چشمان بیدار- مهستی شاهرخی

 
 

چشمان بیدار - مهستی شاهرخی


All rights reserved - Contact: mahasti_shahrokhi(at)hotmail(dot)com

 
 

mercredi, mars 16, 2011

آندروماک: ندای مردگان

ژان راسین در 22 دسامبر 1639 در خانواده‌ای از طبقه متوسط متولد شد؛ ژان در خردسالی مادر و سپس پدر خود را از دست داد. پس از فوت والدینش، او زیر نظر مادربزرگ و پدربزرگش بزرگ شد و آموزش‌های کلاسیک را فراگرفت. ده ساله بود که پدربزرگش فوت کرد و ژان به همراه مادر بزرگ به صومعه پورت رویال رفت. راسین بر خلاف کودکان هم سن خود، در مکتبی مذهبی تعلیم یافت اما در همان زمان در زمینه ادبیات آموزشی وسیع دید و دو زبان یونانی و لاتین را آموخت.
آغاز نویسندگی راسین در هیجده سالگی با سرودن شعر بود و سپس به نمایش‌نامه نویسی روی آورد.
در بیست و پنج سالگی، با سرودن شعری در مدح لویی چهاردهم به دربار، راه یافت. اولین نمایش‌نامه موفق او «اسکندر» بزرگ بود که در سال 1665 توسط مولیر و بازیگران او در صحنه اجرا‌ شد و از همان ابتدا،و از اولین نمایش‌نامه، راسین مورد استقبال مردم و پادشاه قرار گرفت.
راسین از همان ابتدا منتقد پیشکوستان خود بود، و اجرای دوم نمایش را به گروه دیگری سپرد. مولیر این شیوه رفتار راسین را هرگز نبخشید . کمی بعد، راسین دو کتاب، علیه پورت رویال و استاد‌ان قدیمی خود منتشر کرد که به انتقاد از حرفه نمایش‌نامه‌نویسی پرداخته بودند. نمایشنامه های راسین همیشه با استقبال فراوانی مواجه شده است. «آندروماک» 1667، «بریتانیکوس» 1669، «برنیس» 1670، «باجازه» 1672، «میتریدات» 1973، «ایفی ژنی» 1974 و «فدر» 1977 از جمله آثار او هستند.
Lien
آندروماک:
آندروماک سرنوشت و ماجرای یکی از زنان تروا پس از جنگ ده ساله و تسخیر شهر به توسط یونانی هاست. تاریخ نگاران و نمایشنامه نویسان باستان، هومر و سنک و سوفکل و آشیل و اروپید درباره قهرمانان و جنگجویان و سرانجام زنان تروا آثار متعددی نوشته اند.

