jeudi, décembre 17, 2009
فیگارو!... فی گارو!...فی...گا...رروو!
مولیر و کورنی نویسندگان قرن هفدهم فرانسه اند البته کورنی پیش از مولیر و در ابتدای قرن به دنیا آمده بود و شانس این را داشت که عمری نسبتاً طولانی داشته باشد، در حالی که مولیر بیش از پنجاه و یک سال زندگی نکرد.مولیر و کورنی در مقایسه با کارلو گلدونی (در ایتالیا) و یا بومارشه قدیمی تر و پیشکسوت محسوب می شوند. گلدونی و بومارشه نویسندگان قرن هیجدهم و قرن روشنگری اند و از خردگرایی نویسندگان پیشین بهره می گیرند و نور دانش را درآثار خود با ظرافت و زیبایی منعکس می کنند.
در جستجوی نقاط مشترک در نمایشنامه نویسی دو نویسنده فرانسوی، مولیر و بومارشه به شخصیت فیگارو برمی خوریم. فیگارو، پرسوناژی نه چندان اصلی، ولی بسیار مدبر در "ریش تراش سویل" اثر بومارشه است. "ریش تراش سویل" به نظم نوشته است و برای اپرایی با موسیقی روسینی.
پیش از این، مولیر در "مکتب زنان"، چهره ی مستبد پیرمرد و حقه ها و ترفندهایش را برای مطیع نگه داشتن زنان و زیردستان به صورت آیین نامه ای مکتوب به دختر ارائه می دهد تا آن قوانین اخلاقی را از بر کند و در زندگی رعایت کند. اخلاقیاتی که از "زن" موجودی خوار و بی هویت و برده می سازد و در عوض پیر کفتاری که می خواهد در قالبی خیرخواهانه او را به شوهری او درآورد همچون ارباب و مالکی الهی بر تن و جان زن تصویر می سازد. خوشبختانه در پایان نمایش جوانی وجود دارد که دختر او را پسندیده است و از ازدواج با کفتار هرزه نجات پیدا می کند. البته در عالم واقعیت همه دختران بی سرپرست شانس او را ندارند تا با جوانی که خود برای ازدواج پسنده اند ازدواج کنند. صحنه هایی از مکتب زنان را ببینید: یک و دو با بازی ایزابل آجانی در نقش آنیس و سه با بازی دانیل اوتویه و به کارگردانی ژان پیر ونسان و چهارم، باز اجرای دیگری از مکتب زنان! در این صحنه معصومیت و بیگناهی و بی تجربه گی آنیس در بیان غرایز طبیعی خود شگفتی برانگیز و دلنشین است.
داستان "ریش تراش سویل"، ماجرای پیرمرد مستبدی است که سرپرستی دختر جوانی را به عهده دارد و مدام در حال کنترل و مراقبت از دخترجوان است و قصد دارد با دختر ازدواج کند ولی نمی داند که دختر به جوانی که از اشراف است دلبسته است. پیرمرد در پایان مجبور می شود دختر را به عقد جوان در بیاورد و از خودخواهی خود برای تملک دختر جوان دست بشوید. صحنه ای از "ریش تراش سویل" را در اپرای باستیل ببینید و بخش های یک و دو و سه را بنگرید و بشنوید و صحنه هایی از "ریش تراش سویل" را به صورت نمایش و در کمدی فرانسز و به صورت اپرا در جشنواره آوینیون ببینید.
داستان "ریش تراش سویل" اثر بومارشه همان ماجرای نمایشنامه "در مکتب زنان" اثر مولیر است و به نثر و در قالب نمایشنامه برای تئاتر نوشته شده بود. ماجرای "مکتب زنان" یا "ریش تراش سویل" شما را به داستان کوتاه "داش آکل" از صادق هدایت نمی اندازد؟ چند سال پیش، آریانا موشکین "تارتوف" اثر مولیر را به شکل حاجی زورگویی که از هیچ دروغ و حقه ای فروگذار نیست و مدام تقیه و تزویر می کند به روی صحنه آورد. بومارشه با الهام از تارتوف مولیر نیز نمایش نامه ای نوشته است. اجرای اپرای "ریش تراش سویل" در اپرای باستیل نیز به گونه ایست که داریم سرنوشت یک شیخ عرب و یا یک فرمانروای ترک را در برابر حرمسرایش مشاهده می کنیم. البته در پایان زن نقاب و برقع از رخ برمی گیرد و حرم و پرده ها را پاره می کند و بند اسارت می گشاید و به عقد ازوداج، جوانی که خود برای همسری پسندیده است در می آید و از خانه پیرمرد نجات می یابد. "ریش تراش سویل" توسط حسن ره آورد به فارسی ترجمه شده است.
