چشمان بیدار- مهستی شاهرخی

 
 

چشمان بیدار - مهستی شاهرخی


All rights reserved - Contact: mahasti_shahrokhi(at)hotmail(dot)com

 
 

jeudi, juin 17, 2010

ازدواج اجباری


«ازدواج اجباری» موضوعی که بسیاری از نویسندگان در تراژدی ها و کمدی های خود مورد بررسی و نقد قرار داده اند، در یک نمایش کوتاه کمدی - باله یک ساعته توسط مولیر از زوایای گوناگون و از دید افراد مختلف مورد بررسی قرار می گیرد و دانش جامعه شناسی و مردم شناسی نویسنده ای ماندگار را هویدا می سازد. «ازدواج اجباری» دومین کمدی - باله مولیر و حاصل همکاری دو هنرمند بزرگ (مولیر - لولی) است، آنها مجموعاً نه کمدی - باله نوشتند، مولیر کلام و اشعار نمایش را و لولی موسیقی آوازها و رقص ها را. مولیر در همین دوران «تارتوف» را هم نوشت. با مرگ مولیر دوران کمدی - باله نیز به پایان می رسد.
«ازدواج اجباری» ازدواج را از دیدگاه های مختلف در یک کمدی مفرح و به قول "سگنارل"، پرسوناژ اصلی نمایشنامه اش «نشاط آور» توصیف می کند. سگنارل که پنجاه سالگی را پشت سر گذاشته است بورژوایی است که زندگی مرفهی را در انگلستان و هلند و ایتالیا پشت سر گذاشته است و حالا به فکر ازدواج افتاده است. او برای ازدواج با "دوریمن"جوان، دختر آقای آلکانتور، قرارومدارهایش را گذاشته است و حالا دارد در خلال نمایش، در مورد ازدواج از همه نظرسنجی می کند. در پایان سگنارل به این نتیجه رسیده است که ازدواج دختر جوان با او فقط به خاطر پول است و پشیمان شده است اما برادر عروس به او تعهداتش را یادآور می شود و سگنارل را به ازدواج برنامه ریزی شده با دخترجوان مجبور می کند. البته نمایش کمدی است و پایان نمایش کمدی و چه کمدی ای خنده دارتر از ازدواج هایی که در اطراف خود می بینیم؟
در این نمایش کوتاه موزیکال، ازدواج و تشکیل خانواده از زاویه دوست و آشنا و فیلسوف و تماشاچی و سرانجام جامعه مورد بررسی قرار می گیرد و در پایان همگی به یک نتیجه واحد می رسیم، چه بخواهیم چه نخواهیم، «ازدواج» قرادادی اجتماعی و اجباری است و راه ازدواج با راه عشق و سعادت جداست. در میان پذیرش این واقعیت مفرح است که سرانجام دختر جوان را در میان هرهر خنده به ازدواج مرد پنجاه و چند ساله سرد و گرم چشیده در می آورند.
از نکات جالب این اجرا، حامله بودن بازیگر نقش اول یا دوریمن جوان بود که این دومین باری است که در کمدی فرانسز بازیگری را با شکم برآمده در حال ایفای نقش می بینم. راستش شرایط بازیگری در دنیا تغییر کرده است و فقط بازی است که اهمیت دارد، بازیگر نقش اول «فانتازیو» زن است که نقش مرد را بازی می کند، و یکی از بازیگران «توهمات خنده دار» زنی بود که هشت ماهه یا نه ماهه حامله بود و گمان می بردم همین الان است که روی صحنه بزاید، ولی از سوی دیگر زیباست که زنان علیرغم محدودیت های جسمی و نقش مادری و آبستنی از شغل بازیگری دست برنمی دارند و تا آخرین لحظه روی صحنه باقی می مانند.
«ازدواج اجباری» تا یازده ژوییه در استودیو تئاتر کمدی فرانسز (کنار موزه لوور) بر روی صحنه است

