عصر روز جمعه، یک روز سرد ابری و نیمه بارانی و تیره، زیر سقفی واقع درکنار جاده کمربندی پاریس. سه زن بودیم و داشتیم حرف می زدیم. مطابق معمول من سر صحبت را راه انداختم:"دور دوم انتخابات چه روزی است؟
- ششم مه!
- حدس می زنید چه کسی رئیس جمهور بشود؟
لیز زنی با موهای طلایی حقیقی و چشمان آبی فیروزه ای در لباس سفید هندی با ادب خاصی که از خرد و تعمق می آید در برابرم سکوت می کند و آخرش می گوید: «نمی خواهم حدس بزنم. صبر می کنم ببینم چی می شود.» چشمان آبی لیز متعجب می شود وقتی می بیند که در دور اول انتخابات، در منطقه هفدهم تعداد آراء کم بوده است. می پرسد: «چطور؟»
می گویم: آخر آمدند در خانه ها را زدند و تبلیغ کردند و تشویق کردند که برویم رأی بدهیم و قیافه عصبانی همسایه خواب آلودم جلوی چشمانم می آید که فردای آن روز، توی راهرو غر می زد: «فرانسه کشور آزادی است» آنها حق نداشتند تبلیغ خود را به دستگیره در خانه ام آویزان کنند و بروند.
به گابریل (اسمش به فارسی می شود جرئیل) می گویم «ولی رفتارشان خوب بود و خوش برخورد بودند و زود رفتند» و پیش از اینکه دوباره غرش را به جان من حواله بدهد جاخالی می دهم و به گابریل توضیح می دهم: «آخر نمی دانی بروبچه های سندیکای محل کارم چقدر کنه اند. سر هر موضوعی می آیند برایت کلاس آموزش عقیدتی می گذارند و برایت توضیح می دهند و تازه اسم خودشان را گذاشته اند تروتکیست! بارها آنها را آزمایش کرده ام که در کنار مردم حرکت نمی کنند بلکه همیشه بر اساس طبق دستوری که از بالا می آید حرکت می کنند و به نظرم هیچوقت صدای ما مردم را جدی نگرفته اند تا به بالا منتقل کنند. حرف زدن و نظرخواهی برایشان؛ نوعی مراسم است.
سیلوی موهای بوری داشته که حالا بیشترش خاکستری شده و چشمان آبی کمرنگ. سیلوی به دلیل فشار اقتصادی به ناچار بیشتر به جناح راست متمایل است تا شاید مانند روزگار ژیسکار دسن، و دوران خوش کودکی، فرانسوی مالیات کمتری بپردازد و بتواند درآمدش را به دردهای دیگر بخیه بزند. سیلوی شروع به داد و قال می کند ولی پیش از اینکه بالا بگیرد آرامش معنوی لیز و تکنیک لیز خوردن بنده در مواقع اضطراری، همگی را نجات می دهد. می گویم: می دانید من هیچوقت در زندگیم رأی نداده ام؟
-هیچوقت هیچوقت؟ سرم را به علامت نفی برای هردویشان تکان می دهم.
- در دوران مونارشی در ایران خیلی جوان بودم. مونارشی رأی گیری لازم نداشت. اولین باری که به من حق رأی داده شد: از من پرسیدند: جمهوری اسلامی را می خواهی؟ آری یا نه؟ من چون عمیقاً لاییک و جمهوریخواه هستم طرح چنین سئوالی را توهین به شعور ملتی می دانم و از شرکت در یک چنین مراسمی خودداری کردم. جمهوری مال همه است. مسلمان! جهود! همه!
هر دویشان به علامت مثبت سر تکان می دهند.
- این بار دلم می خواست ولی کارت انتخاباتی ندارم. بار قبل هم دلم می خواست، بار قبل بین سارکو- سیگولن پر شورتر بود. لیز لبخند شیرینی می زند. می گویم: «شما فرانسوی ها را نمی دانم؛ اما برای من همه چیز آینده، هم مه آلود است و هم نیست. راستش دلم می خواست آخرش یک پرزیدنت زن داشتیم. یک مادام لا پریزدانت!
