samedi, octobre 24, 2009
مولیر: بیمار خیالی یا نویسنده حقیقی؟
"بیمار خیالی" آخرین اثر مولیر است. مولیر نمایشنامه های بسیاری در مورد پزشکان و بیماران نوشته است و پزشک و بیمار به صورتی نمادین نظرگاه او را نسبت به جهان و عوارض اجتماعی و رفتارهای انسانی آشکار می کند. بیمار خیالی اثر مولیر در سه پرده:
یعنی تا به حال بیمار خیالی ندیده اید؟ مگر تا به حال بیمار قلابی ندیده اید؟ در همین فضای هنری ایرانیان، چند نفر را می خواهید نام ببرم که خود را پشت بیماری های آسم و سرطان و چه و چه پنهان کرده اند و مدام تمارض می کنند؟ یعنی تا حالا ندیده اید چطور این بیماران خیالی با جلب ترحم مدام از بقیه کار می کشند و از مردم سوء استفاده می کنند؟
خلاصه داستان: آرگان، پرسوناژ اصلی "بیمار خیالی" هم چیزیش نیست ولی خیال می کند بیمار است و البته بیمار هم هست اما بیمار روحی کجا تا بیمار جسمی کجا! آرگان شیوه ای گیاهی برای زندگیش در پیش گرفته است مثل گیاهی در گلدان مدام در تختش خفته است و ناله می کند. دکتر هم چون شارلان است به او نسخه ها و دستور معالجاتی می دهد تا حق طبابت خود را بگیرد. آرگان آنقدر عقده بیماری دارد که می خواهد آنژلیک، دختر جوان خود را به عقد ازدواج با پسر دکتر شارلان که یک "خنگ خدا" بیش نیست مجبور کند تا همیشه یکی دکتر از فامیل بالای سرش باشد. از سوی دیگر آنژلیک، شیفته جوانی است که با حقه و کلک خود را به لباس معلم موسیقی درآورده تا به خانه ی آنها راه پیدا کند. از طرف دیگر همسر دوم آرگان، که به خاطر پول با او ازدواج کرده است به کمک وکیل و محضر و با شیرین زبانی در صدد بالا کشیدن مال آرگان است. این وسط "توانت"، خدمتکارشان، هم هست که از دست بهانه ها و ماجراهای بیمار خیالی پیمانه صبرش لبریز شده و گاهی با تغییر قیافه خود را به شکل دکتر در می آورد و سر به سر آرگان می گذارد.
برادر آرگان نیز با گروه تئاتر سر می رسند و پس از کمی دست انداختن آرگان، برای فهیمدن این که چه کسی به آرگان محبت حقیقی دارد، برادرش به آرگان پیشنهاد می کند که او خود را به مردن بزند تا عکس العمل اطرافیان خود را ارزیابی کند. مرگ ساختگی و فوت دروغین آرگان دست کلاهبرداران و دروغگویان را رو می کند. آرگان به توطئه و دورویی همسر دومش پی می برد و از سوی دیگر به محبت حقیقی آنژلیک، دختر خود که داشت طردش می کرد پی می برد. دیگر همه ی گره گشایی ها انجام گرفته است و به پایان نمایش نزدیک شده ایم و نمایش چون قرار است کمدی شادی باشد بایست با عروسی تمام شود و آرگان می خواهد دامادش برود و پزشکی بیاموزد تا او را معالجه کند! گره گشایی نهایی نمایش فراتر از پیش می رود چون از طرف جمع به آرگان پیشنهاد می شود که او برای معالجه، بهتر است خودش برود و پزشکی یاد بگیرد و خود را معالجه کند تا خودکفا شود.
در تمام طول اجرا، صندلی بیمار یا تخت دیکتاتوری بیمار در وسط صحنه خودنمایی می کند تا آرگان مدام با بیماری خیالی خود بر همه حکم فرمایی کند. آرگان را به اشکال مختلف به روی صحنه آورده اند ولی در همه ی اشکال، نگرانی و خودخواهی و بدجنسی و بیرحمی آرگان ثابت و آشکار است. در هر حال، آرگان یک پدرسالار زورگوی خودخواه است که در سنین پیری برای پاسخ دادن به مقاصد جنون آمیز خود از فرزندانش سوء استفاده می کند و به خوشبختی و سرنوشت آنان کاملاً بی توجه است.
مولیر در این نمایش، در آخرین نمایشنامه خود، موضوع بیماری و پول را از زوایای مختلف مورد بررسی قرار می دهد. مولیر از زوایا و ابعاد گوناگون رنج و بیماری و مرگ را به مسخره می گیرد و با این عوامل بازی می کند. فاجعه ی حقیقی، در روی صحنه، تبدیل به واقعه ای خنده دار می شود و نویسنده با دردهای حقیقی خویش، کمدی دردناک بیماری و مرگ را به روی صحنه می آورد و تماشاگران را می خنداند. دیگر برای نویسنده "نیرویی نمانده تا رنج خود را حمل کند") نقل به معنی از حرف های دکتر قلابی که برادر دوقلوی "توانت" خدمتکار معرفی می شود)
بیمار حقیقی دارد روی صحنه نقش بیمار قلابی را بازی می کند. تمام نمایش حول و حوش "حقیقت یا دروغ" دور می زند. معلم موسیقی راستکی یا معلم دروغی؟ پزشک حقیقی یا پزشک قلابی؟ بیمار راستکی یا بیمار چاخانی؟ مرگ حقیقی یا مرگ ساختگی؟ و در میان دروغ های متفاوت است که روشنایی حقیقت بر آرگان و تماشاگر نمایان می شود. در نمایش "بیمار خیالی" از هر چیزی هم راستین اش موجود است و هم دروغین اش! عشق راستین، عشق دروغین! بیمار راستین! بیمار دروغین!
مولیر در دورانی که هنوز نویسندگان از مسایل و دردهای شخصی خویش به صراحت سخن نگفته اند به شکلی سربسته از طریق دیالوگ های خنده دار "بیمار خیالی" رازی را با بیننده و یا خواننده در میان می گذارد. در "بیمار خیالی"، در پس پشت کمدی آرگان، نویسنده ای حقیقتاً دارد جان می کند و دارد در برابر پیشرفت بیماری مقاومت می کند و با مرگ دست به گریبان است.
نمایش "بیمار خیالی" قرار است کمدی باشد اما همچون یک تراژدی، هر پرده اش با مرگ تمام می شود. مرگی دروغین و یا مرگی حقیقی و یا مسئله مرگ بر نمایش سایه افکنده است چرا که نویسنده خود را از آن دور نمی بیند و مدام با مرگ دست به گریبان است. در شب هفدهم فوریه ۱۶۷۳پس از چهارمین شب اجرای نمایش "بیمار خیالی" در تئاتر کمدی فرانسز، که مولیر در آن نقش آرگان را بازی می کرد، نویسنده ای جان سپرد. صندلی ای که مولیر بر روی آن ایفای نقش کرد اکنون در ویترین تئاتر کمدی فرانسز به نمایش گذاشته است.
تابلوی بالا:"بیمار خیالی از اونوره دومیه
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
مطالب مرتبط: عصر توهم زدایی / "توهمات خنده دار" اثر پیر کرنی
"ایل کامپیه لو" یا (میدانچه کوچک) اثر کارلو کارلو گلدونی/ مولیر: بیمار خیالی یا نویسنده حقیقی؟
Libellés : Littérature, Molière, Théâtre






