Libellés : ,


jeudi, mars 25, 2010

"میستر بوف" و داریو فو

"میستر"، نام نمایش مذهبی و نیایشی در دوران قرون وسطا در اروپا است. نمایشاتی بر اساس تابلوهایی برگرفته از حدیث ها و داستان های کتاب مقدس. در کنار نمایشات تعزیه مانند "میستر"، نمایشات خنده دار مردمی بر اساس همان حدیث ها وجود داشت که نقال آنچه در دل داشت یا هر چه مردم در دل داشتند را به شیوه ای خنده دار در برابر مذهب بیان می کرد، این نوع نمایشات "میستر بوف" یا نمایشات نیایش های مردمی نامیده می شد.
در "میستر بوف" راوی، قصه گو؛ یا همان نقال به شیوه ای روایی، ماجرایی از کتاب مقدس را در عین بازسازی به سخره می گرفت و مردم را می خنداند. نقال این نوع نمایشات، اصطلاحاً در ایتالیا شعبده باز (البته شعبده باز کلمات) نامیده می شده است. نقال ها یا شعبده بازان کلمات، معمولاً لباسی مانند ژوکر با کلاهی منگوله دار و دلقک وار می پوشیدند و با بازی تک نفره خود حدیث را همراه با نگاه شکاک و ریشخندآمیز و انتقادی خود، بازی و بازسازی می کردند. نقالی این نوع نمایشات کار خطرناکی بود و این هنرمندان، اگر به دست کشیشان قرون وسطا می افتادند مجازاتشان مرگ بود.
داریو فو هنرمند بزرگ تئاتر (بازیگر و نمایشنامه نویس و برنده نوبل ادبی) پژوهشی بر روی این نمایشات قرون وسطایی داشته است و این روایات را جمع آوری کرده است و به کمک فرانکا رامه همسرش، بر روی کاغد آورده است (1969). "میستر بوف" های داریو فو، اوج هنر و خلاقیت بازیگر است چون بازیگر با دست خالی و در صحنه خالی، یک نمایش مذهبی را همراه با نقدش، در میدانگاه و مکان های عمومی به روی صحنه می آورده است. "میستر بوف" های داریو فو، توسط بازیگر خلاقی نوشته شده است که در ایامی که جوان تر بود نقش راویان مرد را خودش بازی می کرد و نقال زن را همسرش بازی می کرد. به خاطر سنت کمدیا دلارته در ایتالیا، بازی این نمایشات کمدی با اغراق همراه است و در لحظاتی انگار داریم نمایش کارتون می بینیم. نکته اساسی آثار نویسندگانی که در عین حال بازیگر هم هستند، سنت شکسپیر و مولیر، و به دنبالش هنر بازیگری داریو فو و فرانکا رامه، در این است که در حین دیدن نمایش و خواندن دیالوگ ها، به خوبی به این ریزه کاری و زیباشناسی اثر پی می بریم و نوشته در هنگام بازی معنا پیدا می کند.
"میستر بوف" در اجرای کمدی فرانسز به دو قسمت دو ساعته تقسیم شده است که به تناوب در تئاتر کمدی فرانسز تا نوزده ژوئن توسط گروه کمدی فرانسز و به کارگردانی موریل مایت بر روی صحنه خواهد بود. "میستر بوف" با نقالی یا روایت و سپس تابلوی بی کلامی از صحنه های کتاب مقدس به تناوب، یکی در میان اجرا می شود.
به مناسبت اجرای "میستر بوف" اثر داریو فو، خانه فرهنگ ایتالیا و کمدی فرانسز، دیدارهایی با گروه بازیگران و کارگردان و داریو فو و فرانکا رامه در خانه فرهنگ ایتالیا برنامه ریزی کرده است که پنج شنبه 25 مارس، در ساعت هفت عصر "داریو فو"ی بازیگر با علاقمندانش دیدار خواهد داشت و به سئوالات آنها در مورد نمایش و نحوه بازیگری در آن پاسخ خواهد گفت.
دیدن "میستر بوف" برای ما ایرانیان که با سانسور عظیم حکومت دینی مواجه هستیم بسیار جالب است، آیا خواهد رسید روزی که ما هم در ایران بتوانیم "میستر بوف" های خود را اجرا کنیم و مذهب و حدیث های معجزه وار کتاب های آسمانی را مورد سئوال قرار دهیم؟ لطفاً کمی خنده! لطفاً کمی شوخی!

Libellés : , ,


samedi, décembre 19, 2009

کمدی آقای تازه به دوران رسیده

"آقای اصیل زاده " نمایشنامه ای از مولیر است که امشب، شنبه شب از کانال سه فرانسه پخش می شود. آقای ژوردن فردی پولدار اما تازه به دوران رسیده که می خواهد خود را جزو اعیان و اشرا ف جا بزند و رویاها و نقشه ها در سر دارد. او می خواهد کدهای فرهنگی طبقه ی بالاتر را یاد بگیرد و معلمی استخدام می کند و تازه می فهمد که چهل سال است به نثر حرف می زده و نمی دانسته!!!!!
Le bourgeois gentilhomme
FR3: 20h35 - 22h19


Libellés : ,


jeudi, décembre 17, 2009

فیگارو!... فی گارو!...فی...گا...رروو!

مولیر و کورنی نویسندگان قرن هفدهم فرانسه اند البته کورنی پیش از مولیر و در ابتدای قرن به دنیا آمده بود و شانس این را داشت که عمری نسبتاً طولانی داشته باشد، در حالی که مولیر بیش از پنجاه و یک سال زندگی نکرد.
مولیر و کورنی در مقایسه با کارلو گلدونی (در ایتالیا) و یا بومارشه قدیمی تر و پیشکسوت محسوب می شوند. گلدونی و بومارشه نویسندگان قرن هیجدهم و قرن روشنگری اند و از خردگرایی نویسندگان پیشین بهره می گیرند و نور دانش را درآثار خود با ظرافت و زیبایی منعکس می کنند.
در جستجوی نقاط مشترک در نمایشنامه نویسی دو نویسنده فرانسوی، مولیر و بومارشه به شخصیت فیگارو برمی خوریم. فیگارو، پرسوناژی نه چندان اصلی، ولی بسیار مدبر در "ریش تراش سویل" اثر بومارشه است. "ریش تراش سویل" به نظم نوشته است و برای اپرایی با موسیقی روسینی.

