چشمان بیدار- مهستی شاهرخی: توهم زدایی در کمدی های شکسپیر

 
 

چشمان بیدار - مهستی شاهرخی


All rights reserved - Contact: mahasti_shahrokhi(at)hotmail(dot)com

 
 

vendredi, juin 25, 2010

توهم زدایی در کمدی های شکسپیر

شکسپر در چهار قرن پیش، نویسنده ای خلاق و توهم زداست که با تئاتر خود از همه نقش ها و نمایشات زندگی پرده برمی دارد و زندگی را از غبار خرافات و اوهام بر پاک می کند و در روشنایی خرد، نقش افراد را در لحظات زندگی نمودار می سازد. تئاتر شکسپیر تئاتری توهم زدا و فرهنگ ساز برای رسیدن به آینده ای بهتر است.
شکسپیر در تراژدی هایش در عین بیان روایاتی فجیع و خونین، همان حرفی را می زند که در کمدی های عروسی شادی و خنده دارش. او در عین اینکه به روانشناسی فرد کاملاً آگاه است اما هشیارانه فرد را در ارتباط با جامعه و نقشی که جامعه بر عهده او می گذارد و تلاش او برای حفظ نقش خود معنا می کند از این رو بیشتر نمایش های شکسپیر سرشار از پرسوناژ است. پرسوناژهای چه اصلی و چه فرعی، همگی در خدمت داستان یا نمایش قرار دارند و هر کدام در جایگاه خود کامل اند و به خوبی پرداخته شده اند.
پرده های اول نمایشات شکسپیر معمولاً به معرفی پرسوناژهای داستان و زمینه چینی اختصاص دارد. داستان مجموعه ای از وقایع در هم تنیده است که به صورت موازی پیش می رود. همسران سرخوش ویندسور، پر است از پرسوناژ، تا یک سوم نمایش، نویسنده در حال وارد کردن پرسوناژهای مختلف به روی صحنه است تا زمینه ی طرح و توطئه داستانش را بریزد. باقی قسمت ها در نیرنگ های فالستاف و تدبیرهای زنان در برابر دسیسه و مکر اوست. تا زمانی که توهم زدایی نهایی انجام بگیرد و دستش برای همه رو شود و رسوای همه بشود.
همسران سرخوش ویندسور، ماجرای دسیسه سرجان فالستوف در شهر کوچک ویندسور است، او دو بانوی سرخوش و شنگول از اعیان و اشراف شهر را متهم به خیانت و بولهوسی و بی وفایی به شوهران خود می کند. او برای اثبات بدبینی خود برای هردوشان نامه عاشقانه ای می نویسد ولی دو زن چون با هم خیلی دوست و نزدیک هستند متوجه کلک او می شوند و در صدد دست انداختن او بر می آیند. زنان هشیار باقی می مانند تا به دام دسیسه های دیگران نیفتند. در "همسران سرخوش ویندسور" همبستگی زنان و بدجنسی بدخواهان بر بیننده آشکار است. در این کمدی روشنگرانه و رسوا کننده زنان چندین بار با فالستوف قرار ملاقات پنهانی می گذارند و هر بار او را به دام می اندازند تا در پرده نهایی که همگی در لباس مبدل به جنگل رفته اند فالستوف رسوای همه می شود.
صحنه رفتن در بیشه با نقاب یا لباس مبدل، در چند نمایش شکسپیر (هیاهوی بسیار برای هیچ - رویای شب نیمه تابستان - همسران سرخوش ویندسور) اتفاق می افتد. پرسوناژها در جشنی بالماسکه مانند با نقاب در برابر هم ظاهر می شوند و دست آخر این نویسنده است که نقاب از چهره حقیقت برمی دارد و آن را که مانند روز روشن است به همه می نمایاند.
گفتیم در نمایشنامه های شکسپیر، در آغاز با انبوهی از شخصیت های اصلی و فرعی که در داستان نقش های بزرگ یا کمرنگی دارند آشنا می شویم، او برای پایان دادن نمایش، و به هم آوردن سر و ته داستان، در پایان به سرعت و به شکل خنده داری، آنها را دوتا دوتا به هم می رساند، آگاهی نویسنده و طنز و شیطنت او در پایان دادن به نمایش کمدی در خور توجه و تحسین است.
در اجرای اخیر، به کارگردانی آندره آ لیما کارگردان اسپانیایی، گردانندگی صحنه با شکل و بزرگی سالن مناسبتی ندارد. انگار نمایشی را که برای اجرا در یک میدانگاه عمومی در نظر گرفته بوده است، در تالار رودکی (وحدت فعلی) به روی صحنه بیاورند، بزرگی سالن ریشیلیوی کمدی فرانسز و میزانسن ریز و نامتناسب کارگردان، دیدن نمایش را برای تماشاگران دشوار می کند. بازیگران از اول تا آخر غالباً به روی صحنه حضور دارند و آنها هم می نشینند و نمایش را تماشا می کنند و مانع دید تماشاگران می شوند. میدان بازی بسیار تنگ و ترش در نظر گرفته شده در حالی که سالن ریشیلویوی کمدی بسیار وسیع و چند طبقه است، بسیاری از صحنه ها دور یک میز و یا روی میزی کوچک بر وسط صحنه می گذرد! البته تصویر آغازین نمایش که تابلویی شاعرانه است از یادنرفتنی است.

_____________________
آنچه تاکنون بر اساس نمایشنامه های شکسپیر نوشته ام:

"کی آنجاست؟"، نمایشی بر اساس اولین جمله نمایشنامه هملت شکسپیر از پیتر بروک/ مقاله کوتاهی در مورد نمایش نطق تاریخی"جولیوس سزار" و "ژولیوس سزار" شکسپیر به کارگردانی رومئو کاسته لوچی به دو زبان فارسی و انگلیسی/ درباره چند اجرای شکسپیر در گزارش جشنواره آوینیون 1999 / میشل پیکولی در نقش شاه لیر/ فالستوف در شایو/ رویا یا کابوس؟ نقدی بر اجرای نمایش "رویای یک شب نیمه ی تابستان" از شکسپیر با تعبیرات توماس اوستر مایر/ هملت در پاریس اجرای هملت توسط گروه آمریکایی ووستر/ سرکشی های رام شدنی (در مورد این نمایش با برداشت مدرنی از متن "رام کردن زن سرکش" توسط یک کارگردان جوان لیتوانی قبلاً نوشته ام)/ توهم زدایی در کمدی های شکسپیر: همسران سرخوش ویندسور/ هیاهوی بسیار برای هیچ

Libellés : , ,




<< Home

This page is powered by Blogger. Isn't yours?