vendredi, août 28, 2009
عصر توهم زدایی
امسال تابستان مانند همه ایرانیان، دلشوره نگذاشت تا به برنامه های شخصی ام بپردازم و در نتیجه به جشنواره تئاتر آوینیون نرفتم و شاهدی از دور برای جنبش و به دنبالش سرکوب و کشتار مردم، بودم. صحنه هایش گاه مانند تراژدی های یونان باستان و مراسم قربانی فجیع و خونبار بود. از سوی دیگر خواندن خیمه شب بازی های رژیم و مخالفان درون حکومت و از سوی دیگر تلاش های مخالفان و آکروبات بازی اپوزیسیون و شبه اپوزیسیون به کمدی تلخ و آشکاری می مانست که هیچ لبی را به خنده نمی گشود.
گاهی انگار همه نقش بازی می کردند! بی خود نیست که شکسپیر دنیا را به سالن تئاتری تشبیه می کند که هر کس در نمایش زندگی، نقشی که به او محول شده است را ایفا کند. مگر نه این که احمدی نژاد را برای نقش ریاست جمهوری منتصب کرده اند؟ و آن دیگری چه؟ مگر آن دیگری و یا آن دیگران برای نقشی که خود را برای کسب آن نامزد کرده اند شایسته بوده اند؟ و نقش ما چه؟ ما چه می کنیم؟ - هیچ چیز به اندازه تئاتر نقش افراد را در صحنه اجتماع عریان نمی کند.
ویلیام شکسپیر در نمایش هایش از چهره ی شیطانی سیاستمداران پرده برداشته است. ریچارد سوم برای رسیدن به قدرت از هیچ نیرنگی فروگذاری نمی کند و شکسپیر چه زیبا و چه روان همه ی حقه ها و زبان بازی های او را به تماشاگر آشکار می کند. چه راحت و چه زیبا شکسپیر تماشاگر را شاهد می گیرد تا در برابر چشمانش حقه ها و مهارت های ریچارد سوم را در مردم فریبی و در جنایت بر همگان آشکار کند.شکسپیر در اتللو، از ابتدا تماشاگر را به بیگناهی و پاکی دزدمونا آگاه می کند و آهسته آهسته نشان می دهد که یاگو چگونه برای رسیدن به قدرت، توطئه می چیند تا با بی آبرو کردن او، خاندان اتللو را براندازد.
در مکبث، تماشاگر آگاه است که مکبث برای رسیدن به قدرت با ساحره ها و نیروهای اهریمنی هم پیمان و هم راه است و به کمک همسرش هر چه را بر سر راهش ببیند می کشد و نابود می کند تا به قدرت و به سلطنت برسد.
در هملت، تماشاگر شاهد جنایت عمو و به قتل رسیدن پدرش و فریب گرترود (مادر هملت) است. همه برای رسیدن به قدرت! و از سوی دیگر، هملت برای نمایاندن حقیقت از تئاتر کمک می گیرد و راز جنایت را به شیوه ای نمایشی در برابر دید قاتلان و درباریان به روی صحنه می آورد. در رومئو و ژولیت، شکسپیر به تماشاگر نشان می دهد که در جهانی چنین قدرت طلبانه و کینه جو، هر نوع عشقی محکوم به مرگ است و خارج از دایره ی قدرت، هیچ معصومیتی وجود ندارد و یا اگر وجود داشته باشد محکوم به اطاعت و در نتیجه مرگ است.
شاه لیر، پایان یک دیکتاتوری است، دیکتاتوری مستبد که دارد کفاره اعمالش را با در به دری می پردازد. دیکتاتور، در میان اطرافیان و خانواده اش بازتولید شده است. همه اش برای رسیدن به ارثیه یعنی پول و در نتیجه برای قدرت است. شکسپیر از همان ابتدای داستان به تماشاگر نشان می دهد که دیکتاتورها، تاب آزادی بیان و حقیقت یابی را ندارند. آنها برای بقای خود، همواره به متملقان و چاپلوسان نیازمند بوده اند. حقیقت و محبت برای دیکتاتورها معنایی ندارد و از دید آنها محکوم است.
پیش از تعطیل تابستانی تئاترها، چند نمایش کلاسیک دیدم. از کورنی و مولیر و .. و بالاخره نمایش "ایل کامپیه لو" (میدانچه کوچک) از کارلو گلدونی! اینها چه راحت همه چیز را در برابر چشمان تماشاگر می گذارند تا او خودش فکر کند و ببیند کی مریض است (مریض خیالی اثر مولیر) کی دکتر است (مریض خیالی) کی کلاش است (مریض خیالی) و کی با کی رابطه دارد یا ندارد (توهمات خنده دار از کرنی) و کی ادای رابطه را درمی آورد (توهمات خنده دار از کرنی) و کی دارد فیلم یا نمایش بازی می کند (توهمات خنده دار از کرنی)!در دوره توهم زدایی، ادبیات و فلسفه یا هنر اندیشیدن از طریق تئاتر به مردم منتقل می شود و باعث رشد فکری شان می شود. فرهنگ سازی هنرمندان عصر خردگرایی و روشنگری، هنری انقلابی است که از طریق بیان یک ماجرا به شیوه ای نمایشی، با اجرایی زنده در برابر چشمان بیننده جان می گیرد، گاه او را می فریبد، گاه او را شاهد می گیرد و گاه او را به مقایسه وادار می کند و در نتیجه سرانجام او را وادار به اندیشیدن می کند. به مرور بر اساس نمایش هایی که این اواخر دیده ام کوتاه کوتاه در این زمینه می نویسم.
Libellés : Littérature, Molière, Shakespeare, Théâtre