پیش از این، مولیر در "مکتب زنان"، چهره ی مستبد پیرمرد و حقه ها و ترفندهایش را برای مطیع نگه داشتن زنان و زیردستان به صورت آیین نامه ای مکتوب به دختر ارائه می دهد تا آن قوانین اخلاقی را از بر کند و در زندگی رعایت کند. اخلاقیاتی که از "زن" موجودی خوار و بی هویت و برده می سازد و در عوض پیر کفتاری که می خواهد در قالبی خیرخواهانه او را به شوهری او درآورد همچون ارباب و مالکی الهی بر تن و جان زن تصویر می سازد. خوشبختانه در پایان نمایش جوانی وجود دارد که دختر او را پسندیده است و از ازدواج با کفتار هرزه نجات پیدا می کند. البته در عالم واقعیت همه دختران بی سرپرست شانس او را ندارند تا با جوانی که خود برای ازدواج پسنده اند ازدواج کنند. صحنه هایی از مکتب زنان را ببینید: یک و دو با بازی ایزابل آجانی در نقش آنیس و سه با بازی دانیل اوتویه و به کارگردانی ژان پیر ونسان و چهارم، باز اجرای دیگری از مکتب زنان! در این صحنه معصومیت و بیگناهی و بی تجربه گی آنیس در بیان غرایز طبیعی خود شگفتی برانگیز و دلنشین است.

داستان "ریش تراش سویل"، ماجرای پیرمرد مستبدی است که سرپرستی دختر جوانی را به عهده دارد و مدام در حال کنترل و مراقبت از دخترجوان است و قصد دارد با دختر ازدواج کند ولی نمی داند که دختر به جوانی که از اشراف است دلبسته است. پیرمرد در پایان مجبور می شود دختر را به عقد جوان در بیاورد و از خودخواهی خود برای تملک دختر جوان دست بشوید. صحنه ای از "ریش تراش سویل" را در اپرای باستیل ببینید و بخش های یک و دو و سه را بنگرید و بشنوید و صحنه هایی از "ریش تراش سویل" را به صورت نمایش و در کمدی فرانسز و به صورت اپرا در جشنواره آوینیون ببینید.
داستان "ریش تراش سویل" اثر بومارشه همان ماجرای نمایشنامه "در مکتب زنان" اثر مولیر است و به نثر و در قالب نمایشنامه برای تئاتر نوشته شده بود. ماجرای "مکتب زنان" یا "ریش تراش سویل" شما را به داستان کوتاه "داش آکل" از صادق هدایت نمی اندازد؟
نگاه های مختلف نویسندگان و فرم ظاهری اثر برای ارائه به خواننده، این آثار را از هم متفاوت می کند وگرنه در یک خط هر سه ماجرایشان به هم شبیه است. شباهت پیرمرد مستبد با خنزرپنزری های زورگوی شرقی باعث شده است که در دوران اخیر کارگردان ها ظاهری شرقی به نمایش های خود بدهند.

چند سال پیش، آریانا موشکین "تارتوف" اثر مولیر را به شکل حاجی زورگویی که از هیچ دروغ و حقه ای فروگذار نیست و مدام تقیه و تزویر می کند به روی صحنه آورد. بومارشه با الهام از تارتوف مولیر نیز نمایش نامه ای نوشته است. اجرای اپرای "ریش تراش سویل" در اپرای باستیل نیز به گونه ایست که داریم سرنوشت یک شیخ عرب و یا یک فرمانروای ترک را در برابر حرمسرایش مشاهده می کنیم. البته در پایان زن نقاب و برقع از رخ برمی گیرد و حرم و پرده ها را پاره می کند و بند اسارت می گشاید و به عقد ازوداج، جوانی که خود برای همسری پسندیده است در می آید و از خانه پیرمرد نجات می یابد. "ریش تراش سویل" توسط حسن ره آورد به فارسی ترجمه شده است.
بومارشه نویسنده دوران روشنگری و انقلاب فرانسه است. مردی سیاستمدار و سیاست دان که از طریق نوشته اش روزگار ملتهب دوران خویش را تصویر می کند. او از زبان فیگارو به سخن در می آید. شخصیت فیگارو، بعدها در اثر دیگری از بومارشه، "عروسی فیگارو"تبدیل به پرسوناژی اصلی تر می شود و سخنانی آشوبگرانه و انقلابی را از دهان فیگارو در افشای فساد حکومت می شنویم. از جملات نمایش "عروسی فیگارو" که از زبان فیگارو نقل می شود و اکنون در زبان فرانسه تبدیل به جملات قصار شده است: "استفاده، اغلب سوء استفاده است"، "شما فقط به خودتان زحمت به دنیا آمدن را داده اید و نه چیزی بیش!"، "اثبات این که "حق با من است" تاییدی بر "خطای من" است"، و در صحنه ای فیگارو به آقای کنت نزدیک می شود.
- خیلی وقت است که آقا چهره مرد دیوانه ای را ندیده است؟
- آقا درست در همین لحظه!
- از آن جایی که چشمانم را مانند آینه ای به کار گرفته اید، آنرا برای مطالعه و پیش بینی به کار ببرید!" این را فیگارو پاسخ می دهد (توجه: ترجمه فارسی نقل به معنی است)
در نمایش "عروسی فیگارو"، فیگارو می خواهد با سوزان ندیمه کنتس ازدواج کند ولی کنت مستبد و هرزه در صدد سوء استفاده جنسی از سوزان است. در این نمایش همبستگی زنان و از سوی دیگر قدرت تشخیص و تفاهم فیگارو در اعتماد به همسر آینده اش، فوق العاده دلپذیر است. فیگارو گاهی بدون هیچ پرسشی و بدون این که سر در بیاورد چه می کند با سوزان همکاری می کند چرا که عشق و اطمینان با هم می آیند و فیگارو سوزان را برای ازدواج و عشق و آینده می خواهد.
سوزان موفق می شود با همکاری نامزدش فیگارو و کنتس، کنت هرزه را رسوا کند و پایان نمایش با عروسی فیگارو و سوزان و تشکیل خانواده ای نوین بر اساس اعتماد و حسن نیت و احترام به زنان به منزله انسان است. پیوندی مدرن و انقلابی برای آینده ای بهتر!