در مورد جنگ ده ساله تروا و سپس تاکتیک تسخیر شهر توسط اسب چوبینی که یونانی ها در برابر شهر گذاشتند را حتماً شنیده اید. سرنوشت زنان تروا در پایان جنگ، همچون سپاهی شکست خورده و به غنیمت گرفته شده، سپاهی داغدار عزیزان خود که باید طوق اطاعت از دشمن و کنیزی را بر گردن ببندد و از آنها اطاعت کند تا زنده بماند؛ سرنوشتی شوم و لبریز از مبارزه سرد و گاه خودکشی تنها راه حفظ آبرو و سربلندی است.
پس از سقوط شهر تروا به دست پیروس (پسر آشیل سردار رویین تن یونان) و به قتل رسیدن هکتور(شاهزاده بزرگ تروا و پسر پریام پادشاه تروا)، آندروماک (دختر پادشاه تب)، بیوه هکتور، مانند همه اسرا و غنایم جنگی تحت مالکیت پیروس است. آندروماک مجبور خواهد شد که به ازدواج با او تن بدهد. آندروماک که هنوز داغدار شوهر است، نمی خواهد با قاتلان شوهرش ازدواج کند؛ او برای نجات جان پسرش آستیاناکس، برای مدتی پیروس را سر می دواند و از او مهلت می خواهد تا خود را با زندگی نوین هماهنگ کند.
پیروس، با هرمیون (دختر هلن زیباترین زن جهان)، که عاشقانه او را دوست دارد، نامزد است. هرمیون هنگامی که متوجه می شود پیروس (پسر آشیل) خیال ازدواج با آندروماک را در سر دارد از عشق و خشم نقشه پلیدی برای انتقام می ریزد و برای نقشه خود اورست جوان، (پسر آگاممنون پادشاه کرت، آگاممنون پس از جنگ به زور با کاساندرا دختر پریام ازدواج می کند و به دست او کشته می شود) اورست که سخت عاشق هرمیون است را آلت دست قرار می دهد. هرمیون (میراثدار زیبایی و مکر هلن مادرش) با وعده ی وصال، اورست را فریب می دهد و او را وادار می‌کند پیروس را به قتل برساند، اما وقتی اورست پیروس را به قتل می رساند او را به دلیل قتلی که مرتکب شده از خود می راند و سپس خود را می‌کشد. اورست هم دیوانه می‌شود. از سوی دیگر، پیروس با تهدید به کشتن آستیاناکس، از آندروماک خواسته بود به ازدواج با وی تن در دهد. آندروماک ظاهراًرضایت می‌دهد، اما پنهانی درصدد خودکشی بر می‌آید. او که برای نیایش یه معبد رفته بود، همانجا خود را می کشد.
تراژدی «آندروماک»، فاجعه عواقب پس از جنگ است. تراژدی جنگجویان فاتح و سرداران شکست خورده و در کنارش تراژدی زنان تروا که به کنیزی گرفته شده اند و بایست با سرداران فاتح همبستر شوند. برای تصرف سرزمین و شهری مانند تروا، جنگی ده ساله صورت گرفته و فرمانده سپاه (هکتور) شکست خورده و کشته شده است و شهر و سپاه به تصرف دشمن درآمده و همسرش (آندروماک)، و پسرش اسیر دست پیروس هستند. رسم است که سرداران فاتح، زن را مانند سرزمینی تصرف کنند تا قدرت خود را نشان دهند، تصرف زن به معنای غلبه بر سرزمین و مادر زمین است. پس آندرماک مانند یک غنیمت جنگی تحت فشار و مورد تصرف پیروس قرار خواهد گرفت و مجبور خواهد شد که به رابطه با او تن بدهد.
«آندروماک» نماد حافظه عاطفی و تاریخی ملتی است که نمی خواهد فراموش کند که زمانی در اوج بوده و اکنون بایست تن به ذلت بدهد. داستان آندروماک، نمایانگر بی پناهی بازماندگان جنگ و مقاومت زنان در برابر تسلیم و تسخیر است. آیا آندروماک خواهد توانست به همسری قاتل شوهرش دربیاید؟ آیا پیروس برای پسر یتیم آندروماک، پدر خواهد بود؟ مگر پس از تخریب، پیروس خواهد توانست همان شهری که خود ده سال با آن جنگیده و با حقه تصرفش کرده و سردارانش را به خاک و خون کشیده از نو بازسازی کند و برای آندروماک همسر و برای پسر هکتور پدر باشد؟
تراژدی آندورماک، تراژدی بن بست مطلق است. در بی نظمی مطلق و هرج و مرجی عظیم که هر جنگی به دنبال دارد، شخصیت های داستان تلاش می کنند علیرغم نگرانی های موجود و خونی که بیخود بر زمین ریخته شد و هرگز فراموش نخواهند کرد بر روی پای خود بایستند و دوام بیاورند؛ و آنها می مانند تا لحظه ای که دیگر نمی توانند و سرانجام می برند و در پایان با همه رنجی که می برند درمی یابند که در اسارت هیچ مجالی نیست و صلح و آشتی و آزادگی را فقط در مرگی آبرومندانه پیدا می کنند.
در برابر میل جنگجویی و تصرف مردان، وفاداری و عشق و محبت مادرانه را از سوی آندروماک می بینیم. عشق و جنگ در تضاد خود، این تراژدی مرگبار را می سازند. حربه های تاکتیکی هرمیون برای اغوای اورست و شکست دادن پیروس در ازدواج تازه، در برابر فشار و تهدید پیروس برای تسخیر آندوماک داغدار دو شیوه جنگی هستند که در پایان همگی شکست خورده اند و قربانی جنگی مهیب شده اند که از میل کشورگشایی و خوی جنگجویی و عواقب تسخیر جهان توسط مردان ریشه گرفته است. تحت فشار قرار دادن زنان برای تمکین و تصرف و رضایت به همبستری در میان ایرانیان بسیار رایج بوده است و نمونه های مشابه را در داستانها و ادبیات کلاسیک ایران پیدا می کنیم.
در «ویس و رامین» اثر فخرالدین اسعد گرگانی، موبد پادشاه (اسمش موبد است اما پادشاه است) که پیرمردی است و در جنگ پدر ویس را شکست داده و کشته است به زور ویس را که هنوز لباس سوگواری به تن دارد به عقد خود در می آورد و ویس با ترفند سوگواری برای پدر، از تمکین او سر باز می زند. موبد برای راضی کردن ویس که عاشق رامین (برادر کوچک موبد پادشاه) شده است او را سخت شکنجه و تنبیه می کند تا وادار به تمکین شود، ویس با تدبیر و نیرنگ و همکاری دایه اش موفق می شود برای مدتی از چنگ او در امان بماند.
داستان ویس و مقاومت او در برابر پادشاه، شباهت هایی با آندروماک دارد. آ
ندروماک را می توان با شخصیت فرنگیس، دختر افراسیاب و همسر سیاوش و مادر کیخسرو در شاهنامه نیز مقایسه کرد. البته در شاهنامه سیاوش (پسر کیکاوس) که مانند یوسف خوبرو و پاک است و تن به تمکین (زلیخایی دیگر) سودابه نداده و عاشق همسرش است، به فتنه سودابه، متهم به ناپاکی می شود. او طبق عقاید زرتشتی برای اثبات پاکی خود از میان آتش بگذرد که می گذرد و از این آزمون سربلند بیرون می آید.
اما سیاوش بر اثر فتنه ای دیگر سرانجام سر بریده می شود و فرنگیس که حامله است توسط سربازان پدرش افراسیاب مورد آزار قرار می گیرد اما با وساطت پیر خردمندی، فرنگیس باردار از مرگ نجات پیدا می کند و از حمایت زوج خردمند بهره مند می شود تا کودکش را در خانه آنها به دنیا بیاورد. اما آندروماک بیچاره تر از این حرفهاست که کسی به کمکش بیاید و چاره ای جز خودکشی ندارد. او ترجیح می دهد بمیرد و به ننگ همبستری با قاتل همسر خود و مهاجمان به سرزمینش تن ندهد. اما فرنگیس شوهرش را بر اثر فتنه ای از دست داده و هنوز امیدی به ادامه زندگی در پناه خرد هست.