بومارشه نویسنده دوران روشنگری و انقلاب فرانسه است. مردی سیاستمدار و سیاست دان که از طریق نوشته اش روزگار ملتهب دوران خویش را تصویر می کند. او از زبان فیگارو به سخن در می آید. شخصیت فیگارو، بعدها در اثر دیگری از بومارشه، "عروسی فیگارو"تبدیل به پرسوناژی اصلی تر می شود و سخنانی آشوبگرانه و انقلابی را از دهان فیگارو در افشای فساد حکومت می شنویم. از جملات نمایش "عروسی فیگارو" که از زبان فیگارو نقل می شود و اکنون در زبان فرانسه تبدیل به جملات قصار شده است: "استفاده، اغلب سوء استفاده است"، "شما فقط به خودتان زحمت به دنیا آمدن را داده اید و نه چیزی بیش!"، "اثبات این که "حق با من است" تاییدی بر "خطای من" است"، و در صحنه ای فیگارو به آقای کنت نزدیک می شود.- خیلی وقت است که آقا چهره مرد دیوانه ای را ندیده است؟
- آقا درست در همین لحظه!
- از آن جایی که چشمانم را مانند آینه ای به کار گرفته اید، آنرا برای مطالعه و پیش بینی به کار ببرید!" این را فیگارو پاسخ می دهد (توجه: ترجمه فارسی نقل به معنی است)
در نمایش "عروسی فیگارو"، فیگارو می خواهد با سوزان ندیمه کنتس ازدواج کند ولی کنت مستبد و هرزه در صدد سوء استفاده جنسی از سوزان است. در این نمایش همبستگی زنان و از سوی دیگر قدرت تشخیص و تفاهم فیگارو در اعتماد به همسر آینده اش، فوق العاده دلپذیر است. فیگارو گاهی بدون هیچ پرسشی و بدون این که سر در بیاورد چه می کند با سوزان همکاری می کند چرا که عشق و اطمینان با هم می آیند و فیگارو سوزان را برای ازدواج و عشق و آینده می خواهد.
در نمایش "عروسی فیگارو" اثر بومارشه، سوزان و کنتس ما را با زندگی و شرایط زندگی زنان در طبقات مختلف جامعه آشنا می کنند. کنتس از اشراف است و ثروتمند و قدرتمند، ولی در برابر اخلاقیات و پیوند زناشویی خود سنتی است، کنتس به شوهر هرزه خود وفادار است و فکر خیانت را هم به مغز خود راه نمی دهد و از سوی دیگر، سوزان شاد و شنگول که دارد با خوشی به عقد فیگارو در می آید در تارهای فساد دربار اسیر می شود و کنت تقاضای خدمات پنهانی از او دارد، آن هم درست در لحظه ای که او دارد زندگی نوینی را با عشق آغاز می کند. در پایان، فرودستان و آسیب دیدگان جامعه، همگی با کمک هم کنت هرزه را افشا می کنند و این نحوه تفکر بازتاب اندیشه انقلابی عظیم است که در فرانسه در حال وقوع است. "عروسی فیگارو" با موسیقی موزارت بعدها تبدیل به اپرایی ماندگار می شود. قطعه ای از عروسی فیگارو را با صدای پاوارتی بشنوید و قطعه نهایی عروسی فیگارو را ببینید و سپس به صورت اپرا بشنوید.
در نمایش "عروسی فیگارو" هم مضمون "راست یا دروغ" و توهم آفرینی برای فتنه گری نقش اصلی را بازی می کند. اما خواننده و بیننده همچون فیگارو، ذهنش هشیار و سالم است و گول نمی خورد و گرچه در نمایش بارها اتفاق می افتد که صحنه ای ساختگی برای افشای خیانت کنت یا کنتس و برای فتنه گری صورت می گیرد ولی سوزان و فیگارو چون مردمانی نوین برای جامعه ای نوین هستند با هشیاری و روشن بینی این پیشآمدهای خنده دار را پشت سر می گذارند و خائنان واقعی را رسوا می کنند. بعدها، صد و پنجاه سال بعد، در ابتدای قرن بیستم، نویسنده مجاری - اطریشی تبار آلمانی زبان که سرانجام در پاریس درگذشت، اودون فون هورواته، در ادامه "عروسی فیگارو"، نمایشنامه "طلاق فیگارو" را نوشت.
مطالب مرتبط: عصر توهم زدایی / "توهمات خنده دار" اثر پیر کرنی
"ایل کامپیه لو" یا (میدانچه کوچک) اثر کارلو کارلو گلدونی/ مولیر: خسیس یا مکتب دروغ/ مولیر: بیمار خیالی یا نویسنده حقیقی؟
Libellés : Molière, Opéra, Théâtre






















