jeudi, mars 10, 2011
شاه لیر: دیکتاتور آواره
شاه لیر یکی از تراژدی های شکسپیر است. تاکنون کمتر نویسنده ای به خوبی ویلیام شکسپیر در چهار قرن پیش توانسته است چهره سیاستمداران و قدرتمندان جهان را در قالب داستانی زیبا و جذاب افشا کند و این دیکتاتورهای مفلوک را با همه کوچکی فکر و بزرگی قدرتشان به مردم جهان نشان بدهد.داستان لیرشاه بر اساس قصه ای افسانه ای - اسطوره ای از پادشاهی که سه دختر داشت و هنگام تقسیم ارث، از سادگی و صراحت دختر کوچکتر ناخشنود شد و سهم او را به دو دختر دیگر بخشید و او را از دربار خود راند اما پس از مدتی به خبط خود پی برد گرچه دیر شده بود و... شاه لیر شکسپیر از ترکیب یک شاه اسطوره ای - افسانه ای و یک پادشاه دوران باستان و پیش از میلاد به یکی از فرمانروایان اروپای قرون وسطی اروپا تبدیل شده است. در نمایش شکسپیر، شاه لیر، پادشاه جزایری در بریتانیای کبیر است و وقتی شاه لیر دختر خود، کوردلیا را می راند او به شکلی تصادفی در تبعید با پادشاه بعدی فرانسه ازدواج می کند.
شاه لیر که به خاطر زبان بازی دو دختر دیگر گول چاپلوسان را خورده و میراث خود بین آن دو تقسیم کرده پس از مدتی متوجه می شود که هیچکدام از دو دختر او را دوست ندارند بلکه ثروت و قدرت او را می خواسته اند تصاحب کنند اما کوردیلا مهر پدر در قلبش بوده و کلماتش از قلبش بر خاسته و نیازی به چاپلوسی نمی دیده است. شاه لیر ندانسته است که ثروت همان قدرت است و با دادن و بخشیدن کشورش به دو دختر دیگر دیگر قدرتی ندارد که اعمال کند. این را زمانی خواهد فهمید که همراه با صد نفر ملازمان خویش راهی خانه یکی از دختران می شود و دخترش در برابر جمع به او اهانت می کند. شاه پیر و دلشکسته راهی خانه دختر دیگر می شود و آن دیگری هم به نوبه ی خود با او تندی می کند. شاه پیر زمانی خواهد فهمید که قدرت و ابهت و شأن خود را از دست داده است که به مرحله بی چیزی و فقر کامل برسد.خرد و دانایی در فقر کامل به لیر شاه چهره می نماید و سرانجام چشمانش به روی حقیقت باز می شود و خود را از نگاه دلقک می بیند و این در زمانی است که او یک "هیچ" بزرگ شده است و از ثروت و قدرتش چیزی برایش نماده است. در پایان مهر دختر کوچکش در قلبش بیدار شده و کوردیلا را می خواهد ولی کوردیلا قربانی دسیسه های قدرت می شود و در آخر نمایشنامه جان می سپارد. در پایان تنها کسی که به قدرت می رسد ادگار، یک لا قباست که به ناحق طردش کرده بودند و حق اش را گرفته بودند.
نمایشنامه شکسپیر مثل همیشه پر است از پرسوناژهای مختلف و داستانهای حاشیه ای و موازی که در کل ساختار دلنشین شاه لیر را می سازند و ماجرا را پیش می برند.شاه لیر مثل بسیاری از آثار شکسپر همیشه توسط بازیگران مهم و درجه یک بازی شده است. شاه لیر الهام بخش بالزاک نویسنده فرانسوی نیز بوده است و بالزاک ملهم از شاه لیر رمان «بابا گوریو» را نوشت. موزیسین های بسیار مهمی چون برلیوز، وردی، شوستاکوویچ ملهم از شاه لیر آثاری در قالب اپرا و سنفونی و یا موزیک متن خلق کرده اند. نقاشان بسیاری بر اساس صحنه هایی از لیر شاه تابلوهایی کشیده اند. از شاه لیر فیلم های زیادی ساخته شده است که مهم ترین کارگردان های جهان؛ اورسن ولز، پیتر بروک، کوزینستزوف، سر لارنس اولیویه، کوروساوا و ژان لوک گدار از این جمله اند. بعضی از این فیلم ها را می توانید از روی اینترنت پیدا کنید و ببینید. ماجرای شاه لیر را با فریدون در شاهنامه مقایسه کرده اند که البته در سرزمین ایران چون زنان اصلاً به حساب نمی آیند، فریدون پسرانی دارد و سرزمینش را بین سه پسرش تقسیم می کند.
دیدن شاه لیر که با آن همه اقتدار گول خورده و همه مال و منالش را به دو دخترش بخشیده و حالا در پیری در راه خانه آنها آواره است و هر یک او را به دیگری حواله می دهد و یا تنها ماندنش با یک دلقک در میان توفان، دل بیننده را خنک می کند. اما آوارگی و بینوایی شاه لیر کجا و بی خانمانی مردم فقیر کجا؟
داونلود کتاب لیرشاه به انگلیسی
شاه لیر به کارگردانی ژان لوک گودار، 1987، 92 دقیقه/ شاه لیرLibellés : Littérature, Shakespeare, Théâtre






