در داستانهای عامیانه ایرانی، در «سمک عیار» از ازدواج تحمیلی گورخان با آبان دخت همسر خورشید شاه و به غل و زنجیر کشیدن وزندانی کردن او برای وادار کردنش به تمکین سخن رفته است.
***
" ژان راسین" نمایشنامه تراژیک «آندروماک» را با الهام از تراژدی "آندروماک" اثر اورپید نمایشنامه نویس یونان باستان، در سال 1667 میلادی در پنج پرده‌ نوشته است. این نمایشنامه تلخ از همان ابتدا در دربار ملکه فرانسه با موفقیت روبرو شد و نویسنده‌اش را در بیست و هشت سالگی را به شهرت رساند و راسین را در کنار مولیر و کرنی، نمایشنامه نویسان بزرگ فرانسوی قرار داد و همیشه توسط بهترین و تواناترین بازیگران دوران خود بر روی صحنه رفته است. آندورماک از نظر کیفیت های زیباشناسی، از درجه والایی برخوردار است. بیان احساسات و افکار پنهان و تضادهای روح بشر با کلماتی موزون از ویژگی های آندروماک است. در تراژدی آندروماک با کلماتی آهنگین بین عشق و نفرت و خشم و میل به آشتی سفر می کنیم اما جز مرگ راهی نیست. مگر می شود با قاتلان پیوندی عاشقانه بست؟ و مگر می شود پس از دست دادن عزیزان؛ دست آشتی قاتلان را فشرد؟ این نمایشنامه با ترجمه پویان غفاری توسط موسسه انتشاراتی افراز در ایران منتشر شده است.
تراژدی آندروماک به قلم ژان راسین از موسیقی و آهنگی زیبا برخوردار است و از جمله متون زیبای ادبیات کلاسیک فرانسه است. ژان راسین با قلمی شیوا و آهنگین و با شیوه ای بسیار موزون، عشق و وفاداری و خشم و نفرت و عواطف و احساسات بشری را به رشته تحریر درآورده است. از طریق متن زیبای راسین و کلمات آهنگین آن، ندبه های زندگان و نداهای مردگان که هر یک چشم و چراغ کشوری و ملتی بوده اند را به وضوح می شنویم و تاریخ ملتی را می بینیم که حتا پس از مرگ نیز به مدد ادبیات و شعر و موسیقی و هنر هرگز فراموش نخواهد شد چرا که توسط بهترین نویسندگان عصر خود و قرنها پس از آن، برای همیشه فاجعه اش در خاطره بشریت حک شده است.
کارگردانی نمایش «آندروماک» در کمدی فرانسز توسط موریل مایت، بر اساس تحلیل عمیق متن و اجرای آن در دکور و لباس هایی با طراحی زیبا، دیدن این نمایش تراژیک را دلپذیر می کند.
Lien

Libellés : , , ,


This page is powered by Blogger. Isn't yours?