در نمایش "عروسی فیگارو" اثر بومارشه، سوزان و کنتس ما را با زندگی و شرایط زندگی زنان در طبقات مختلف جامعه آشنا می کنند. کنتس از اشراف است و ثروتمند و قدرتمند، ولی در برابر اخلاقیات و پیوند زناشویی خود سنتی است، کنتس به شوهر هرزه خود وفادار است و فکر خیانت را هم به مغز خود راه نمی دهد و از سوی دیگر، سوزان شاد و شنگول که دارد با خوشی به عقد فیگارو در می آید در تارهای فساد دربار اسیر می شود و کنت تقاضای خدمات پنهانی از او دارد، آن هم درست در لحظه ای که او دارد زندگی نوینی را با عشق آغاز می کند. در پایان، فرودستان و آسیب دیدگان جامعه، همگی با کمک هم کنت هرزه را افشا می کنند و این نحوه تفکر بازتاب اندیشه انقلابی عظیم است که در فرانسه در حال وقوع است. "عروسی فیگارو" با موسیقی موزارت بعدها تبدیل به اپرایی ماندگار می شود. قطعه ای از عروسی فیگارو را با صدای پاوارتی بشنوید و قطعه نهایی عروسی فیگارو را ببینید و سپس به صورت اپرا بشنوید.

در نمایش "عروسی فیگارو" هم مضمون "راست یا دروغ" و توهم آفرینی برای فتنه گری نقش اصلی را بازی می کند. اما خواننده و بیننده همچون فیگارو، ذهنش هشیار و سالم است و گول نمی خورد و گرچه در نمایش بارها اتفاق می افتد که صحنه ای ساختگی برای افشای خیانت کنت یا کنتس و برای فتنه گری صورت می گیرد ولی سوزان و فیگارو چون مردمانی نوین برای جامعه ای نوین هستند با هشیاری و روشن بینی این پیشآمدهای خنده دار را پشت سر می گذارند و خائنان واقعی را رسوا می کنند.
در پاک اندیشی نسبت به زنان، یعنی حسی که نمایشنامه به خواننده منتقل می کند، حقیقتی روشن و آزادیخواهانه نهفته است که حقیقت انقلاب آزادیخواهانه ایست که چندی بعد به وقوع خواهد پیوست و دست افراد خودکامه را از زندگی شهروندان کوتاه خواهد کرد تا در سلامت و آرامش پیوند جدید و زندگی نوین خود را آغاز کنند.

بعدها، صد و پنجاه سال بعد، در ابتدای قرن بیستم، نویسنده مجاری - اطریشی تبار آلمانی زبان که سرانجام در پاریس درگذشت، اودون فون هورواته، در ادامه "عروسی فیگارو"، نمایشنامه "طلاق فیگارو" را نوشت.
"طلاق فیگارو" در حال حاضر در کمدی فرانسز به روی صحنه است. در نمایش "طلاق فیگارو" انقلابی که ضربانش را در "عروسی فیگارو" شنیده بودیم به وقوع پیوسته است. چند هفته از ازدواج فیگارو نگذشته است که خلع سلطنت و فرار اشراف به نقاط دیگر آغاز می شود. کنت و کنتس به کمک سوزان و فیگارو جان خود را نجات می دهند و به خارج از فرانسه می گریزند. در تبعید زندگی شکل دیگریست و فیگارو تحمل رفتار اشرافی کنت و کنتس را ندارد و آنها را به حال خود رها می کند. فیگارو (آرایشگر سویل) آرایشگاه به راه می اندازد و... در موردش بعداً خواهم نوشت.

