پیش به موستار رفته بوده است چند روز پیش اسلایدهایش را آورد و با هم مقایسه کردیم . در اطراف مساجد، وجود خانه های تازه ساز، نشانه ای از بازسازی های پس از جنگ است. بوسنی کوچک است، آنقدر کوچک که شهردار موستار همان کارهای ریاست جمهوری را انجام می دهد و برایشان کافیست. سیستم گردانندگی کشور، نوعی جمهوری دموکراتیک دینی است یعنی هر بار یکی از ادیان اسلام و مسیحیت و یهودیت به قدرت می رسد و نماینده شان می شود شهردار بوسنی (و یا رئیس جمهوری بوسنی) و ریاست کشور بین سه دین می چرخد! بوسنی ظاهرش چیزی است مخلوط از ترکیه و ایتالیا، چون در خلال قرون، آنها زیر سلطه ترک های عثمانی و سپس ونیزی ها بوده اند. چیزی شرقی در فضا وجود دارد، چیزی صبور و گرم و مهمان نواز، چیزی که در تونس هم حس کرده بودم. در آن روز بارانی، بوسنی هرزه گووین، هنوز داغدار و سوگوار بود و دل پری داشت از فجایع زمانه و آسمانش بی وقفه می گریست.




<< Home

This page is powered by Blogger. Isn't yours?