سیلوی آرام شده و دوباره دورخیز می کند تا پرش نوینی علیه سیگولن انجام بدهد. به او توضیح می دهم: «اما سیگولن خیلی احساساتی و معمولی بود (در این موقع هیچ حواسم نیست که دارم از سیگولن با فعل ماضی و درگذشته یاد می کنم)، یک سیاستمداری که نتواند منافع خودش را بشناسد و توی تلویزیون جلوی چشمان دنیا، با رقیب یکه بدو کند در سطح یک رئیس جمهور و یا بانوی اول یک مملکت نیست. سیگولن مثل یک دختربچه توی تلویزیون سارکوزی را «دروغگو» خواند. در حالی که همه مان می دانیم که همه سیاستمداران قولها و حرفهای زیبا می زنند و عمل نمی کنند و در ذات سیاست، دروغی نهفته است که مدام به مردم گفته می شود؛ با این همه کسانی در این بین موفق می شوند اعتماد مردم را برای مدتی جلب کنند و به بخشی از حرفهای زیبای خود عمل کنند.
بحث مان رفت به سوی بانوی اول. تصویر مادام پمپیدو جلوی چشمم آمد که اسکلتی بود که نماد حافظ و محافظ فرهنگ و هنر در فرانسه بود که با مرگش جانشینی برای خود نیافت و ندارد. انگار دوران باشکوه فرانسه مهد آزادی سر آمده باشد. سیلوی کمی آرام شده، آرامش معنوی لیز مانند امواج مثبت به سوی او حرکت کرده و به او رسیده و تسخیرش کرده، دیگر سیلوی ما را در جناح مخالف خود نمی پندارد و با ما سر و کله نمی زند بلکه دارد افکارش را بیان می کند. دیگر دنیا به دو دسته تقسیم نشده که ما باشیم و او.
سیلوی می گوید: با این «جهانی سازی» آخرش نمی دانم به کجا خواهیم رسید. حس می کنم که تصمیم ها از بالا گرفته شده و رأی گیری ما، به صحنه کشیدن مردم برای رسمیت بخشیدن به این رأی گیری است. نگاه کن رفته اند در خانه ها را زدند تا رأی بگیرند بعدش چی؟ آیا می آیند در خانه ها را بزنند تا ببینند چه کم دارید و چی می خواهید؟
لیز به سپیدی یک پری مهربان در لباس هندی اش می گوید: این «جهانی سازی» تصویر جهان را خراب کرده! وقتی به بورکینا فاسو و هند سفر می کنم در دهکده های دورافتاده جوانان را می بینم پای کامپیوتر و اینترنت، این هم خوب است و هم بد! مثل پخش و گسترش جین آمریکایی در جهان است.
می گویم: دنیا را با تصاویر مجازی فتح کرده اند، این شیوه، یک متد آمریکایی است. آمریکا، کشوری که تاریخ ندارد و جز دروغ بزرگ چیزی نیست؛ دارد نمادهای خود را به جهان تحمیل می کند و مدام دارد تصویر خود را حک می کند. شلوار جین در هند یا بورکینا فاسو چه معنایی دارد؟ مگر آنها مشکلشان عوض کردن تنبان بود؟ لباس آن جامعه برازنده فضا و آب و هوا و شرایط زندگی آن جامعه بود. مگرنه؟ یا پارسال، آن همه قشقرق سر شوهر حشری آن سنکلر با پیشخدمت هتل؟ آن ماجرا، مشکل چه کسی بود؟ آن همه اخبار بیخود! به نام دموکراسی توی سوریه و لیبی داشتند آدم می کشتند، اما اخبار پر شده بود از اخبار هتل و پیشخدمت و چرندیات!