Libellés : , ,


dimanche, novembre 08, 2009

مولیر: خسیس یا مکتب دروغ

"خسیس یا مکتب دروغ" یکی از محبوب ترین نمایشنامه های مولیر است. در "خسیس" مولیر، خست و گدابازی را از طریق نمایش رفتار و گفتار و افکار هارپاگون به نهایت درجه نشان داده است. خسیس فقط به خودش فکر می کند و به فکر خوشبختی هیچکس جز خودش نیست. او همه چیز را فقط برای خود می خواهد: پول، زن جوان و گنجینه ی طلا فقط و فقط برای خودش!

ترجمه فارسی "خسیس" مولیر، برگردان از رضا سید حسینی را ببینید. خسیس نمایشنامه ای به نثر و در پنج پرده است و ماجرای مردی است ثروتمند که دختر و پسر جوانی دارد ولی به جای آن که به فکر خوشبختی و رفاه فرزندانش باشد با تنگ نظری و گدابازی همه اهالی خانه را به تنگی بسته است. این مرد این قدر خسیس است که به آشپزش می گوید بدون صرف هزینه، غذای مفصل تهیه ببیند و برای این که اهالی خانه کمتر بخورند می خواهد بالای آشپزخانه اش بنویسد: "خوردن برای زندگی کردن است نه زندگی کردن برای خوردن!"
آیا تا به حال امثال هارپاگون را ندیده اید؟ من مردی را دیدم که پیش از بیرون رفتن از خانه تلفن را توی کمد قفل می کرد تا اهالی خانه در غیابش به بیرون زنگ نزنند. موقع بیرون رفتن از خانه بخاری یا کولر را خاموش می کرد و اگر شب بود احیاناً چراغ برق را هم بی توجه به اهالی خانه خاموش می کرد و بیرون می رفت. شخصی را می شناختم که هنگام خروج از خانه، کمدهای آشپزخانه و یخچال را قفل می کرد. شما چی؟ هارپاگون هم کاریکاتوری از این افراد است. خست او بی حد و مرز است. او آنقدر خسیس است که برای این که به دخترش جهیزیه ندهد می خواهد دو دستی و خشک و خالی دختر نازینش را به همسایه بدهد.
تمام فکر و ذکر هارپاگون پول است و پول و صندوقچه ای که سکه های طلایش در آن نهفته است و یک بار از فکر گم شدن صندقچه نزدیک است سکته کند و برای پس گرفتن صندوقچه حاضر به هر نوع سازش و معامله ایست. خسیس با پولهای خود خوشبخت است. خوشبختانه نمایش کمدی است و با پایان خوش تمام خواهد شد چون دختر و پسرش از ازدواج های اجباری با کسانی که دوست ندارند نجات پیدا می کنند و با آنها که تصادفاً اشرافزاده های ثروتمندی از آب در می آیند ازدواج می کنند و همه چیز به خوبی تمام می شود و هارپاگون هم البته به عشق خود یعنی به صندوقچه پولش می رسد.

خسیس در کتاب درسی کودکان در فرانسه تدریس می شود. حکایت اصلی خسیس از یکی از افسانه های لافونتن، "خسیسی که گنجش را گم کرد" ریشه گرفته است و طرح آن را که توسط گوستاو دوره ترسیم شده است را در سمت چپ می بینید. خسیس بارها و بارها به روی صحنه آمده است و اثری جاودانه است چون حقارت روح بشر را نشان می دهد، بشری که اسیر مال و منال است و "خسیس برای پول زندگی می کند نه این که پول را برای زندگی کردن بخواهد."
خسیس را به اشکل مختلف به روی صحنه آورده اند. تراژیک و تلخ و یا خنده دار و مضحک و هارپاگون همه ی اینها هم هست. میشل سررو در نقش هارپاگون جنبه نکبت خست روحی هارپاگون به نمایش در آورده است و کمدینی مانند لوئی دو فونس جنبه مضحک این خست را تا حد انفجار به معرض نمایش می گذارد. از خسیس فیلمی با شرکت لوئی دوفونس در نقش هارپاگون و میشل گالابرو (در نقش آشپز وغیره: چون این خسیس بخیل از او در چند نقش کار می کشد) در سال 1980 تهیه شد که صحنه هایی از آن را بر روی اینترنت می بینیم. باند آنونس فیلم خسیس با شرکت لوئی دوفونس/ هارپاگون و عشق پول / هارپاگون بخیل و عابد در کلیسا/ خسیس بخیل در برابر ازدواج و آینده فرزندانش/ و بالاخره مونولوگ خسیس با اجرای ژرار له نورمن




ــــــــــــــــــــــــــــــــــــ


مطالب مرتبط: عصر توهم زدایی / "توهمات خنده دار" اثر پیر کرنی

ایل کامپیه لو" یا (میدانچه کوچک) اثر کارلو کارلو گلدونی/


مولیر: خسیس یا مکتب دروغ/ مولیر: بیمار خیالی یا نویسنده حقیقی؟

Libellés : ,


samedi, octobre 24, 2009

مولیر: بیمار خیالی یا نویسنده حقیقی؟

"بیمار خیالی" آخرین اثر مولیر است. مولیر نمایشنامه های بسیاری در مورد پزشکان و بیماران نوشته است و پزشک و بیمار به صورتی نمادین نظرگاه او را نسبت به جهان و عوارض اجتماعی و رفتارهای انسانی آشکار می کند. بیمار خیالی اثر مولیر در سه پرده:

یعنی تا به حال بیمار خیالی ندیده اید؟ مگر تا به حال بیمار قلابی ندیده اید؟ در همین فضای هنری ایرانیان، چند نفر را می خواهید نام ببرم که خود را پشت بیماری های آسم و سرطان و چه و چه پنهان کرده اند و مدام تمارض می کنند؟ یعنی تا حالا ندیده اید چطور این بیماران خیالی با جلب ترحم مدام از بقیه کار می کشند و از مردم سوء استفاده می کنند؟

خلاصه داستان: آرگان، پرسوناژ اصلی "بیمار خیالی" هم چیزیش نیست ولی خیال می کند بیمار است و البته بیمار هم هست اما بیمار روحی کجا تا بیمار جسمی کجا! آرگان شیوه ای گیاهی برای زندگیش در پیش گرفته است مثل گیاهی در گلدان مدام در تختش خفته است و ناله می کند. دکتر هم چون شارلان است به او نسخه ها و دستور معالجاتی می دهد تا حق طبابت خود را بگیرد. آرگان آنقدر عقده بیماری دارد که می خواهد آنژلیک، دختر جوان خود را به عقد ازدواج با پسر دکتر شارلان که یک "خنگ خدا" بیش نیست مجبور کند تا همیشه یکی دکتر از فامیل بالای سرش باشد. از سوی دیگر آنژلیک، شیفته جوانی است که با حقه و کلک خود را به لباس معلم موسیقی درآورده تا به خانه ی آنها راه پیدا کند. از طرف دیگر همسر دوم آرگان، که به خاطر پول با او ازدواج کرده است به کمک وکیل و محضر و با شیرین زبانی در صدد بالا کشیدن مال آرگان است. این وسط "توانت"، خدمتکارشان، هم هست که از دست بهانه ها و ماجراهای بیمار خیالی پیمانه صبرش لبریز شده و گاهی با تغییر قیافه خود را به شکل دکتر در می آورد و سر به سر آرگان می گذارد.

برادر آرگان نیز با گروه تئاتر سر می رسند و پس از کمی دست انداختن آرگان، برای فهیمدن این که چه کسی به آرگان محبت حقیقی دارد، برادرش به آرگان پیشنهاد می کند که او خود را به مردن بزند تا عکس العمل اطرافیان خود را ارزیابی کند. مرگ ساختگی و فوت دروغین آرگان دست کلاهبرداران و دروغگویان را رو می کند. آرگان به توطئه و دورویی همسر دومش پی می برد و از سوی دیگر به محبت حقیقی آنژلیک، دختر خود که داشت طردش می کرد پی می برد. دیگر همه ی گره گشایی ها انجام گرفته است و به پایان نمایش نزدیک شده ایم و نمایش چون قرار است کمدی شادی باشد بایست با عروسی تمام شود و آرگان می خواهد دامادش برود و پزشکی بیاموزد تا او را معالجه کند! گره گشایی نهایی نمایش فراتر از پیش می رود چون از طرف جمع به آرگان پیشنهاد می شود که او برای معالجه، بهتر است خودش برود و پزشکی یاد بگیرد و خود را معالجه کند تا خودکفا شود.

در تمام طول اجرا، صندلی بیمار یا تخت دیکتاتوری بیمار در وسط صحنه خودنمایی می کند تا آرگان مدام با بیماری خیالی خود بر همه حکم فرمایی کند. آرگان را به اشکال مختلف به روی صحنه آورده اند ولی در همه ی اشکال، نگرانی و خودخواهی و بدجنسی و بیرحمی آرگان ثابت و آشکار است. در هر حال، آرگان یک پدرسالار زورگوی خودخواه است که در سنین پیری برای پاسخ دادن به مقاصد جنون آمیز خود از فرزندانش سوء استفاده می کند و به خوشبختی و سرنوشت آنان کاملاً بی توجه است.