سیلوی دارد سرش را تکان می دهد و که تلفن موبایلش زنگ می زند. به دنبال بیرون آوردن تلفن از کیفش و «پاردون» گفتن، سیلوی برای پاسخ به تلفن کمی از ما دور می شود، لیز می گوید: می دانید من این بازی یا چپ یا راست را دوست ندارم، بازی فوتبال که نیست، باید جا برای همه باشد و دولت به همه گوش بدهد. فاجعه در این است که وقتی یکی برد، می آید روی کار و آن دیگری را محو می کند. من شاید این بار رأی سفید بدهم چون مسیو اولاند اطمینان مرا به خود جلب نمی کند. و اگر او برنده بشود موقعیت سیگولن که همسر سابق اوست چه خواهد شد؟
به این فکر نکرده بودم، سیگولن را در جایگاه مادام دو لا فرانس نمی بینم. تصویر مادام پمپیدو هی می آید جلوی چشمم. مادام پمپیدو، بانویی از دوران دیگری بود که تا آخر همان شخصیت اصیل خود را حفظ کرد. بارها آن قامت بلند اسکلت وارش را در افتتاحیه نمایشگاه های مهم پاریس دیده بودم. توی ذهنم ملکه فرهنگ بود و حالا کی جایش مانده؟ یا گرفته؟ تصویری جلوی چشمم نمی آید! فرانسه در طی سالهایی که در آن اقامت داشته ام خیلی عوض شده است.
دلم می خواهد فرانسه تصویر فرهنگی و آزادیخواهانه خود را حفظ کند؛ همچنان که دلم می خواهد ایران را با یاد تاریخ کهن و معنویتی که داشت بشناسند و نه با تصاویر قلابی باند پاسداران و قلدران! در فکر دنیای بزرگی هستم که داریم درش زندگی می کنیم، شب قرار است باقی فیلم «سوگند» را از تلویزیون آرته ببینم. آرته برایم یک تلویزیون فرهنگی بوده اما آخر شب مرا متعاقد می کند که دیگر این شبکه لابی را بگذارم کنار. شب پس از به پایان رساندن، سریال عقیدتی «سوگند» در دفاع از یهودی های مهربانی که اسراییل را اشغال کردند و کمک کردند تا حسن ها و محمدها و بچه هایشان را نجات بدهند اما دست تنها بودند و خلاصه آن موجورات ناز که به پیمان ژنو وفادار بودند و در جنگ دوم جهانی جنگیده بودند و کلید خانه فلسطینی ها را به امانت حفظ کرده بودند، حالا نسلی از خود باقی گذاشته که می خواهد جبران کند و کلید را به آنها برگرداند. کلید البته تمثیلی است، اما جان و مال و آب و خاک چی؟ سریال عقیدتی چرند، در مجموع، پس از حرام کردن شش ساعت از عمر ما، سریال چهار قسمتی «سوگند» به نفع این موجودات ناز و شکننده تمام می شود و من با خود می گویم لعنت بر من اگر باز دیگر این شبکه لابی خانه را نگاه کنم. هنوز هیچی نشده نتیجه انتخابات را هم حدس می زنم. ولی عصر جمعه که اینها را حس نکرده بودم. هنوز حسم مثل پیراهن لیز سپید و روشن بود. هنوز امیدوار بودم. اما الان خاکستری و ابری ام.
عصر جمعه، هر سه، با آرزوی روزگاری خوش و سالی پر از چیزهای خوب همدیگر را ترک کردیم. تقریباً هر سه، هم سن هستیم اما متولد فصل های مختلف و حالا در ماه مه تولد سیلوی است. متولد بهار است و پر از رگبار و خورشید ناگهانی و هیجانات گذرا. سیلوی برای خودش رنگین کمانی است. پیشاپیش تولدش را تبریک می گویم: تولدت مبارک! گرچه در روز تولدش هم او را خواهم دید و همین دو کلمه را تکرار خواهم کرد.
و شاید روزی هم برسد که در تلویزیون، ببینیم جوانی خوبروی دارد به مادام لا پریزیدنت؛ تولدش را تبریک می گوید. چرا نه؟ دنیا را چه دیدید؟ هیچ چیز ابدی نیست. و قرار نیست دنیا برعکس بشود. فقط تغییر می کند و به آرامی. مثل لیز. با حوصله.
ویدئوی مارلین مونرو و آواز تبریک تولدش به مستر پریزیدنت، 19 مه 1962 یا قریب پنجاه سال یا نیم قرن پیش و سه ماه پیش از مرگ مرموزش