مولیر در این نمایش، در آخرین نمایشنامه خود، موضوع بیماری و پول را از زوایای مختلف مورد بررسی قرار می دهد. مولیر از زوایا و ابعاد گوناگون رنج و بیماری و مرگ را به مسخره می گیرد و با این عوامل بازی می کند. فاجعه ی حقیقی، در روی صحنه، تبدیل به واقعه ای خنده دار می شود و نویسنده با دردهای حقیقی خویش، کمدی دردناک بیماری و مرگ را به روی صحنه می آورد و تماشاگران را می خنداند. دیگر برای نویسنده "نیرویی نمانده تا رنج خود را حمل کند") نقل به معنی از حرف های دکتر قلابی که برادر دوقلوی "توانت" خدمتکار معرفی می شود)

بیمار حقیقی دارد روی صحنه نقش بیمار قلابی را بازی می کند. تمام نمایش حول و حوش "حقیقت یا دروغ" دور می زند. معلم موسیقی راستکی یا معلم دروغی؟ پزشک حقیقی یا پزشک قلابی؟ بیمار راستکی یا بیمار چاخانی؟ مرگ حقیقی یا مرگ ساختگی؟ و در میان دروغ های متفاوت است که روشنایی حقیقت بر آرگان و تماشاگر نمایان می شود. در نمایش "بیمار خیالی" از هر چیزی هم راستین اش موجود است و هم دروغین اش! عشق راستین، عشق دروغین! بیمار راستین! بیمار دروغین!

مولیر در دورانی که هنوز نویسندگان از مسایل و دردهای شخصی خویش به صراحت سخن نگفته اند به شکلی سربسته از طریق دیالوگ های خنده دار "بیمار خیالی" رازی را با بیننده و یا خواننده در میان می گذارد. در "بیمار خیالی"، در پس پشت کمدی آرگان، نویسنده ای حقیقتاً دارد جان می کند و دارد در برابر پیشرفت بیماری مقاومت می کند و با مرگ دست به گریبان است.

نمایش "بیمار خیالی" قرار است کمدی باشد اما همچون یک تراژدی، هر پرده اش با مرگ تمام می شود. مرگی دروغین و یا مرگی حقیقی و یا مسئله مرگ بر نمایش سایه افکنده است چرا که نویسنده خود را از آن دور نمی بیند و مدام با مرگ دست به گریبان است. در شب هفدهم فوریه ۱۶۷۳پس از چهارمین شب اجرای نمایش "بیمار خیالی" در تئاتر کمدی فرانسز، که مولیر در آن نقش آرگان را بازی می کرد، نویسنده ای جان سپرد. صندلی ای که مولیر بر روی آن ایفای نقش کرد اکنون در ویترین تئاتر کمدی فرانسز به نمایش گذاشته است.

تابلوی بالا:"بیمار خیالی از اونوره دومیه

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

مطالب مرتبط: عصر توهم زدایی / "توهمات خنده دار" اثر پیر کرنی
"ایل کامپیه لو" یا (میدانچه کوچک) اثر کارلو کارلو گلدونی/
مولیر: بیمار خیالی یا نویسنده حقیقی؟

Libellés : , ,


vendredi, août 28, 2009

عصر توهم زدایی

الان دوره توهم سازی است. از هاله نور احمدی تا ریشه های دراز توماری در برابر برج ایفل! همه توهم آفرین و توهم زاست! و البته مسئولیت نویسندگان در این دوران هم توهم زدایی است. گمان می کنم ما باید دوره توهم زدایی را پشت سر بگذاریم. اروپا این مرحله را در دوره روشنگری و خردگرایی پشت سر گذاشت و ذهن مردم به سوی عقل گرایی و خرد رفت. این توهم زایی و به دنبالش توهم زدایی در آثار نویسندگان عصر روشنگری به خوبی منعکس است.
ا
مسال تابستان مانند همه ایرانیان، دلشوره نگذاشت تا به برنامه های شخصی ام بپردازم و در نتیجه به جشنواره تئاتر آوینیون نرفتم و شاهدی از دور برای جنبش و به دنبالش سرکوب و کشتار مردم، بودم. صحنه هایش گاه مانند تراژدی های یونان باستان و مراسم قربانی فجیع و خونبار بود. از سوی دیگر خواندن خیمه شب بازی های رژیم و مخالفان درون حکومت و از سوی دیگر تلاش های مخالفان و آکروبات بازی اپوزیسیون و شبه اپوزیسیون به کمدی تلخ و آشکاری می مانست که هیچ لبی را به خنده نمی گشود.
گاهی انگار همه نقش بازی می کردند! بی خود نیست که شکسپیر دنیا را به سالن تئاتری تشبیه می کند که هر کس در نمایش زندگی، نقشی که به او محول شده است را ایفا کند. مگر نه این که احمدی نژاد را برای نقش ریاست جمهوری منتصب کرده اند؟ و آن دیگری چه؟ مگر آن دیگری و یا آن دیگران برای نقشی که خود را برای کسب آن نامزد کرده اند شایسته بوده اند؟ و نقش ما چه؟ ما چه می کنیم؟ - هیچ چیز به اندازه تئاتر نقش افراد را در صحنه اجتماع عریان نمی کند.
ویلیام شکسپیر در نمایش هایش از چهره ی شیطانی سیاستمداران پرده برداشته است. ریچارد سوم برای رسیدن به قدرت از هیچ نیرنگی فروگذاری نمی کند و شکسپیر چه زیبا و چه روان همه ی حقه ها و زبان بازی های او را به تماشاگر آشکار می کند. چه راحت و چه زیبا شکسپیر تماشاگر را شاهد می گیرد تا در برابر چشمانش حقه ها و مهارت های ریچارد سوم را در مردم فریبی و در جنایت بر همگان آشکار کند.
شکسپیر در اتللو، از ابتدا تماشاگر را به بیگناهی و پاکی دزدمونا آگاه می کند و آهسته آهسته نشان می دهد که یاگو چگونه برای رسیدن به قدرت، توطئه می چیند تا با بی آبرو کردن او، خاندان اتللو را براندازد.
در مکبث، تماشاگر آگاه است که مکبث برای رسیدن به قدرت با ساحره ها و نیروهای اهریمنی هم پیمان و هم راه است و به کمک همسرش هر چه را بر سر راهش ببیند می کشد و نابود می کند تا به قدرت و به سلطنت برسد.
در هملت، تماشاگر شاهد جنایت عمو و به قتل رسیدن پدرش و فریب گرترود (مادر هملت) است. همه برای رسیدن به قدرت! و از سوی دیگر، هملت برای نمایاندن حقیقت از تئاتر کمک می گیرد و راز جنایت را به شیوه ای نمایشی در برابر دید قاتلان و درباریان به روی صحنه می آورد. در رومئو و ژولیت، شکسپیر به تماشاگر نشان می دهد که در جهانی چنین قدرت طلبانه و کینه جو، هر نوع عشقی محکوم به مرگ است و خارج از دایره ی قدرت،
هیچ معصومیتی وجود ندارد و یا اگر وجود داشته باشد محکوم به اطاعت و در نتیجه مرگ است.
شاه لیر، پایان یک دیکتاتوری است، دیکتاتوری مستبد که دارد کفاره اعمالش را با در به دری می پردازد. دیکتاتور، در میان اطرافیان و خانواده اش بازتولید شده است. همه اش برای رسیدن به ارثیه یعنی پول و در نتیجه برای قدرت است. شکسپیر از همان ابتدای داستان به تماشاگر نشان می دهد که دیکتاتورها، تاب آزادی بیان و حقیقت یابی را ندارند. آنها برای بقای خود، همواره به متملقان و چاپلوسان نیازمند بوده اند. حقیقت و محبت برای دیکتاتورها معنایی ندارد و از دید آنها محکوم است.
پیش از تعطیل تابستانی تئاترها، چند نمایش کلاسیک دیدم. از کورنی و مولیر و .. و بالاخره نمایش "ایل کامپیه لو" (میدانچه کوچک) از کارلو گلدونی! اینها چه راحت همه چیز را در برابر چشمان تماشاگر می گذارند تا او خودش فکر کند و ببیند کی مریض است (مریض خیالی اثر مولیر) کی دکتر است (مریض خیالی) کی کلاش است (مریض خیالی) و کی با کی رابطه دارد یا ندارد (توهمات خنده دار از کرنی) و کی ادای رابطه را درمی آورد (توهمات خنده دار از کرنی) و کی دارد فیلم یا نمایش بازی می کند (توهمات خنده دار از کرنی)!
در دوره توهم زدایی، ادبیات و فلسفه یا هنر اندیشیدن از طریق تئاتر به مردم منتقل می شود و باعث رشد فکری شان می شود. فرهنگ سازی هنرمندان عصر خردگرایی و روشنگری، هنری انقلابی است که از طریق بیان یک ماجرا به شیوه ای نمایشی، با اجرایی زنده در برابر چشمان بیننده جان می گیرد، گاه او را می فریبد، گاه او را شاهد می گیرد و گاه او را به مقایسه وادار می کند و در نتیجه سرانجام او را وادار به اندیشیدن می کند. به مرور بر اساس نمایش هایی که این اواخر دیده ام کوتاه کوتاه در این زمینه می نویسم.

Libellés : , , ,


samedi, mars 15, 2008

L'École des femmes






création
de MOLIÈRE - mise en scène JEAN-PIERRE VINCENT


Théâtre de l’Odéon 24 Janvier 2008 > 29 Mars 2008
___________________________


"مکتب زنان" به کارگرانی ژان پیر ونسان و با بازی دانیل اوتوی در نقش آرنولف و لین تیبولت در نقش انیس از نمایش های دیدنی امسال تئاتر ادئون است. دو ساعت بازی، دو ساعت خنده، دو ساعت هشیاری و تیزهوشی، دو ساعت هنر، دو ساعت مولیر، هر طور شده دیدن این نمایش شیرین و به یادماندنی را از دست ندهید. وارد سایت تئاتر ادئون بشوید و ویدئوی لحظاتی از نمایش و همچنین دکور نمایش و صحنه گردان "مکتب زنان" را ببنید.

Libellés : ,


This page is powered by Blogger. Isn't yours?